Aktif / pasif husumet ve pay sahipliği sıfatı

Breadcrumb: Ticari şirketler › Kurucuların, yöneticilerin ve denetçilerin sorumluluğu › Usul ve dava şartları › Aktif / pasif husumet ve pay sahipliği sıfatı

Konu: Kurucuların, yöneticilerin ve denetçilerin sorumluluğu · Mesele: sor_husumet_sifat · Nitelik: Yan / kapı ekseni · Durum: kanonik · Dayanak: TTK 553, TTK 555, TTK 556, HMK 114

Ne arıyorsunuz? — pratik özet

Bir cümlede: Sorumluluk davasında husumet, sıfat üzerinden kurulur: pasif tarafta yönetim kurulu üyesi/başkanı, müdür, denetçi veya tasfiye memuru sıfatı taşıyan gerçek kişiler — sıfat ticaret sicil kayıtlarıyla belirlenir, davalının kendi beyanıyla değil — aktif tarafta ise şirket, dava tarihinde pay sahibi/alacaklı olanlar. İki hata dosyayı usulden düşürür: (1) şirket tüzel kişiliğine husumet yöneltmek, (2) zarar dolaylıyken tazminatı kendine istemek. Buna karşılık davalının şahsi kusurunun henüz ispatlanmamış olması husumetin değil esasın sorunudur; bu gerekçeyle husumetten ret verilemez.

Bu sayfa kime ne veriyor: - Hızlı cevap arayan: kimi, kimin, hangi sıfatla dava edebileceğini ve dilekçedeki hangi eksikliğin giderilebilir olduğunu gösterir. - Gerekçe arayan: doktrin bölümü aktif/pasif husumet çemberini, dolaylı-doğrudan zarar ayrımının husumete etkisini ve Dairenin çözmediği bir gerilimi karar çapalarıyla kurar.

Kaynak ve kapsam notu: Yargıtay 11. HD kararları üzerinden ölçülmüştür: meseleye bağlanan 398 karar, damıtılan 14 norm bloğu ve bu blokları taşıyan 81 tanık bağı (tanıkların gerekçe metni okunarak seçilmiştir). Bu bir kapı meselesidir: ölçülen eğilim "davayı kim kazandı" değil, husumet kapısının geçilip geçilmediğini gösterir (§ 11).

---

PRATİK KILAVUZ — HUSUMET ÖZ-DEĞERLENDİRMESİ

A. Pasif taraf — kimi dava edeceksiniz

Davalı	Husumet düşer mi	Çapa
YK üyesi / başkanı, müdür, denetçi, tasfiye memuru	Evet — sıfat sicil kaydıyla belirlenir	1064598800, 1127606900, 1007565000
Şirket tüzel kişiliği	Hayır — sorumluluk davasında şirkete husumet düşmez	371485800, 375992700
Salt ortak / pay sahibi, çalışan, ticari mümessil, vekil, sözleşmenin tarafı üçüncü kişi	Hayır — sorumluluğu varsa haksız fiil hükümlerine göre araştırılır	450877600, 1014119100, 571750500
Organ sıfatı yok ama yönetimle el ve iş birliği iddiası var	İddia araştırılmadan husumetten ret verilemez	101837400, 232491200, 134001200
Mirası kayıtsız şartsız reddeden mirasçı	Husumet yöneltilemez — tereke temsilcisi atanmalı (⚠️ § 9'daki gerilim)	998982900, 1159772500

Sık yapılan hata: "Davalının şahsi kusuru ispatlanmadı" gerekçesiyle husumetten ret. Daire bunu esasın sorunu sayar; sıfat varsa işin esasına girilmesi zorunludur (1064598800, 387167200, 382236800).

B. Aktif taraf — dava hakkı kimde

Davacı	Dava hakkı	Şart
Şirket	Asıl hak sahibi	AŞ'de genel kurul kararı (§ 6)
Pay sahibi / ortak	Var — genel kurul kararı gerekmez, şirketin davada taraf olması gerekmez	167255400, 912208400, 102086100
Şirket alacaklısı	Var	aynı
Tasfiye memuru (tasfiye hâlindeki şirket adına)	Var	933465300, 1058320900
Payını dava açılmadan önce devreden	Yok — ehliyet dava tarihindeki sıfata bağlı	331221100, 723294300

C. En pahalı ayrım — tazminat kime ödenecek

Zararınız	Talep sonucu	Sonuç
Doğrudan (kendi malvarlığınızda bağımsız doğdu)	Tazminat kendinize	Dava görülür (1016386500, 102086100, 912208400)
Dolaylı (şirketin zararının yansıması)	Tazminat şirkete ödenmek üzere	Dava görülür (253474300, 350357400, 463124500)
Dolaylı	Tazminat kendinize	O kalem bakımından aktif husumet yitirilir, dava reddedilir (278477500, 421132900, 424780200)

---

DOKTRİN ANALİZİ — İÇTİHADIN ÇERÇEVESİ

§ 1. Kural — dava hakkı üçlüdür

Daire, yönetici, müdür, denetçi ve tasfiye memurlarına karşı sorumluluk davasında asıl dava hakkının ortaklığa ait olduğunu; bununla birlikte zarar gören pay sahibi/ortakların ve şirket alacaklılarının da bu kişiler aleyhine sorumluluk davası açma hakkını haiz bulunduğunu, bu hak için genel kurul kararı ya da ayrıca şirketin davada taraf olması gerekmediğini kabul etmektedir (167255400, 912208400, 171545800, 102086100, 1063999600, 463124500, 101935500, 217740400).

Limited şirkette aynı çember, e.6762 m.556 (yürürlükte 6102 m.644/1-a) yollamasıyla kurulur.

§ 2. Kapı — sıfat, sicil kaydıyla belirlenir

Husumet, yönetim kurulu üyesi/başkanı, müdür, denetçi ya da tasfiye memuru sıfatını taşıyan gerçek kişilere yöneltilmelidir; bu sıfat davalıların kendi beyanıyla değil ticaret sicil kayıtlarıyla belirlenir (1064598800, 1127606900, 371485800, 375992700, 387167200, 1007565000, 273029300, 382236800).

Kapının iki yönü vardır: - Sıfat yoksa dava taraf sıfatı (husumet) yokluğundan usulden reddedilir. Sorumluluk davasında şirket tüzel kişiliğine husumet düşmez. - Sıfat varsa, şahsi sorumluluğu gerektiren bir durumun ispatlanmamış olması gerekçesiyle husumetten ret verilemez; işin esasına girilmesi zorunludur.

Ölçüm notu — çapa tek maddeye indirgenemez. Daire pasif husumeti tek bir maddeye değil bir bileşime dayandırır: e.6762 m.336/5 (kanunların ve sözleşmelerin yöneticiye yüklediği görevler), m.321/son, m.309 ve denetçiler yönünden m.359; yürürlükteki rejimde 6102 m.553. Tek maddeye indirgemek çapayı yanlış gösterir.

§ 3. Aktif ehliyet dava tarihinde ölçülür

Aktif dava ehliyeti dava tarihinde mevcut ortak/alacaklı sıfatına bağlıdır: dava açılmadan önce payını devreden ya da ortaklıktan çıkarılan kişi bu ehliyeti yitirir. Buna karşılık zararı doğuran işlem tarihinde ortak olmak aranmaz (331221100, 723294300, 102061100, 166544100, 993610100).

⚠️ Kaldırılan daha geniş ölçüt: Dairenin bir onama ilamındaki "ortak ve alacaklı sıfatının gerek zararın doğumu gerekse davanın açıldığı sırada bulunması" biçimindeki daha katı ölçütü bu blokta korunmamıştır; ölçülen kararların ağırlığı dava tarihini esas almaktadır. Bu, kapatılmamış bir gerilimdir.

§ 4. Alacağın temliki aktif husumeti sona erdirmez

Şirketin ya da Fonun dava konusu alacağı üçüncü kişiye temlik etmesi, yöneticilere karşı açılan sorumluluk davasındaki aktif husumet ehliyetini sona erdirmez: temlik edilen alacak kredi borcundan doğan alacaktır ve temlikname yöneticilere yöneltilen talep ve dava hakkını kapsamaz (166428500, 657163000, 912263900, 989008100).

Temlikin ivazlı olup olmaması sıfat sorunu değildir; zararın kapsam ve miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak bir husustur.

§ 5. Limited şirkette dava şartı — giderilebilir eksiklik

Ortak sayısı yirmiyi aşmayan limited şirkette sorumluluk davası, müdür sıfatı taşımayan diğer ortaklarca (ortak sayısı yirmiyi aşıyorsa denetçilerce) açılmalıdır. Daire bu eksikliği husumet değil dava şartı saymakta ve doğrudan ret yerine izin/icazet, muvafakat ya da vekâletname ibrazı için önel verilerek giderilmesi gerektiğini kabul etmektedir (101603500, 101785200, 385864000, 1047345300, 1034588800, 1019062800, 1040987800).

§ 6. Şirket adına dava — genel kurul kararı ve denetçiler

Anonim şirkette sorumluluk davasının şirket adına açılabilmesi için genel kurul kararı aranır; davaya iştiraki gereken denetçiler dava tarihindeki değil hâlihazırdaki denetçilerdir. 6102 sayılı Kanun döneminde ise davanın denetçiler eliyle takibi şartı kaldırılmıştır (102212700, 102017600, 383953600).

Sınır: davalının şirketle hiçbir bağlantısı yoksa (müdür değilse) haksız fiile dayalı dava için genel kurul kararı aranmaz. Pay sahibinin kendi dava hakkı ise bu şarta zaten tabi değildir (§ 1).

§ 7. Menfaat çatışması ve organ boşluğu

Şirket temsilcisi ile iptali/tazmini istenen işlemi yapanın aynı kişi olması gibi menfaat çatışması ve organ boşluğu hâllerinde pay sahibi/ortak münferiden dava açabilir; şirket adına dava açılması ve sürdürülmesi için gerekiyorsa kayyım atanması gerekir (587428100, 102017600, 881816200). Bu, dava açma yetkisinin hakkında dava açılacak kişilerde toplandığı hâllerin çözümüdür.

§ 8. Tasfiye hâlindeki şirket

Tasfiye hâlindeki şirketi temsilen tasfiye memuru, yönetim kurulu üyelerine karşı sorumluluk davası açabilir — şirketin tüm alacaklarının tahsili tasfiye memurunun görevleri arasındadır — ve şirketin tasfiye hâlinde bulunması ortağın dava hakkını ortadan kaldırmaz (933465300, 217740400, 1058320900, 171545800, 455689600, 522191000).

Ayrım keskindir: tasfiye hâlindeki limited şirkette dava açılmasına karar verme yetkisi ortaklar kuruluna, davayı takip yetkisi tasfiye memuruna aittir (1058320900).

§ 9. El ve iş birliği — kuralın sınırı

Davalının yönetici/denetçi sıfatı bulunmasa dahi, yönetim kuruluyla el ve iş birliği içinde hareket ederek şirketi zarara uğrattığı iddia edilmişse, bu iddia araştırılıp değerlendirilmeden husumetten ret kararı verilemez (101837400, 232491200, 1064663300, 134001200).

Bu istisna, § 10'daki "organ sıfatı yoksa husumet düşmez" kuralının sınırıdır: iddianın araştırılmasını emreder, sonucu peşinen belirlemez.

⚠️ ÇÖZÜLMEMİŞ GERİLİM — mirasın reddi. Davalı yönetici vefat etmiş ve mirasçılar mirası kayıtsız şartsız reddetmişse, Daire kararları tam örtüşmemektedir: 490628200 ve 1017336400 pasif husumet ehliyetinin kalmadığı gerekçesiyle verilen retleri onamış; 998982900 ve 1159772500 ise aynı olguda usulden ret yerine terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi gözetilerek tereke/miras şirketi temsilcisi atanıp davaya dâhil edilmesi gerektiğini belirtmiştir (1112732600, 966062600). Bu bir boşluktur, hakim görüş olarak sunulmamıştır.

§ 10. Normun uygulanmadığı hâller

Organ sıfatı yoksa. Yönetim kurulu üyeliği, müdürlük, denetçilik ya da tasfiye memurluğu sıfatı bulunmayan davalı — salt ortak, salt pay sahibi, şirket çalışanı, ticari mümessil, vekâleten işlem yapan kişi ya da sözleşmenin tarafı üçüncü kişi olsa dahi — yönetici sorumluluğu rejimine göre sorumlu tutulamaz; sorumluluğu varsa haksız fiil hükümlerine göre ve kendi kusuru ölçüsünde araştırılır (450877600, 1014119100, 101529600, 1066148500, 571750500, 625776000, 1064663300, 276861200).

Bu kuralın içindeki tek gedik tüzel kişilik perdesinin aralanmasıdır: salt pay sahibi görünenler sınırlı sorumlu oldukları için sorumsuzken, hâkim ortak sıfatı taşıyanlar bakımından tablo değişebilir (bkz. sor_perde_kaldirma).

Talep sorumluluk davası değilse. Talep kâr payı, sermaye artırımından doğan apel alacağı, haksız rekabetin tespiti/men'i, haklı nedenle fesih ve tasfiye, ortaklıktan çıkarma ya da sicile tescil-ilan istemi niteliğindeyse yönetici sorumluluğu husumet rejimi uygulanmaz; husumet, o talebin kendi kanuni muhatabına yöneltilir (1166450100, 102232200, 1048840500, 170516200, 450877600, 691842100, 1064011000).

§ 11. Eğilim (ölçülmüş) — kapı meselesi nasıl okunur

Bu bir kapı meselesidir; ölçülen yön "davacı kazandı mı" değil, husumet kapısının geçilip geçilmediğidir. Meseleye bağlanan 398 karar bağında:

Kapı	Sayı	Pay
Geçti (esasa girildi)	151	%38
Geçemedi (usulden ret)	134	%34
Kısmen geçti	24	%6
Tamamlanabilir eksiklik (önel verilerek giderilir)	15	%4
Araştırma istendi	40	%10
Belirsiz	34	%9

Nasıl okunmalı: Kapının geçilme ve geçilememe oranları neredeyse eşittir — yani husumet, bu davada gerçek bir eleme eşiğidir, formalite değil. Buna karşılık "tamamlanabilir" ve "kısmen" dilimleri (%10), eksikliklerin bir bölümünün giderilebilir olduğunu gösterir: limited şirkette muvafakat eksikliği (§ 5) ve tereke temsilcisi atanması (§ 9) doğrudan retle değil, önel/dâhil etme yoluyla çözülür.

---

KAYNAKÇA / ATIF

Yöntem: İçtihat çapaları Yargıtay 11. HD künyesi + korpus karar_id ile verilmiştir (backtick içindeki karar_id tıklanabilir). Mevzuat çapaları yürürlükteki metinden ve yerel mülga 6762 metninden teyit edilmiştir.

A. Mevzuat çıpası

Yürürlükteki metin - TTK m. 553 — sorumluluk hâlleri; pasif husumet çemberinin çekirdeği. - TTK m. 555 — dolaylı zararda tazminatın şirkete ödenmesi (§ C, § 11 ayrımı). - TTK m. 554 — denetçinin sorumluluğu. - TTK m. 365, m. 370 — şirketin temsili; menfaat çatışması hâlinde temsil sorunu (§ 7). - TTK m. 535/2 — tasfiye hâlinde temsil (§ 8). - TTK m. 644/1-a — limited şirket için anonim şirket sorumluluk hükümlerine yollama. - 4721 TMK m. 612, m. 613, m. 640 — mirasın reddi ve terekenin tasfiyesi (§ 9). - 6100 HMK m. 54 — dava takip yetkisi (§ 5).

Mülga 6762 sayılı Kanun - e.6762 m.309 — dolaylı zararda pay sahibi/alacaklının dava hakkı ve tazminatın şirkete verilmesi. - e.6762 m.336, m.336/5 — yöneticilerin sorumluluğu; pasif husumetin ana çıpası. - e.6762 m.340, m.341 — sorumluluk davası ve şirket adına dava kararı. - e.6762 m.321/son, m.359 — temsil ve denetçilerin sorumluluğu. - e.6762 m.548, m.556 — limited şirkette dava ve AŞ hükümlerine yollama (§ 5). - e.6762 m.552 — tasfiye memuru (§ 8). - e.1086 HUMK m.39, m.40 — dava şartı ve önel (§ 5). - 5411 s. Bankacılık Kanunu m.133 — Fon alacaklarının temliki (§ 4).

B. Mülga hüküm ve zaman bakımından uygulama notu

⚠️ Bu meselede numara sapması ölçülmüştür: bir bozma ilamı ortakların dava hakkı için "6102 sayılı Kanun'un 309 uncu maddesi" demektedir; oysa m.309 mülga 6762'nin maddesidir, 6102'deki karşılığı m.555'tir. Aynı biçimde sor_husumet_sifat tanıklarından bazılarında e.6762 m.551/3 (limited ortağın çıkarılması) sorumluluk hükmü gibi anılmıştır. Karar metnindeki madde numarası tek başına rejim göstergesi değildir; bu makalede çapalar düzeltilmiş, kararların kendi lafzı değiştirilmemiştir.

C. İçtihat kütüğü

Bu makalede anılan tanık kararların tamamı, meseleye bağlanan 398 karar arasından gerekçe metni okunarak seçilmiştir. ⚠️ Kütle uyarısı: § 2'deki kapı bloğunun tanıklarının önemli bölümü, yurt dışındaki işçilerden para toplanmasına ilişkin ve yinelenen davalı taşıyan tek bir toplu dava kütlesinden gelmektedir; bu, kapının o kütleye özgü olduğu anlamına gelmez ama tanık çeşitliliğinin sınırı olarak burada belirtilir. Blok bazında döküm docs/norm/sorumluluk_as.json → onermeler.sor_husumet_sifat altındadır.

---

Öz-değerlendirme uyarısı: Buradaki eğilim ve kurallar, Yargıtay 11. HD'nin ölçülmüş kararlarından damıtılmıştır. Bir tahmin veya hukuki görüş değildir. Sonucu belirleyen, davalının sicil kaydıyla saptanan sıfatı, davacının dava tarihindeki sıfatı ve tazminatın kime ödenmesinin talep edildiğidir.

---

Mesele ve norm bağı (çift yön)

Mesele → makale: sor_husumet_sifat bu makaleyle eşlenmiştir (kapsam: tam, bölüm çapası: tüm makale (11 bölüm)). Eşleme kalıcı dosyada yaşar: docs/sorumluluk_as_makale_eslesme.json.

Makale → norm: Bu makale, docs/norm/sorumluluk_as.json → onermeler.sor_husumet_sifat altındaki 14 norm bloğunu karşılar (durum_norm: aday).

Blok	Önerme	Tanık
kural	Daire, yönetici, müdür, denetçi ve tasfiye memurlarına karşı sorumluluk davasında asıl dava hakkının ortaklığa ait olduğunu; bununla birlikte zarar gö	8 tanık (8 Yargıtay) · tam metin denetimli
kapı	Daire, sorumluluk davasında husumetin yönetim kurulu üyesi/başkanı, müdür, denetçi ya da tasfiye memuru sıfatını taşıyan GERÇEK KİŞİLERE yöneltilmesin	8 tanık (8 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[0]	Daire, aktif dava ehliyetinin DAVA TARİHİNDE mevcut ortak/alacaklı sıfatına bağlı olduğunu; dava açılmadan önce payını devreden ya da ortaklıktan çıka	5 tanık (5 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[1]	Daire, şirketin ya da Fonun dava konusu alacağı üçüncü kişiye temlik etmesinin, yöneticilere karşı açılan sorumluluk davasındaki aktif husumet ehliyet	4 tanık (4 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[2]	Daire, mirası kayıtsız şartsız reddeden mirasçılara husumet yöneltilemeyeceğini; bu hâlde terekenin iflas hükümlerine göre tasfiye edileceği gözetiler	6 tanık (6 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[3]	Daire, ortak sayısı yirmiyi aşmayan limited şirkette sorumluluk davasının müdür sıfatı taşımayan diğer ortaklarca (ortak sayısı yirmiyi aşıyorsa denet	7 tanık (7 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[4]	Daire, anonim şirkette sorumluluk davasının şirket adına açılabilmesi için genel kurul kararı arandığını; davaya iştiraki gereken denetçilerin dava ta	3 tanık (3 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[5]	Daire, şirket temsilcisi ile iptali/tazmini istenen işlemi yapanın aynı kişi olması gibi menfaat çatışması ve organ boşluğu hâllerinde pay sahibinin/o	3 tanık (3 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[6]	Daire, tasfiye hâlindeki şirketi temsilen tasfiye memurunun yönetim kurulu üyelerine karşı sorumluluk davası açabileceğini — şirketin tüm alacaklarını	6 tanık (6 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[7]	Daire, davalının yönetici/denetçi sıfatı bulunmasa dahi yönetim kuruluyla EL VE İŞ BİRLİĞİ içinde hareket ederek şirketi zarara uğrattığı iddia edilmi	4 tanık (4 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[8]	Talep sorumluluk davası niteliğinde değilse yönetici sorumluluğu husumet rejimi UYGULANMAZ; husumet, o talebin kendi kanuni muhatabına yöneltilir.	7 tanık (7 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[9]	Yönetim kurulu üyeliği, müdürlük, denetçilik ya da tasfiye memurluğu sıfatı bulunmayan davalı — salt ortak, salt pay sahibi, şirket çalışanı, ticari m	8 tanık (8 Yargıtay) · tam metin denetimli
ayrım[0]	Zarar doğrudan doğruya pay sahibinin ya da alacaklının malvarlığında doğmuşsa, tazminatın KENDİSİNE verilmesi şartıyla yöneticiler aleyhine dava açabi	4 tanık (4 Yargıtay) · tam metin denetimli
ayrım[1]	Zarar dolaylıysa pay sahibi/ortak ve alacaklının dava hakkı vardır; ancak tazminat ancak ŞİRKETE ödenmek üzere istenebilir. Tazminatı kendi adına iste	8 tanık (8 Yargıtay) · tam metin denetimli

⚠️ Bölüm çapası kaba. Eşleme dosyası bu makale için bölüm bazında değil, makale bütünü düzeyinde çapa taşıyor. Hangi bölümün hangi bloğu beslediği henüz ölçülmemiştir; bu bir boşluktur, doldurulmuş gibi gösterilmemiştir.

Çelişki denetimi: docs/norm/sorumluluk_as_norm_makale_denetimi.md (playbook §8.2 — çelişki silinmez, editöre gider).