Deniz Ticaret Hukuku — Mesele Eğilim Panosu

Deniz ticaret hukukunun 64 çekirdek meselesi, 9 konu grubunda; Yargıtay 11. HD ve İstanbul BAM 12. HD içtihadındaki eğilimleriyle. Yüzdeler bağ-sonucu dağılımıdır (kabul/ret/kısmi/belirsiz); “kabul oranı” davacı lehine çıkan operatif sonuçların payını gösterir.

Deniz taşıması — Navlun sözleşmesi ve taşıyanın sorumluluğu 12 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Taşıyanın yük zıya/hasarından sorumluluğu	TTK 1178, TTK 1179, TTK 1184	309	%43
Taşıyanın sorumluluktan kurtulması (kurtuluş beyyinesi, istisna hâlleri)	TTK 1180, TTK 1181, TTK 1182, TTK 1183	89	%58
Sorumluluğun koli/kilogram başına sınırlanması (SDR)	TTK 1186, TTK 1187, TTK 1188	28	%56
Geç teslimden sorumluluk	TTK 1178/4-5, TTK 1186/5	36	%67
Konişmentonun ispat/karine fonksiyonu	TTK 1228, TTK 1237, TTK 1238, TTK 1239, TTK 1242	131	%63
Konişmentonun devri/cirosu ve hamil hakları	TTK 1233, TTK 1234, TTK 1235, TTK 1236	19	%63
Norm — kural · istisna · kapı aday Ayrıntılı inceleme: KONİŞMENTONUN DEVRİ, CİROSU VE HAMİLİN DURUMU — § 1 Devir ile taraf olma ve şartlarla bağlılık Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır Konişmentoda çarter parti sözleşmesine atıf bulunması hâlinde, çarter parti hükümlerinin (tahkim şartı dâhil) yeni konişmento hamiline karşı ileri sürülebilmesi için tek başına atıf yeterli değildir; konişmento devredilirken çarter parti sözleşmesinin bir suretinin de yeni hamile ibraz edilmiş olması gerekir. Kapsam: çarter partiye atıf yapan konişmentonun devrinde Dayanak: TTK 1237 Tanık: 2016/8794/2017/6687temyiz · 2016/13105/2018/146temyiz
Konişmentodaki yetki/tahkim şartı	TTK 1245, HMK 17-18	198	%62
Çarter, yükleme-boşaltma süreleri ve sürastarya/demuraj	TTK 1152, TTK 1153, TTK 1155	185	%41
Navlun (ücret) alacağı, ölü navlun ve ödeme	TTK 1200, TTK 1201, TTK 1203	340	%51
Eşyanın teslimi, eksik teslim ve teslim yükümü	TTK 1230, TTK 1231, TTK 1178	144	%50
Taşıyan sıfatı / fiili taşıyıcı / taraf tespiti	TTK 1191, TTK 1192	344	%36
Deniz taşımasında zamanaşımı	TTK 1246, TTK 1188	82	%42
Norm — kural · istisna · kapı aday Ayrıntılı inceleme: DENİZ TAŞIMASINDA SÜRELER — HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE (TTK 1188) VE ZAMANAŞIMI (TTK 1246) — § 1-6 (bütün makale) Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır Eşyanın zıyaı, hasarı veya geç tesliminden dolayı taşıyana karşı ileri sürülecek her türlü tazminat istemi, taşıyanın eşyayı teslim ettiği veya teslim edilmesi gerektiği tarihten itibaren bir yıl içinde yargı yoluna başvurulmadığı takdirde düşer. Kapsam: deniz yoluyla eşya taşımasında taşıyana karşı tazminat istemleri Dayanak: TTK 1188 Tanık: 2023/941/2024/4525temyiz · 2020/1505/2022/665temyiz · 2023/366/2024/978kesin · 2022/2029/2025/530kesin · 2019/110/2021/204kesin · 2020/1499/2021/688kesin +1 İstisna Süreyi kesen "mahkemeye müracaat" yalnızca dava açmayı değil, icra takibinde bulunmayı ve kanunun dava açılmasına eşit saydığı diğer işlemleri de kapsar. Koşul: Hak sahibi süre içinde icra takibi başlatmışsa Dayanak: mülga 6762 sayılı TTK 1067 TTK 1188 Tanık: 2010/9388/2012/11357temyiz ⚠ Bu önerme tek karara dayanıyor; yerleşik uygulama olarak okunmamalıdır. İstisna Elinde teminat mektubu bulunan ve bu mektuba başvurarak sözleşmeden doğan zararını tazmin edebilecek durumda olan tarafın istemi, bir yıllık hak düşürücü süreye tabi değildir. Koşul: Alacaklının elinde, zararı karşılamaya elverişli bir teminat mektubu varsa Dayanak: mülga 6762 sayılı TTK 1067 TTK 1188 Tanık: 2010/7319/2012/8109temyiz ⚠ Bu önerme tek karara dayanıyor; yerleşik uygulama olarak okunmamalıdır. Kapı — geçilmeden esasa girilmez Bu bir yıllık süre zamanaşımı değil HAK DÜŞÜRÜCÜ süredir; süre geçtikten sonra dava hakkı düşer. Geçilmezse: dava hakkı düşer; esasa girilmez. Dayanak: TTK 1188 Tanık: 2013/4536/2013/21540temyiz · 2010/1780/2011/10436temyiz · 2016/5531/2017/7576temyiz · 2018/5421/2020/3555temyiz · 2010/9388/2012/11357temyiz · 2023/941/2024/4525temyiz +2

Çatma (gemi çatışması) 7 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Kusursuz çatma	TTK 1287	5	%60
Bir tarafın kusuru	TTK 1288	7	%43
Müşterek (bölüşük) kusur	TTK 1289	15	%67
Kusurun tespiti — seyir kuralları ve bilirkişi	TTK 1286	24	%65
Zararın kapsamı ve hesabı	TTK 1290	34	%56
Deniz alacağı niteliği ve ihtiyati haciz	TTK 1352	10	%67
Görev, husumet ve zamanaşımı	TTK 1259	32	%66

Gemilerde ihtiyati haciz, deniz alacağı ve cebrî icra 7 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Deniz alacağı niteliği (kapalı liste)	TTK 1352	63	%85
İhtiyati haciz sebebi ve gemiye özgü usul	TTK 1353	91	%54
Norm — kural · istisna · kapı aday Ayrıntılı inceleme: GEMİLERDE İHTİYATİ HACİZ, DENİZ ALACAĞI VE CEBRÎ İCRA — II. İhtiyati haciz sebebi ve gemiye özgü usul (TTK 1353) Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır Bir geminin ihtiyaten haczedilebilmesi için, deniz alacağı doğduğu sırada geminin maliki olan kişinin, haciz sırasında da bu borçtan sorumlu ve geminin maliki olması gerekir; borcun borçlusu sayılmayan gemi maliki aleyhine ihtiyati haciz kararı verilemez. Kapsam: deniz alacağına dayalı gemi ihtiyati haczi Dayanak: TTK 1369 Tanık: 2013/12716/2013/17408temyiz · 2015/12946/2015/11869temyiz · 2015/12942/2015/12362temyiz İstisna İhtiyati haciz talebinde yaklaşık ispat şartı değerlendirilirken, borçlunun ileri sürebileceği itiraza konu olabilecek hususlar mahkemece kendiliğinden gözetilerek talebin reddine gerekçe yapılamaz. Koşul: Talep yaklaşık ispat yönünden incelenirken Dayanak: İİK 258 Tanık: 2014/2186/2014/5727temyiz ⚠ Bu önerme tek karara dayanıyor; yerleşik uygulama olarak okunmamalıdır. Kapı — geçilmeden esasa girilmez Geminin ihtiyaten haczi ile buna ilişkin işlem ve tasarruflar, bu işlemlerin yapıldığı sırada geminin fiilen bulunduğu ülkenin hukukuna tabidir. Geçilmezse: yabancı ülkede yapılan işlem Türk hukuku bakımından değerlendirilemez. Dayanak: TTK 1350 Tanık: 2015/12946/2015/11869temyiz · 2015/12947/2015/12361temyiz · 2015/12951/2015/12393temyiz · 2015/12942/2015/12362temyiz
Gemi maliki–borçlu ayrımı; malikin şahsi borcu olmaması	TTK 1353, TTK 1369	38	%50
Geçiş hukuku — 6762 mi 6102 mi uygulanır	TTK 1350, 6103 s. Yürürlük K.	11	%64
Cebrî satış ve yurt dışı satışta bildirim şartı	TTK 1350	3	%0
Tahkim itirazının ihtiyati haciz/kanuni rehin talebine etkisi	TTK 1353, HMK 414	7	%43
Görevli mahkeme ve husumet	TTK 1352, TTK 5/A	43	%49

Donatan ve donatma iştiraki 5 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Donatan tanımı ve sıfatı; gemi işletme müteahhidi	TTK 1061	30	%36
Donatma iştiraki — müşterek donatanlar, temsil, tescil	TTK 1064, TTK 1065, TTK 1066	3	%50
Donatanın gemi adamları/kılavuz kusurundan sorumluluğu	TTK 1062	49	%32
Gemi kira/tahsis — donatan mı kiracı mı sorumlu	TTK 1061, TTK 1131	22	%46
Donatan sıfatı ve pasif husumet	TTK 1061, TTK 1062	89	%18

Gemi: mülkiyet, sicil, ipotek ve kimlik 7 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Gemi mülkiyetinin devri ve şekil şartı	TTK 1001	21	%47
Gemi sicili — tescil, düzeltme, terkin ve etkisi	TTK 954, TTK 960	40	%46
Gemi/deniz aracı tanımı ve sicil kapsamı	TTK 931, TTK 955	9	%67
Gemi ipoteği ve ipotekli alacaklının hakları	TTK 1014, TTK 909	35	%68
Finansal kiralamaya konu gemi — malik/donatan sıfatı	TTK 1001, TTK 1061	9	%78
Yabancı bayraklı geminin yurt dışı cebrî satışı ve ayni hakların akıbeti	TTK 1350	9	%11
Norm — kural · istisna · kapı aday Ayrıntılı inceleme: GEMİ: MÜLKİYET, SİCİL, İPOTEK VE KİMLİK — VI. Yabancı bayraklı gemi — müsadere ve yurt dışı cebrî satış Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır Gemi alacaklısı hakkının verdiği kanuni rehin hakkı, yasadan doğan, tescile tabi olmayan ve geminin her zilyedine karşı ileri sürülebilen icrai bir haktır; doğumu, tanınması, kullanılması ve sukutu, işlemin yapıldığı ülke hukukuna tabidir. Kapsam: yabancı unsurlu gemi takiplerinde kanuni rehin hakkının akıbeti Dayanak: TTK 1321 TTK 1350 Tanık: 2014/5868/2015/3672temyizoyçokluğu · 2014/5893/2015/3859temyizoyçokluğu ⚠ Tanıkların 2'i oyçokluğuyla verilmiştir — karşı oy, önermenin konusuna ilişkin olabilir. İstisna Bu hak ancak geminin yurt içinde cebri icra yoluyla satılmasıyla ya da gemi alacaklılarının satıştan haberdar edilmesini sağlayacak usulde ilan yapılmak suretiyle yurt dışında cebri icra yoluyla satılmasıyla sona erer; bu koşullar gerçekleşmedikçe rehin hakkı kalkmaz. Koşul: Gemi, mülga 6762 sayılı TTK'nın yürürlükte olduğu dönemde cebri icra yoluyla satılmışsa Dayanak: mülga 6762 sayılı TTK 1245/2 TTK 1350 Tanık: 2014/5893/2015/3859temyizoyçokluğu · 2014/5868/2015/3672temyizoyçokluğu · 2019/3780/2021/4666temyizoyçokluğu · 2022/437/2022/5595temyiz · 2019/3780/2021/4666temyizoyçokluğu ⚠ Tanıkların 4'i oyçokluğuyla verilmiştir — karşı oy, önermenin konusuna ilişkin olabilir.
Husumet (kayıt maliki/donatan) ve görev	TTK 954, TTK 1061	76	%53

Gemi alacaklısı hakkı ve kanuni rehin 8 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Gemi alacaklısı hakkı veren alacaklar (kapalı katalog)	TTK 1320	203	%61
Tedarik/kumanya/yakıt alacağı — zaruret ve kaptan yetkisi	TTK 1320/1-l, TTK 1102, TTK 1112	53	%40
Kanuni rehin hakkının niteliği ve kapsamı	TTK 1321	106	%68
Norm — kural · istisna · kapı aday Ayrıntılı inceleme: GEMİ ALACAKLISI HAKKI VE KANUNİ REHİN — III. Kanuni rehin hakkının niteliği (TTK 1321) Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır Gemi alacaklısı hakkı veren bir alacak için gemi üzerinde kanuni rehin hakkı doğar; bu hak kanundan doğduğu için gemiyi takip eder ve geminin bulunduğu yer mahkemesinde rehin hakkının tesisi istenebilir. Kapsam: gemi alacaklısı hakkına dayalı kanuni rehin hakkı Dayanak: TTK 1321 Tanık: 2016/12076/2018/5509temyiz · 2012/5290/2013/5238temyiz · 2013/8856/2013/12556temyiz · 2014/4229/2014/13934temyizoyçokluğu · 2012/19060/2014/5829temyiz · 2021/6319/2023/1775temyiz +2 ⚠ Tanıkların 1'i oyçokluğuyla verilmiştir — karşı oy, önermenin konusuna ilişkin olabilir. İstisna Gemiye verilen mal veya hizmet nedeniyle doğan kanuni rehin hakkı ancak malı veren ya da hizmeti sunan tarafa aittir; başkasına ait bedeli ödeyen kişiye bu ödeme kanuni rehin hakkı vermez. Koşul: Mülga 6762 sayılı TTK'nın yürürlükte olduğu dönemde, talep eden malı/hizmeti bizzat sağlayan değil bedeli ödeyen kişiyse Dayanak: mülga 6762 sayılı TTK 1235 Tanık: 2016/2840/2017/1693temyiz · 2016/13386/2017/2279temyiz İstisna Kanuni rehin hakkı kanundan doğduğundan finansal kiralama konusu gemide de doğar; finansal kiralama mevzuatının üçüncü kişilerin sözleşmeye dayalı ayni hak iktisabını engelleyen hükümleri, yasadan doğan bu hakkın doğumunu ve kullanılmasını engellemez. Koşul: Gemi finansal kiralama konusu ise Dayanak: mülga 6762 sayılı TTK 1235 TTK 1321 Tanık: 1998/8202/1999/4832temyiz ⚠ Bu önerme tek karara dayanıyor; yerleşik uygulama olarak okunmamalıdır.
Kanuni rehin hakkının düşmesi ve süre	TTK 1326	18	%41
Kanuni rehnin fer'i niteliği ve alacağa bağlılığı	TTK 1321, TMK 946	26	%71
Husumet — kime karşı ve kimin talep hakkı	TTK 1321, TTK 1061	101	%47
Deniz alacağı niteliği ve gemide ihtiyati haciz	TTK 1352, TTK 1353	41	%57
Gemi alacaklıları arasında sıra ve paylaştırma	TTK 1322, TTK 1323, TTK 1324	—	—

Kaptan: özen, temsil yetkisi, ücret ve sorumluluk 5 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Kaptanın özen yükümü ve kusurdan sorumluluğu	TTK 1088, TTK 1089	35	%34
Kaptanın kanundan doğan temsil yetkisi	TTK 1105, TTK 1112	27	%35
Kaptan/gemi adamı ücret alacağı — pasif husumet ve kanuni rehin	TTK 1320, TTK 1061	40	%50
Kaptanın sözleşme/protokol yapma yetkisi ve şartın bağlayıcılığı	TTK 1105, TTK 1300	6	%33
Görev — kaptan/gemi adamı alacağı davalarında	TTK 5/A, TTK 1088	18	%78
Norm — kural · istisna · kapı aday Ayrıntılı inceleme: KAPTAN: ÖZEN, TEMSİL YETKİSİ, ÜCRET VE SORUMLULUK — V. Görev — hizmet sözleşmesi, Deniz İş Kanunu ayrımı Ayrım — hangi rejim? Gemi adamının iş sözleşmesinden doğan alacağında hangi rejim uygulanır? Deniz İş Kanunu rejimi — gemi Türk bayraklı ve yüz veya daha yukarı grostonilatoludur. Gemi Türk Bayrağı taşıyor mu Yüz veya daha yukarı grostonilatolu mu Denizlerde, göllerde veya akarsularda çalıştırılıyor mu Tanık: 2016/11686/2016/8418temyiz · 2013/18502/2014/1362temyiz · 2016/14874/2018/5012temyiz · 2012/17954/2013/471temyiz · 2019/1542/2019/3323temyiz · 2012/10941/2012/14276temyiz +2 Ticaret hukuku rejimi — gemi yabancı bayraklıdır; Deniz İş Kanunu uygulanmaz. Gemi yabancı bayraklı mı Gemi adamının parayla ölçülebilen hakları söz konusu mu Tanık: 2012/10941/2012/14276temyiz · 2013/18502/2014/1362temyiz · 2019/1542/2019/3323temyiz · 2016/14874/2018/5012temyiz · 2015/2950/2015/3751temyiz · 2016/11686/2016/8418temyiz +1 Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır Deniz ticaretine ilişkin uyuşmazlıklar, kusurun belirlenmesi de uzmanlık gerektirdiğinden, denizcilik ihtisas mahkemesinde (bu konuda görevlendirilen asliye ticaret mahkemesinde) görülür. Kapsam: deniz ticaretine ilişkin tazminat ve alacak davaları Dayanak: TTK 5/2 Tanık: 2015/2950/2015/3751temyiz · 2016/531/2016/1653temyiz · 2019/1542/2019/3323temyiz · 2012/10941/2012/14276temyiz · 2016/14874/2018/5012temyiz İstisna Kaptanın hizmet sözleşmesi özel kanunla düzenlendiğinden, bu ilişkiye genel nitelikteki Borçlar Kanunu hükümleri değil özel kanun hükümleri uygulanır ve görevli mahkeme buna göre belirlenir. Koşul: Uyuşmazlık, dava tarihinde mülga 6762 sayılı TTK'nın yürürlükte olduğu bir dönemde kaptanın hizmet sözleşmesinden doğuyorsa Dayanak: mülga 6762 sayılı TTK 1005-1015 Tanık: 2014/7831/2014/12458temyiz · 2013/15022/2013/20656temyiz · 2016/14874/2018/5012temyiz · 2016/11686/2016/8418temyiz · 2013/18502/2014/1362temyiz Kapı — geçilmeden esasa girilmez Görev dava şartıdır ve mahkemece yargılamanın her aşamasında gözetilir. Re'sen gözetilir — taraf ileri sürmese de. Geçilmezse: dava görev yönünden reddedilir. Dayanak: HMK 114 Tanık: 2016/11686/2016/8418temyiz · 2013/7165/2013/21391temyiz

Kurtarma ve yardım 7 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Kurtarma faaliyetinin niteliği	TTK 1298	10	%40
Kurtarma ücretinin belirlenmesi	TTK 1305	22	%25
Başarı şartı (no cure no pay)	TTK 1303	4	%0
Kurtarma sözleşmesi — uyarlama, iptal ve kaptanın yetkisi	TTK 1300, TTK 1301	8	%25
Çevre zararı özel tazminatı	TTK 1312	1	%100
Husumet — talep hakkı ve borçlu	TTK 1298, TTK 1310	41	%42
Görev ve zamanaşımı	TTK 1319	7	%71

Deniz sigortası: teminat, menfaat, halefiyet ve klüp sigortacısı 6 mesele

Mesele	Dayanak	Bağ	Kabul oranı
Sigorta teminatının kapsamı ve istisnaları	TTK 1409, TTK 1453, TTK 1459	11	%18
Sigortalanabilir menfaat ve sigortalı/dain-i mürtehin sıfatı	TTK 1453, TTK 1454	13	%50
Sigortacının halefiyeti — doğumu ve kapsamı	TTK 1472	127	%56
Rizikonun gerçekleşmesi, ihbar ve hasar tespiti	TTK 1446, TTK 1478	37	%24
Klüp (P&I)/sorumluluk sigortacısına doğrudan başvuru ve husumet	TTK 1478	6	%17
Uygulanacak hukuk ve yabancı poliçe	MÖHUK 24, TTK 1453	6	%50

Not: Eğilim, içtihadın yönüne dair yapısal bir özettir; her davanın somut koşullarına göre değişir ve hukuki tavsiye değildir.

Deniz Ticaret Hukuku — Mesele Eğilim Panosu

Deniz taşıması — Navlun sözleşmesi ve taşıyanın sorumluluğu 12 mesele

Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır

Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır

İstisna

İstisna

Kapı — geçilmeden esasa girilmez

Çatma (gemi çatışması) 7 mesele

Gemilerde ihtiyati haciz, deniz alacağı ve cebrî icra 7 mesele

Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır

İstisna

Kapı — geçilmeden esasa girilmez

Donatan ve donatma iştiraki 5 mesele

Gemi: mülkiyet, sicil, ipotek ve kimlik 7 mesele

Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır

İstisna

Gemi alacaklısı hakkı ve kanuni rehin 8 mesele

Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır

İstisna

İstisna

Kaptan: özen, temsil yetkisi, ücret ve sorumluluk 5 mesele

Ayrım — hangi rejim?

Kural — içtihatta böyle uygulanmıştır

İstisna

Kapı — geçilmeden esasa girilmez

Kurtarma ve yardım 7 mesele

Deniz sigortası: teminat, menfaat, halefiyet ve klüp sigortacısı 6 mesele