6102TTK Türk Ticaret Kanunu

Deniz Ticareti Hukuku — Yaşayan Kitap

Deniz ticareti hukuku, geminin bir eşya (ayni hak nesnesi), bir işletme aracı ve bir taşıma edimi taşıyıcısı olarak ortaya çıkardığı hukuki ilişkileri düzenler (TTK Beşinci Kitap, m. 931-1400). Bu bölüm, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (temyiz) ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi (istinaf) kararlarının yapısal olarak taranmasıyla hazırlanmış 21 sentetik inceleme sunar; her inceleme içtihat-birincil olup TTK maddeleri yürürlükteki metinden teyitlidir. Aşağıdaki panorama, alt konuları ve bağlı makaleleri özetler. İncelemeler, bu sayfadaki konu düğümlerinin altında, ilgili karar korpusuyla (altlık) birlikte listelenir.

Navlun (deniz taşıması) rejimi

Korpusun ağırlık merkezi navlun sözleşmesidir. Taşıyanın yük zıya/hasarından sorumluluğu, iki yönlü karine ekseninde çözülür: çekincesiz konişmento taşıyan aleyhine, süresinde ihbar edilmeyen zarar taşıyan lehine karine doğurur; sorumluluktan kurtuluş, genel kurtuluş beyyinesinden (zayıf) çok özel katalog hâllerine (mühürlü konteyner/SLAC, yükletenin istif/ambalaj kusuru, teknik kusur) dayanır ve emredici bir alt sınırla (SDR) çerçevelenir. Konişmento, hem taşıma ilişkisini hem taşıyanın kimliğini ispat eder; devri emre yazılı senet hükümlerine, yetki/tahkim şartı ise incorporation kurallarına tabidir. Çarter/sürastarya borçlu-merkezlidir; navlun alacağı ve taşıyan sıfatı/husumet ise ispat ve eleme rejimleridir. Süre, ikili bir yapıdadır: yük hasarında hak düşürücü, diğer alacaklarda zamanaşımı.

Gemi alacaklısı hakkı, ihtiyati haciz ve cebrî icra

Belirli deniz alacakları, gemi üzerinde tescilsiz kanuni bir rehin doğurur (TTK 1320 kapalı katalog); tedarik/kumanya/yakıt alacakları ancak bağlama limanı dışında, zaruret hâlinde ve kaptan yetkisiyle bu hakkı verir. Gemiye ihtiyati haciz, yalnızca TTK 1352'deki kapalı listedeki bir deniz alacağı için mümkündür ve deniz alacağı olması tek başına haciz sebebidir; malikin borçtan sorumlu olması (TTK 1369) ve cebrî satışta bildirim (TTK 1350) belirleyici usulî eşiklerdir.

Donatan, donatma iştiraki ve kaptan

Donatan sıfatı sicil kaydına değil fiilî işletme ölçütüne bağlıdır; kendi adına işleten (gemi işletme müteahhidi) donatan sayılır, salt teknik yönetici sayılmaz. Konişmentoda taşıyan gösterilmemişse donatan taşıyandır. Kaptan, yalnızca bağlama limanı dışında ve zaruret hâlinde kanundan doğan temsil yetkisiyle donatanı bağlar; kaptan/gemi adamı ücret alacağından fiilî işleten sorumludur.

Gemi — mülkiyet, sicil ve ipotek

Gemi bir eşya olarak sicile tescil edilir, mülkiyeti resmî şekle bağlı devirle geçer (TTK 1001), üzerinde yalnızca ipotek yoluyla sözleşmesel rehin kurulur (TTK 1014). Tescil/terkin doğrudan mahkemeden istenemez; sicil müdürlüğü ve TTK 34 itiraz yolu izlenir.

Müşterek avarya, çatma ve kurtarma

Çatma kusur-temelli ama usul-yoğundur (kusur/zarar uzman bilirkişiyle belirlenir). Kurtarma, nitelik-başarı-husumet ekseninde çözülür: yalnız tehlikeye uğramış araca yönelik faaliyet kurtarmadır, faydalı sonuç yoksa ücret doğmaz (no cure no pay).

Deniz sigortası ve deniz yargılaması

Deniz sigortası, 6102'de ayrı bir bölüm olmayıp genel Sigorta Hukuku hükümleriyle çözülür; menfaat, teminat kapsamı (Institute Clauses), klüp (P&I) sigortasında "Pay To Be Paid" kuralı ve halefiyetin doğumu belirleyicidir. Deniz yargılamasında görev, konu ölçütüne göre denizcilik ihtisas mahkemesindedir; kamu düzeninden olup re'sen gözetilir.

Yöntem: Bu incelemeler, iki merci korpusunun (Yargıtay 11. HD + İst BAM 12. HD) aynı yapısal enum'la analiziyle hazırlanmış, künyeler korpusla eşleştirilmiş ve featured kararlar tam metne karşı teyit edilmiştir. Hiçbiri hukuki görüş değildir; kesin değerlendirme için kararların tam metnine bakınız. Aşağıdaki konu düğümlerinin altında hem incelemeler hem de dayandıkları karar korpusu (altlık) yer alır.

◆ Deniz mesele eğilim panosu — deniz meselelerinin içtihat eğilimi tek bakışta

Konu düğümleri ve incelemeler

Her başlık, TTK sistematiğindeki bir konu düğümüdür; altında hem bu konudaki sentetik incelemeler hem de dayandıkları karar korpusu (altlık) yer alır.

Navlun sözleşmeleri ve sürastarya İçtihat korpusu · 151 karar →

Gemi alacaklısı hakkı ve geminin ihtiyati haczi İçtihat korpusu · 55 karar →

Donatan, donatma iştiraki ve kaptan İçtihat korpusu · 26 karar →

Gemi, sicil, mülkiyet ve gemi ipoteği İçtihat korpusu · 13 karar →

Müşterek avarya, çatma ve kurtarma İçtihat korpusu · 5 karar →

Deniz sigortası ve deniz yargılaması

Bu sitedeki içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya tavsiye değildir. Resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.