Faizin başlangıcı ve türü — sorumluluğun haksız fiil temeli

Breadcrumb: Ticari şirketler › Kurucuların, yöneticilerin ve denetçilerin sorumluluğu › Zarar ve dava hakkı › Faizin başlangıcı ve türü — sorumluluğun haksız fiil temeli

Konu: Kurucuların, yöneticilerin ve denetçilerin sorumluluğu · Mesele: sor_faiz_baslangici · Nitelik: Esastan (emsal üretir) · Durum: kanonik · Dayanak: TTK 553, TBK 49, TBK 117

Ne arıyorsunuz? — pratik özet

Bir cümlede: Yönetici sorumluluğu haksız fiil temellidir ve bunun iki pratik sonucu vardır: temerrüt için ihtara gerek yoktur, faiz dava ya da ıslah tarihinden değil zararın doğduğu (fiilin gerçekleştiği) tarihten işler; ıslahla artırılan miktara da yine zarar tarihinden faiz yürütülür. Ancak bu kendiliğinden olmaz — faizin zarar tarihinden yürütülmesi talebe bağlıdır ve mahkeme her davalı ile her zarar kalemi için tarihi ayrı ayrı belirlemek zorundadır. Faizin türü ise ayrı bir eksendir: dava ticari iş olduğundan, akdi temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa avans faizi istenebilir; yasal faize hükmedilmesi bozma sebebidir.

Bu sayfa kime ne veriyor: - Hızlı cevap arayan: dilekçenizde faizi hangi tarihten ve hangi türden istemeniz gerektiğini gösterir. - Gerekçe arayan: doktrin bölümü başlangıç ile türün ayrı eksenler olduğunu ve her birinin ölçütlerini karar çapalarıyla kurar.

Kaynak ve kapsam notu: Yargıtay 11. HD kararları üzerinden ölçülmüştür: meseleye bağlanan 78 karar, damıtılan 7 norm bloğu ve bu blokları taşıyan 33 tanık bağı (tanıkların gerekçe metni okunarak seçilmiştir). Kararların çoğu faiz başlangıcı için ayrıca madde numarası anmamakta, kuralı doğrudan haksız fiil nitelendirmesinden çıkarmaktadır; çıpalar bu makalede buna göre sunulmuştur.

PRATİK KILAVUZ — FAİZ ÖZ-DEĞERLENDİRMESİ

A. İki ayrı eksen — karıştırmayın

Başlangıcın haksız fiil tarihi olması, faizin türünü belirlemez. İkisi ayrı ayrı istenmelidir.

B. Dilekçe kontrol listesi

DOKTRİN ANALİZİ — İÇTİHADIN ÇERÇEVESİ

§ 1. Kural — temerrüt fiil tarihinde doğar

Daire, yönetici ve denetçilerin sorumluluğundan doğan tazminat alacağının temeli davalıların haksız eylemleri olduğundan temerrüt için ihbar ya da ihtara gerek bulunmadığını; borçlunun haksız fiilin gerçekleştiği (zararın doğduğu) tarihte temerrüde düşeceğini ve faizin dava ya da ıslah tarihinden değil bu tarihten işleyeceğini kabul etmektedir (462204800, 167277500, 102044000, 354883500, 101797700, 135396100, 1003385600, 101696500).

Kural, madde numarasından değil nitelendirmeden çıkar: sorumluluk haksız fiil temelli sayıldığı için temerrüt kuralları da haksız fiile göre işler.

§ 2. Kapı — her davalı ve her kalem için ayrı tarih

Faize hükmedilebilmesi için mahkeme, her davalı yönünden haksız fiilin hangi eylemlerden ibaret olduğunu ve her bir zarar kaleminin doğduğu tarihi — gerekirse davayı aydınlatma yükümü çerçevesinde davacıya açıklattırarak — ayrı ayrı belirlemek ve bu tarihleri hüküm fıkrasında infazda tereddüt yaratmayacak biçimde açıkça göstermek zorundadır (462204800, 354883500, 1043505200, 355354400, 1003385600, 587243000).

Belirlenmezse hüküm eksik inceleme nedeniyle bozulur; muhtelif eylemlerden doğan zarar kalemlerinin toplamına tek bir dava ya da ıslah tarihinden faiz yürütülemez.

§ 3. Başlangıç talebe bağlıdır

Faizin zarar tarihinden yürütülmesi talebe bağlıdır: Daire, davacının dava ya da ıslah dilekçesindeki faiz talebinin başlangıcını esas almakta; talep zarar/satış/devir tarihine ilişkin olduğu hâlde mahkemenin dava veya ıslah tarihini esas almasını bozma sebebi saymaktadır (1043505200, 1003385600, 355354400, 587243000, 571750500).

Bu, § 1'i pratikte sınırlar: kural davacı lehinedir ama istenmezse uygulanmaz.

§ 4. Islahla artırılan miktar

Islahla artırılan miktara ıslah tarihinden değil yine haksız fiil (zarar) tarihinden faiz yürütülür; Daire, davacının zararın tamamı için zarar tarihinden faiz talebinde bulunabileceğini kabul etmektedir (462204800, 135396100, 1065439400, 101797700, 571750500).

Zamanaşımı bakımından ıslahın ayrı rejime tabi olduğunu unutmayınız (bkz. sor_zamanasimi_560 § 8): kısmi dava yalnız dava edilen kısım için zamanaşımını keser, ama faiz bakımından ıslahla artırılan kısma da zarar tarihi uygulanır.

§ 5. Faizin türü — ticari iş, avans faizi

Yöneticinin sorumluluğu bir ticari işletmeyi ilgilendirdiğinden dava konusu ticari iştir; kararlaştırılmış bir akdi temerrüt faizi yoksa 3095 s.K. m.2/2 uyarınca avans faizi istenebilir, yasal (kanuni) faize hükmedilmesi bozma sebebidir (649308700, 615847300, 587243000, 1003385600).

Ölçütler: işin — davacı bakımından da — ticari iş olması (e.6762 m.3), kararlaştırılmış akdi temerrüt faiz oranının bulunmaması ve faiz türü belirtilmeden istenmişse dava konusunun niteliğine uygun türe hükmedilmesi.

§ 6. Sözleşmesel oranlar uygulanmaz

Yöneticinin sorumluluğu kanundan doğduğundan ve taraflar arasında konuya ilişkin bir sözleşme ilişkisi bulunmadığından; kredi sözleşmesindeki faiz oranı, genel kredi taahhütnamesindeki oran ya da vadeli mevduat faizi üzerinden sorumluluğa hükmedilemez — haksız fiil sorumluluğu ilkeleri çerçevesinde temerrüt faizi yürütülür (629788500, 615847300, 354621300, 1028380200).

⚠️ Çıpa düzeltilmiştir. Bu bloğun dayanağı ilk ölçümde kardeş bloktan kopyalanmış olarak "3095 s.K. m.4/a" yazılmıştı; m.4/a yabancı para alacağına uygulanacak oranı düzenler ve § 7'nin konusudur. Bu bloğun çıpası 3095 s.K. m.2'dir (temerrüt faizi) ve tanıklardan biri onu birebir anmaktadır: "fiili ödeme tarihine kadar 3095 sayılı Yasa'nın 2. maddesi gereğince temerrüt faizi uygulanmasına".

§ 7. Yabancı para alacağı

Yabancı para üzerinden hükmedilen alacakta temerrüt faizi, 3095 s.K. m.4/a uyarınca kamu bankalarının o döviz cinsinden bir yıl vadeli mevduat hesabına uyguladıkları en yüksek faiz oranı olarak anlaşılır (1042754500).

Bu blok tek tanıkla ölçülmüştür; kural metinden doğrudan okunabilmekle birlikte yerleşik uygulama iddiası bu makalede yapılmamaktadır.

§ 8. Eğilim (ölçülmüş)

Meseleye bağlanan 78 karar bağında:

Nasıl okunmalı: Bu meselede "genişleten" yön, çoğu kez davacı lehine bozma anlamına gelir: mahkeme faizi dava tarihinden yürütmüş, Daire zarar tarihinden yürütülmesi gerektiğini belirterek bozmuştur. Yani yüksek oran bir "kazanma olasılığı" değil, yerel mahkemelerin bu kuralı sık atladığının göstergesidir. Pratik sonuç: faiz başlangıcı, dilekçede doğru istendiği takdirde temyizde kazanılması en olası kalemlerden biridir — ama § 3 gereği istenmiş olması şarttır.

KAYNAKÇA / ATIF

Yöntem: İçtihat çapaları Yargıtay 11. HD künyesi + korpus karar_id ile verilmiştir (backtick içindeki karar_id tıklanabilir). Mevzuat çapaları yürürlükteki metinden ve yerel mülga 6762 metninden teyit edilmiştir.

A. Mevzuat çıpası

• 3095 s. Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 2/2 — ticari işlerde avans faizi (§ 5).
• 3095 s.K. m. 2 — temerrüt faizi; sözleşmesel oranların uygulanmadığı hâl (§ 6).
• 3095 s.K. m. 4/a — yabancı para alacağında temerrüt faizi oranı (§ 7).
• e.6762 m. 3 — ticari iş (§ 5).
• e.6762 m. 336, m. 341, m. 359 — yönetici ve denetçilerin sorumluluğu; alacağın haksız fiil temeli.
• 6100 HMK m. 31 — hâkimin davayı aydınlatma ödevi (§ 2).

Bu mesele bakımından yürürlükteki TTK'da ayrı bir faiz hükmü yoktur; kural haksız fiil nitelendirmesinden ve 3095 s.K.'dan çıkar. Bu nedenle 6762 → 6102 geçişi bu meselede kural değişikliği doğurmaz.

B. İçtihat kütüğü

Bu makalede anılan tanık kararların tamamı, meseleye bağlanan 78 karar arasından gerekçe metni okunarak seçilmiştir. § 7 (yabancı para) tek tanıkla ölçülmüştür ve bu, ilgili bölümde belirtilmiştir. Blok bazında döküm docs/norm/sorumluluk_as.json → onermeler.sor_faiz_baslangici altındadır.

Öz-değerlendirme uyarısı: Buradaki eğilim ve kurallar, Yargıtay 11. HD'nin ölçülmüş kararlarından damıtılmıştır. Bir tahmin veya hukuki görüş değildir. Sonucu belirleyen, dava dilekçesinde faizin hangi tarihten ve hangi türden istendiğidir.

Mesele ve norm bağı (çift yön)

Mesele → makale: sor_faiz_baslangici bu makaleyle eşlenmiştir (kapsam: tam, bölüm çapası: tüm makale (8 bölüm)). Eşleme kalıcı dosyada yaşar: docs/sorumluluk_as_makale_eslesme.json.

Makale → norm: Bu makale, docs/norm/sorumluluk_as.json → onermeler.sor_faiz_baslangici altındaki 7 norm bloğunu karşılar (durum_norm: aday).

⚠️ Bölüm çapası kaba. Eşleme dosyası bu makale için bölüm bazında değil, makale bütünü düzeyinde çapa taşıyor. Hangi bölümün hangi bloğu beslediği henüz ölçülmemiştir; bu bir boşluktur, doldurulmuş gibi gösterilmemiştir.

Çelişki denetimi: docs/norm/sorumluluk_as_norm_makale_denetimi.md (playbook §8.2 — çelişki silinmez, editöre gider).