Farklılaştırılmış teselsül ve sorumlular arası başvuru (TTK 557)

Breadcrumb: Ticari şirketler › Kurucuların, yöneticilerin ve denetçilerin sorumluluğu › Zarar ve dava hakkı › Farklılaştırılmış teselsül ve sorumlular arası başvuru (TTK 557)

Konu: Kurucuların, yöneticilerin ve denetçilerin sorumluluğu · Mesele: sor_teselsul_557 · Nitelik: Esastan (emsal üretir) · Durum: kanonik · Dayanak: TTK 557/1, TTK 557/2, TTK 557/3, e.6762 m.336, e.6762 m.338

Ne arıyorsunuz? — pratik özet

Bir cümlede: Sorumlular arası teselsül rejimi, zararlandırıcı işlemin hangi kanun döneminde yapıldığına göre kökten değişir: mülga 6762 m.336'da teselsül mutlaktır — kusursuzluğunu ispat edemeyen her yönetici zararın tamamından sorumludur ve bilirkişice belirlenen kusur oranları zarar görene karşı sorumluluğu bölmez, yalnız sorumlular arasındaki rücu ilişkisinde işler. 6102 m.557 ise farklılaştırılmış teselsülü getirir: hiçbir üye kendisinin sebep olmadığı zarardan dış ilişkide sorumlu tutulamaz. Her iki rejimde de bölünen bir şey ortaktır: teselsülün miktarı değil kapsamı — hangi davalının hangi zarar kaleminden sorumlu olduğu görev tarihleri ve sıfat karşılaştırılarak kişi bazında saptanır.

Bu sayfa kime ne veriyor: - Hızlı cevap arayan: kusur oranınızın davada işinize yarayıp yaramayacağını ve hangi savunmanın teselsülü kırdığını gösterir. - Gerekçe arayan: doktrin bölümü iki teselsül rejimini, iş bölümü istisnasını ve kamu alacaklarındaki ayrı rejimi karar çapalarıyla kurar.

Kaynak ve kapsam notu: Yargıtay 11. HD kararları üzerinden ölçülmüştür: meseleye bağlanan 84 karar, damıtılan 11 norm bloğu ve bu blokları taşıyan 57 tanık bağı (tanıkların gerekçe metni okunarak seçilmiştir). Bu, ölçülen sorumluluk meseleleri içinde karar sayısı en düşük olanlardan biridir; blok başına tanık sayısı buna göre okunmalıdır.

---

PRATİK KILAVUZ — TESELSÜL ÖZ-DEĞERLENDİRMESİ

A. Hangi rejim uygulanır

İşlem tarihi	Teselsül	Sonuç
6762 dönemi	Mutlak	Kusursuzluğunu ispat edemeyen her yönetici zararın tamamından sorumlu; kusur oranı yalnız rücuda (102044000, 102364100, 510412000)
6102 dönemi	Farklılaştırılmış (m.557)	Üye, kendisinin sebep olmadığı zarardan dış ilişkide sorumlu değil; aynı zarardan birden fazla üye kusurluysa teselsül zararın tamamı için sürer (681072300, 1130057000, 988084500)

B. Teselsülü kıran / kırmayan savunmalar

Savunma	Sonuç	Çapa
Usulünce alınmış iş bölümü / murahhaslığa tevdi kararı var	Kırar — mesuliyet yalnız o üyeye yüklenir	626273600, 653047200, 16799900
"Zarara konu belgede imzam yok" (iş bölümü kararı yokken)	Kırmaz — müteselsilen sorumlu	571530400, 1027171800
"Zarar ben göreve gelmeden önce doğdu"	Yolsuzluk yeni dönemde öğrenilebilir nitelikteyse kırmaz (bildirim yükümü)	608465100, 1043201800, 1021063400
"Kusur oranım bilirkişice %20 belirlendi"	6762 rejiminde dış ilişkiyi kırmaz (yalnız rücuda)	102044000, 172008500
Alacak amme alacağı niteliğinde	Farklılaştırılmış teselsül uygulanmaz — tam teselsül	1108347600, 1112040100, 1065313900

Birden fazla sorumluya aynı anda başvurma: sıralı bir sorumluluk yoktur; zarar gören zararın tamamını dilediğinden isteyebilir, yalnızca "tahsilde tekerrür olmamak" kaydı konur (730258000, 172008500, 102152400).

---

DOKTRİN ANALİZİ — İÇTİHADIN ÇERÇEVESİ

§ 1. Mülga rejim — mutlak teselsül

Daire, mülga rejimde e.6762 m.336'da sayılan hâllerde kusursuz olduklarını ispat etmedikçe tüm yöneticilerin zararın tamamından müteselsilen sorumlu olduklarını; bilirkişice belirlenen kusur oranlarının zarar görene karşı sorumluluğu bölmediğini, yalnızca sorumlular arasındaki rücu ilişkisinde geçerli olduğunu kabul etmektedir (102044000, 1062626200, 102364100, 355329900, 608465100, 510412000, 653047200, 1021063400).

Ayrımın adı: dış ilişki (zarar gören ↔ sorumlu) ile iç ilişki (rücu). Tazminata payları oranında hükmedilemez.

Köprüler: limited şirkette e.6762 m.556 → m.336/5, kooperatifte 1163 s.K. m.98 → e.6762 m.336.

§ 2. Yürürlükteki rejim — farklılaştırılmış teselsül

6102 m.557 ile Daire, mülga dönemin mutlak müteselsil sorumluluk sisteminden farklı olarak Kurumsal Yönetim İlkeleri çerçevesinde farklılaştırılmış teselsül ilkesinin benimsendiğini; hiçbir yönetim kurulu üyesinin kendisinin sebep olmadığı zarardan dış ilişkide sorumlu tutulamayacağını, aynı zarardan birden fazla üye kusurluysa teselsülün zararın tamamı için sürdüğünü kabul etmektedir (681072300, 1130057000, 1108347600, 1112040100, 988084500).

Ölçüt üçlüdür: işlemin 6102 döneminde yapılmış olması, dış ilişkide kişisel kusurun varlığı ve zararın kişisel olarak yükletilebildiği ölçü.

⚠️ Rejim uyarısı ölçülmüştür. Bir tanık kaydında çapa şüphesi işaretlenmiştir; şerh bir numara sapması değil rejim uyarısıdır — o karar e.6762 m.336'nın tam teselsül rejimine dayanmaktadır. Rejim farkı numara farkından ibaret değildir, kuralın kendisi değişmiştir.

§ 3. Kapı — teselsülün kapsamı önce saptanır

Birden fazla davalının bulunduğu sorumluluk davasında, hüküm kurulmadan önce her davalının sıfatının, görev tarihlerinin ve davalılar arasında iş bölümü bulunup bulunmadığının araştırılması gerekir; bunlar saptanmadan teselsülün kapsamı belirlenemez (1043201800, 102481800, 1062626200, 1008753500, 1060785600, 626273600).

Bu saptama yapılmadan kurulan hüküm — ister zararın tamamından tüm davalıları sorumlu tutsun, ister bir kısmını dışlasın — eksik inceleme nedeniyle bozulur.

§ 4. Her iki rejimde ortak olan — kapsam kişi bazında bölünür

Rejim farkı ne olursa olsun bölünen bir şey vardır: teselsülün miktarı değil kapsamı. Hangi davalının hangi zarar kaleminden sorumlu olduğu, göreve başlama/ayrılma tarihleri ile zarar doğuran karar ve eylemlerin tarihleri karşılaştırılarak ve sıfat (yönetici / denetçi) gözetilerek ayrı ayrı saptanır (1008753500, 102481800, 1062626200, 101939300, 1043201800, 462912500, 1060785600).

Bu, § 1'deki "miktar bölünmez" kuralıyla çelişmez: mutlak teselsül, sorumlu olduğu kalem bakımından tamamından sorumluluk demektir; hangi kalemin kime isabet ettiği ayrı bir sorudur.

§ 5. İş bölümü istisnası

e.6762 m.336/2 (ve m.336 son bendi ile m.319) uyarınca, maddenin birinci fıkrasında sayılan vazifelerin yerine getirilmesi münhasıran yönetim kurulu üyelerinden birine ya da murahhaslara tevdi edilmişse, mesuliyet ancak o üyeye yükletilir ve o muameleden dolayı müteselsil mesuliyet cari olmaz (626273600, 653047200, 16799900, 571530400, 1027171800).

Koşul kesindir: şirkette usulünce alınmış bir iş bölümü / murahhaslığa tevdi kararı bulunduğu iddia ve ispat edilmelidir. Böyle bir karar yoksa zarara konu belgede imzası bulunmayan üye de müteselsilen sorumludur.

§ 6. Selefin işlemi — bildirim yükümü teselsülü genişletir

e.6762 m.337 uyarınca yeni seçilen veya tayin olunan yönetim kurulu üyeleri seleflerinin belli olan yolsuz muamelelerini murakıplara bildirmeğe mecburdur; aksi hâlde seleflerinin sorumluluklarına iştirak ederler. Yüküm, yeni yöneticinin seçildiği hesap yılı içindeki açık ve seçik yolsuzluklarla sınırlıdır (608465100, 1043201800, 1062626200, 1021063400).

§ 7. Sermaye (apel) borcunda ortaklarla birlikte teselsül

Ortakların sermaye (apel) borcunu yerine getirmemesi şirketi mutlak şekilde zarara uğratır; kusursuz olduklarını kanıtlayamamaları hâlinde yönetim ve denetim kurulu üyeleri ortaklar ile birlikte müteselsilen sorumludur ve yeni yönetimin tahsile gitmemesi öncekileri kurtarmaz (1064663300, 101533800, 730258000, 355329900).

§ 8. Aynı anda birden çok sorumluya başvurma

Zarar gören, zararın tamamını müteselsil sorumlulardan dilediğine karşı açtığı davada isteyebilir; bu tür zarar alacağında sıralı bir sorumluluk yoktur ve birden fazla sorumluya aynı anda başvurulması hâlinde yalnızca "tahsilde tekerrür olmamak" kaydı konur (730258000, 172008500, 102152400, 571530400).

§ 9. Normun uygulanmadığı hâller

Kamu hukuku alacakları. Daire, 6102 m.557 ile benimsenen farklılaştırılmış teselsül ilkesinin yönetim kurulu üyelerinin şirketin ticari faaliyetleri kapsamında özel hukuka ilişkin olarak yaptıkları iş ve işlemlere ilişkin olduğunu, kamu hukuku kapsamında değerlendirilemeyeceğini; kamu hukukundan doğan yükümlülüklerde her bir üyenin müştereken ve müteselsilen (tam teselsülle) sorumlu olduğunu kabul etmektedir (1130057000, 1108347600, 1108350300, 1112701100, 1112040100, 1065313900).

Kapsam: amme alacağı niteliğindeki alacaklar ile kamu menfaati gözetilerek kanunla getirilen yükümlülükler (2918 s.K. m.98 prim aktarma, 5510 s.K. m.88/16 ve 88/20, 6183 s.K. mükerrer m.35, 213 s. VUK m.10). Kanuni temsilcinin kamu borcundan sorumluluğu TTK teselsül rejimine değil kendi özel rejimine tabidir (bkz. sor_kamu_borcu_ayrim).

Sorumlular arası ilişki (feragat, ibra, mahsup). Sorumlulardan biri hakkında gerçekleşen olgunun diğerlerine sirayeti, TTK'nın teselsül hükmüne göre değil 818 s. BK'nın genel teselsül hükümlerine göre çözülür: alacaklının müteselsil borçlulardan biri hakkındaki (karşılık alınarak yapılan) feragati ya da ibrası kural olarak diğerlerine de sirayet eder; yapılan tahsilatlar ve protokol ödemeleri sorumluluk miktarından mahsup edilir (353048100, 101804700, 1045123600).

§ 10. Eğilim (ölçülmüş)

Meseleye bağlanan 84 karar bağında:

Yön	Sayı	Pay
Sorumluluğu doğuran/genişleten	48	%57
Sorumluluğu kaldıran/daraltan	14	%17
Belirsiz	13	%15
Araştırma istendi	9	%11

Nasıl okunmalı: Genişleten yön daraltanın üç katından fazladır (%57'ye %17) — ölçülen kararların ağırlığı mülga mutlak teselsül rejimindedir ve o rejimde teselsülü kırmak zordur. 6102'nin farklılaştırılmış teselsülü bu tabloyu zamanla değiştirmeye adaydır, ancak ölçülen 6102 tanık sayısı henüz sınırlıdır (§ 2'de beş tanık) ve bu makale eğilimin rejim bazında ayrıştığını iddia edecek kadar veri taşımamaktadır — bu bir boşluktur.

---

KAYNAKÇA / ATIF

Yöntem: İçtihat çapaları Yargıtay 11. HD künyesi + korpus karar_id ile verilmiştir (backtick içindeki karar_id tıklanabilir). Mevzuat çapaları yürürlükteki metinden ve yerel mülga 6762 metninden teyit edilmiştir.

A. Mevzuat çıpası

Yürürlükteki metin - TTK m. 557/1 — farklılaştırılmış teselsül: birden çok kişi aynı zararı tazminle yükümlüyse, her biri kusuruna ve durumun gereklerine göre, zarar şahsen kendisine yükletilebildiği ölçüde diğerleriyle birlikte sorumludur. Çekirdek kural (6102). - TTK m. 553 — sorumluluk hâlleri. - 6183 s.K. mükerrer m. 35, 213 s. VUK m. 10, 5510 s.K. m. 88/16, m. 88/20, 2918 s.K. m. 98 — kamu alacaklarında kanuni temsilci sorumluluğu (§ 9).

Mülga 6762 sayılı Kanun - e.6762 m.336, m.336/1, m.336/2, son bent — yöneticilerin müteselsil sorumluluğu ve iş bölümü istisnası. Çekirdek çıpa (6762). - e.6762 m.338 — kusur karinesi. - e.6762 m.319 — vazifelerin azalar arasında taksimi (§ 5). - e.6762 m.337, m.308, m.354, m.357 — selefin yolsuzluğunu bildirme yükümü (§ 6). - e.6762 m.359 — denetçiler bakımından aynı rejim. - e.6762 m.140, m.269, m.405 ve devamı — sermaye (apel) borcu (§ 7). - e.6762 m.556 — limited şirket köprüsü. - 818 s. BK genel teselsül hükümleri — feragat/ibranın sirayeti ve mahsup (§ 9). - 1163 s. Kooperatifler Kanunu m.98 — kooperatif köprüsü.

B. Mülga hüküm ve zaman bakımından uygulama notu

⚠️ Bu meselede rejim değişikliği numara değişikliğinden ibaret değildir; kuralın kendisi değişmiştir. e.6762 m.336'nın mutlak teselsülü ile 6102 m.557'nin farklılaştırılmış teselsülü farklı sonuçlar üretir: mülga rejimde kusur oranı dış ilişkide işlemezken, yürürlükteki rejimde kişisel kusur dış ilişkinin ölçüsüdür. Bu nedenle iki rejimin kararları birbirine emsal gösterilemez ve bu makalede gösterilmemiştir.

C. İçtihat kütüğü

Bu makalede anılan tanık kararların tamamı, meseleye bağlanan 84 karar arasından gerekçe metni okunarak seçilmiştir. Bu mesele, korpustaki karar sayısı en düşük normlu meselelerden biridir; § 2 (6102 rejimi) ve § 9 (feragat/ibra sirayeti) blokları sırasıyla beş ve üç tanıkla ölçülmüştür. Blok bazında döküm docs/norm/sorumluluk_as.json → onermeler.sor_teselsul_557 altındadır.

---

Öz-değerlendirme uyarısı: Buradaki eğilim ve kurallar, Yargıtay 11. HD'nin ölçülmüş kararlarından damıtılmıştır. Bir tahmin veya hukuki görüş değildir. Sonucu belirleyen, zararlandırıcı işlemin hangi kanun döneminde yapıldığı ve şirkette usulünce alınmış bir iş bölümü kararı bulunup bulunmadığıdır.

---

Mesele ve norm bağı (çift yön)

Mesele → makale: sor_teselsul_557 bu makaleyle eşlenmiştir (kapsam: tam, bölüm çapası: tüm makale (10 bölüm)). Eşleme kalıcı dosyada yaşar: docs/sorumluluk_as_makale_eslesme.json.

Makale → norm: Bu makale, docs/norm/sorumluluk_as.json → onermeler.sor_teselsul_557 altındaki 11 norm bloğunu karşılar (durum_norm: aday).

Blok	Önerme	Tanık
kural	Daire, mülga rejimde e.6762 m.336'da sayılan hâllerde kusursuz olduklarını ispat etmedikçe TÜM yöneticilerin zararın TAMAMINDAN müteselsilen sorumlu o	8 tanık (8 Yargıtay) · tam metin denetimli
kapı	Daire, birden fazla davalının bulunduğu sorumluluk davasında hüküm kurulmadan önce her davalının SIFATININ, GÖREV TARİHLERİNİN ve davalılar arasında İ	6 tanık (6 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[0]	Daire, e.6762 m.336/2 (ve m.336 son bendi ile m.319) uyarınca, maddenin birinci fıkrasında sayılan vazifelerin yerine getirilmesi MÜNHASIRAN yönetim k	5 tanık (5 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[1]	Daire, e.6762 m.337 uyarınca yeni seçilen veya tayin olunan yönetim kurulu üyelerinin seleflerinin belli olan yolsuz muamelelerini murakıplara bildirm	4 tanık (4 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[2]	Daire, zarar görenin zararın tamamını müteselsil sorumlulardan dilediğine karşı açtığı davada isteyebileceğini; bu tür zarar alacağında SIRALI bir sor	4 tanık (4 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[3]	Daire, ortakların sermaye (apel) borcunu yerine getirmemesinin şirketi MUTLAK ŞEKİLDE zarara uğrattığını; kusursuz olduklarını kanıtlayamamaları hâlin	4 tanık (4 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[4]	Daire, 6102 m.557 ile benimsenen farklılaştırılmış teselsül ilkesinin yönetim kurulu üyelerinin şirketin ticari faaliyetleri kapsamında ÖZEL HUKUKA il	6 tanık (6 Yargıtay) · tam metin denetimli
istisna[5]	Sorumlulardan biri hakkında gerçekleşen olgunun diğerlerine sirayeti, TTK'nın teselsül hükmüne göre değil 818 s. BK'nın genel teselsül hükümlerine gör	3 tanık (3 Yargıtay) · tam metin denetimli
ayrım[0]	MÜLGA REJİM (e.6762 m.336): teselsül MUTLAKTIR. Zarar görene karşı miktar bölünmez; kusursuzluğunu ispat edemeyen her yönetici zararın tamamından diğe	5 tanık (5 Yargıtay) · tam metin denetimli
ayrım[1]	6102 REJİMİ (TTK m.557): Daire, mülga dönemin MUTLAK müteselsil sorumluluk sisteminden farklı olarak Kurumsal Yönetim İlkeleri çerçevesinde FARKLILAŞT	5 tanık (5 Yargıtay) · tam metin denetimli
ayrım[2]	Her iki rejimde de bölünen ayrı bir şey vardır: teselsül MİKTARI değil KAPSAMI kişi bazında belirlenir — hangi davalının hangi zarar kaleminden soruml	7 tanık (7 Yargıtay) · tam metin denetimli

⚠️ Bölüm çapası kaba. Eşleme dosyası bu makale için bölüm bazında değil, makale bütünü düzeyinde çapa taşıyor. Hangi bölümün hangi bloğu beslediği henüz ölçülmemiştir; bu bir boşluktur, doldurulmuş gibi gösterilmemiştir.

Çelişki denetimi: docs/norm/sorumluluk_as_norm_makale_denetimi.md (playbook §8.2 — çelişki silinmez, editöre gider).