Ttk 105/2

Bölge Adliye Mahkemesince, 6100 sayılı HMK'nın 116. maddesinde; "(1) İlk itirazların a)Kesin «yetki» kuralının bulunmadığı hâllerde «yetki itirazı», b) Uyuşmazlığın «tahkim» yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı, c) İş «bölümü» itirazı olark sayıldığı, Kanun’un 117. maddesine göre «ilk itirazların» hepsinin cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorunda olduğu aksi hâlde dinlenilmeyeceği, ilk itirazların dava şartlarından sonra inceleneceği, Kanun’un 114. maddesinde dava şartlarının sayıldığı, davalı tarafça dava «dilekçesinin tebliğinden» sonra 2 haftalık süre içerisinde olmak üzere 20/09/2017 tarihli dilekçe ile cevap süresinin uzatılması talebinde bulunulduğu, 04/10/2017 tarihli süre uzatım kararı ile cevap süresinin, bitiminden itibaren 1 ay uzatılmasına karar verildiği, davalı vekili tarafından bir aylık süre içerisinde 19/10/2017 tarihinde sunulan cevap dilekçesi ile yetki ve «tahkim itirazında» bulunulduğu, davacı vekilinin süresi içerisinde yetki ve tahkim itirazında bulunulmadığı yönündeki «istinaf sebebi» yerinde görülmediği, mahkemece davalının yetki itirazından önce dava şartı olan tahkim itirazının incelenmesinde de usul ve yasaya aykırı bir durum bulunmadığı, MÖHUK'un 47. maddesinde; "Yer itibariyle yetkinin «münhasır yetki» esasına göre tayin edilmediği hallerde, taraflar, aralarındaki «yabancılık unsuru» «taşıyan» ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilirler.

Gerek Kanun'da yer alan düzenlemelerden, gerekse de Kanun’un gerekçelerinden, kanun koyucu tarafından, yabancı tacirlerin Türkiye'deki «acenteleri» aracılığıyla yapılan sözleşmelerden doğacak ihtilaflar yönünden dava ister «izafeten» «acente» aleyhine açılsın, isterse sözleşmenin tarafı aleyhine açılsın, bu tarz uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerine milletlerarası «münhasır yetki» tanındığı anlaşılmaktadır.

Tahkim yeri Londra'dır ve İngiliz kanunları uygulanacaktır." hükmü bulunduğu, dava konusu uyuşmazlığın «yabancılık unsuru» taşıdığı, mahkemenin «yetkisinin» «münhasır yetki» esasına göre düzenlenmemiş olduğu ve uyuşmazlığın borç ilişkisinden doğduğu ve sözleşmede yetki ve uygulanacak hukuka ilişkin konulan yazılı şartın geçerli ve bağlayıcı olduğu, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu 4/3. md.

Mahkemece, Dairemiz bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda; somut uyuşmazlığın «yabancılık unsuru» taşıdığı, dava konusunun Türk mahkemelerinin «yetkisinin» «münhasır yetki» esasına göre düzenlenmiş bir konuya ilişkin olmayıp deniz taşımasından yani akdi ilişkinden kaynaklanmış olması ve davalı vekilinin kendi adına yargılama boyunca yapılan tüm işlem ve itirazlara «icazet» verdiğini beyan etmesi nedeniyle dosyada usule uygun bir «yetki itirazının» bulunduğu kabul edilerek, «konişmentoda» yer alan «yetki şartına» göre uyuşmazlığın yetkili kılınan Çin Halk Cumhuriyeti Guangzau Deniz Mahkemesi'nde görülmesi gerektiğinden, davalı vekilinin «milletlerarası yetki itirazının» kabulü ile davanın yetkisizlik nedeniyle «usulden reddine» karar verilmiştir.

Vapur Acenteliği A.Ş tarafından usulüne göre bir «yetki itirazı» bulunmadığı, davalı «donatanın» Türkiye genel «acentesi» ve «temsilcisi» olan Cosco Denizcilik A.Ş'nin ise taşıma aktinde «acente» sıfatıyla hareket etmediği, bu suretle müvekkili adına açılan işbu davada davayı takip «yetkisine» ve buna bağlı olarak müvekkili adına davaya cevap verme yetkisi bulunmadığı halde, Cosco Denizcilik A.Ş. tarafından yapılan yetki itirazına bağlı olarak yetkisizli …

Mahkemece, Dairemiz bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda; «yetkisizlik» nedeniyle davanın «usulden reddine» karar verilmiş ise de, bozma ilamında da belirtildiği üzere, davalı Cosco-Tianjin Cosco Shipping Co.'ya «izafeten» davalı...

Mahkemece, Dairemiz bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda; somut uyuşmazlığın «yabancılık unsuru» taşıdığı, dava konusunun Türk mahkemelerinin «yetkisinin» «münhasır yetki» esasına göre düzenlenmiş bir konuya ilişkin olmayıp deniz taşımasından yani akdi ilişkinden kaynaklanmış olması ve davalı vekilinin kendi adına yargılama boyunca yapılan tüm işlem ve itirazlara «icazet» verdiğini beyan etmesi nedeniyle dosyada usule uygun bir «yetki itirazının» bulunduğu kabul edilerek, «konişmentoda» yer alan «yetki şartına» göre uyuşmazlığın yetkili kılınan Çin Halk Cumhuriyeti Guangzau Deniz Mahkemesi'nde görülmesi gerektiğinden, davalı vekilinin «milletlerarası yetki itirazının» kabulü ile davanın yetkisizlik nedeniyle «usulden reddine» karar verilmiştir.

Dava, davalının gerçekleştirdiği taşıma sırasında yükte meydana gelen «hasar» nedeniyle davacı sigortacının sigortalısına yaptığı ödemenin «rücuen tahsili» istemine ilişkindir.

Vapur Acenteliği A.Ş tarafından usulüne göre bir «yetki itirazı» bulunmadığı, davalı «donatanın» Türkiye genel «acentesi» ve «temsilcisi» olan Cosco Denizcilik A.Ş'nin ise taşıma aktinde «acente» sıfatıyla hareket etmediği, bu suretle müvekkili adına açılan işbu davada davayı takip «yetkisine» ve buna bağlı olarak müvekkili adına davaya cevap verme yetkisi bulunmadığı halde, Cosco Denizcilik A.Ş. tarafından yapılan yetki itirazına bağlı olarak yetkisizli …

Tahkim yeri Londra'dır ve İngiliz kanunları uygulanacaktır." şeklinde «yetki sözleşmesi» bulunduğu, «yabancılık unsuru» bulunan hukuki ilişkide 5718 sayılı MÖHUK'un 47. maddesinde uluslararası yetki sözleşmesinin bulunduğu durumlarda ancak yabancı mahkemenin kendisini «yetkisiz» sayması veya Türk mahkemelerinde «yetki itirazında» bulunulmaması halinde davanın yetkili Türk mahkemelerinde görülebileceğinin belirtildiği, olayda yabancılık unsuru bulunduğundan ve anlaşmada gösterilen yetkili mahkeme tarafından verilen bir yetkisizlik kararı olmadığından ve davalı tarafça süresi içinde «tahkim itirazında» bulunulduğundan, davalı Cosco Shıppıng Co.

Davaya konu taşıma işleminde «yabancılık unsuru» mevcut olmakla MÖHUK’un tatbiki gerekmekte olup, bu çerçevede taraflar arasında düzenlenen «konişmentolardaki» «yetki şartının» MÖHUK ve TTK kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

İlk derece mahkemesince, taraflar arasındaki hukuki ilişki konusunda uyuşmazlık söz konusu olmadığını, her ne kadar davalı tarafın uluslararası «yetki itirazına» davacı taraf karşı çıkmış ise de taşımanın «konşimento» tahtında yapıldığı, davacı firma ile davalı CoscoShipping Co Ltd. şirketi arasında imzalanan anlaşmanın 30. maddesinde "...

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılamanın sonunda, «yabancılık unsuru» «taşıyan» uyuşmazlıklarda öncelikle mahkemenin milletlerarası «yetkisinin» bulunup bulunmadığının araştırılmasının gerektiği, MÖHUK 47. madde uyarınca tarafların arasında düzenlenen «konşimentonun» 26. maddesinde uyuşmazlık yönünden Londra'da bulunan İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinin yetkili olduğunun kararlaştırıldığı ve bu hükmün davacıyı da bağladığı gerekçesiyle, davalının «milletlerarası yetki itirazının» kabulü ile mahkemenin yetkisizliği nedeniyle davanın «usulden reddine» karar verilmiştir.

Davaya konu taşıma işleminde «yabancılık unsuru» mevcut olmakla taraflar arasında düzenlenen «konişmentolardaki» «yetki şartının» MÖHUK ve TTK kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

Somut olayda taraflar arasındaki uyuşmazlık davalı şirketin Türkiye'deki «acentesi» Maersk Denizcilik A.Ş aracılığıyla yapılan «taşıma sözleşmesine» ilişkin olup, «konişmentonun» da «acente» tarafından düzenlendiği dikkate alındığında, dava «yerleşim yeri» yurt dışında olan davalıya karşı açılmış olsa dahi Türkiye'deki acentenin aracılık ettiği taşıma sözleşmesine istinaden düzenlenen konişmentoya konulan yabancı mahkemeye işaret eden «yetki şartı», Türk mahkemelerinin «münhasır» «yetkisini» ortadan kaldırır nitelikte olması nedeniyle «geçersiz» olduğundan mahkemece yetkisizlik kararı verilmesi doğru olmamış, kararın bu sebeple davacı yararına bozulması gerekmiştir.

Dava, «nakliyat emtia sigorta poliçesine» dayalı «rücuen tazminat» istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılamanın sonunda, «yabancılık unsuru» «taşıyan» uyuşmazlıklarda öncelikle mahkemenin milletlerarası «yetkisinin» bulunup bulunmadığının araştırılmasının gerektiği, MÖHUK 47. madde uyarınca tarafların arasında düzenlenen «konşimentonun» 26. maddesinde uyuşmazlık yönünden Londra'da bulunan İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinin yetkili olduğunun kararlaştırıldığı ve bu hükmün davacıyı da bağladığı gerekçesiyle, davalının «milletlerarası yetki itirazının» kabulü ile mahkemenin yetkisizliği nedeniyle davanın «usulden reddine» karar verilmiştir.

Gerek Kanun'da yer alan düzenlemelerden, gerekse de Kanun’un gerekçelerinden, kanun koyucu tarafından, yabancı tacirlerin Türkiye'deki «acenteleri» aracılığıyla yapılan sözleşmelerden doğacak ihtilaflar yönünden dava ister «izafeten» «acente» aleyhine açılsın, isterse sözleşmenin tarafı aleyhine açılsın, bu tarz uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerine milletlerarası «münhasır yetki» tanındığı anlaşılmaktadır.

Bölge Adliye Mahkemesince, 6100 sayılı HMK'nın 116. maddesinde; "(1) İlk itirazların a)Kesin «yetki» kuralının bulunmadığı hâllerde «yetki itirazı», b) Uyuşmazlığın «tahkim» yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı, c) İş «bölümü» itirazı olark sayıldığı, Kanun’un 117. maddesine göre «ilk itirazların» hepsinin cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorunda olduğu aksi hâlde dinlenilmeyeceği, ilk itirazların dava şartlarından sonra inceleneceği, Kanun’un 114. maddesinde dava şartlarının sayıldığı, davalı tarafça dava «dilekçesinin tebliğinden» sonra 2 haftalık süre içerisinde olmak üzere 20/09/2017 tarihli dilekçe ile cevap süresinin uzatılması talebinde bulunulduğu, 04/10/2017 tarihli süre uzatım kararı ile cevap süresinin, bitiminden itibaren 1 ay uzatılmasına karar verildiği, davalı vekili tarafından bir aylık süre içerisinde 19/10/2017 tarihinde sunulan cevap dilekçesi ile yetki ve «tahkim itirazında» bulunulduğu, davacı vekilinin süresi içerisinde yetki ve tahkim itirazında bulunulmadığı yönündeki «istinaf sebebi» yerinde görülmediği, mahkemece davalının yetki itirazından önce dava şartı olan tahkim itirazının incelenmesinde de usul ve yasaya aykırı bir durum bulunmadığı, MÖHUK'un 47. maddesinde; "Yer itibariyle yetkinin «münhasır yetki» esasına göre tayin edilmediği hallerde, taraflar, aralarındaki «yabancılık unsuru» «taşıyan» ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilirler.

İlk derece mahkemesince, taraflar arasındaki hukuki ilişki konusunda uyuşmazlık söz konusu olmadığını, her ne kadar davalı tarafın uluslararası «yetki itirazına» davacı taraf karşı çıkmış ise de taşımanın «konşimento» tahtında yapıldığı, davacı firma ile davalı CoscoShipping Co Ltd. şirketi arasında imzalanan anlaşmanın 30. maddesinde "...

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve tüm dosya kapsamı ve tarafların sıfatlarına göre «konişmentodaki» «yetki şartının» MÖHUK 47/1.madde gereğince geçerli bir yetki şartı olduğu, davada «münhasır yetki» ve «kamu düzeninin» söz konusu olmadığı, tarafların konişmentonun 2.1 c.2 ile yetkili mahkeme olarak Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki Guang Z Hou Deniz Mahkemesini yetkili kıldıkları gerekçesiyle dava dilekçesinin «yetkisizlik» nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Mahkemece, davalı şirkete «izafeten» Cosco Denizcilik Dış Ticaret A.Ş. vekili tarafından verilen 29.11.2010 tarihli cevap dilekçesi ile süresinde yapılan «yetki itirazının» kabulü ile «konşimentoda» mevcut yetki hükmüne dayalı olarak mahkemenin «yetkisizliğine» karar verilmiştir.

Ancak, itirazda bulunan Cosco Denizcilik ve Dış Ticaret A.Ş'nin «yetki itirazında» bulunduğu tarih olan 29.11.2010 tarihi itibariyle taşımayı gerçekleştiren Çin Halk Cumhuriyeti tabiyetindeki şirketin yetkili «acentes» olmadığına dair davalı itirazı dikkate alınarak, öncelikle Cosco AŞ'nin «uyuşmazlık konusu» taşıma akdiyle ilgili acentesinin dava dilekçesinde gösterilen «acente» olup olmadığı, bu nedenle de «temsil» ettiği yabancı tabiyetindeki şirket namına yetki itirazında bulunup bulunamayacağı hususları değerlendirilmek ve bu konularda gerektiğinde acenteliğe ve uyuşmazlık konusu taşımayla ilgili olarak aracılıkta bulunduğuna dair belge örnekleri istenmek suretiyle yapılacak değerlendirme sonucunda taraf teşkilinin sağlandığının belirlenmesi üzerine bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde «eksik inceleme» sonucu «yetkisizlik» kararı verilmesi doğru görülmemiş ve kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.

Ancak, itirazda bulunan Cosco Denizcilik ve Dış Ticaret A.Ş'nin «yetki itirazında» bulunduğu tarih olan 29.11.2010 tarihi itibariyle taşımayı gerçekleştiren Çin Halk Cumhuriyeti tabiyetindeki şirketin yetkili «acentes» olmadığına dair davalı itirazı dikkate alınarak, öncelikle Cosco AŞ'nin «uyuşmazlık konusu» taşıma akdiyle ilgili acentesinin dava dilekçesinde gösterilen «acente» olup olmadığı, bu nedenle de «temsil» ettiği yabancı tabiyetindeki şirket namına yetki itirazında bulunup bulunamayacağı hususları değerlendirilmek ve bu konularda gerektiğinde acenteliğe ve uyuşmazlık konusu taşımayla ilgili olarak aracılıkta bulunduğuna dair belge örnekleri istenmek suretiyle yapılacak değerlendirme sonucunda taraf teşkilinin sağlandığının belirlenmesi üzerine bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde «eksik inceleme» sonucu «yetkisizlik» kararı verilmesi doğru görülmemiş ve kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.

Dava; davalının gerçekleştirdiği taşıma sırasında yükte meydana gelen «hasar» nedeniyle davacı sigortacının sigortalısına yaptığı ödemenin «rücuen tahsili» istemine ilişkindir.

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve tüm dosya kapsamı ve tarafların sıfatlarına göre «konişmentodaki» «yetki şartının» MÖHUK 47/1.madde gereğince geçerli bir yetki şartı olduğu, davada «münhasır yetki» ve «kamu düzeninin» söz konusu olmadığı, tarafların konişmentonun 2.1 c.2 ile yetkili mahkeme olarak Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki Guang Z Hou Deniz Mahkemesini yetkili kıldıkları gerekçesiyle dava dilekçesinin «yetkisizlik» nedeniyle reddine karar verilmiştir.