6102TTK Türk Ticaret Kanunu

Madde 1321 — B) Gemi alacağının verdiği kanuni rehin hakkı / I- Kapsamı

(1) Gemi alacağı, sahibine, gemi ve eklentisi üzerinde kanuni rehin hakkı verir.

(2) Gemi malikinin mülkiyetinde bulunmayan eklentiler rehnin kapsamına girmez. Bir sigorta sözleşmesine göre donatana ödenecek sigorta tazminatı rehnin kapsamında değildir.

(3) Rehin, geminin zıyaı veya hasara uğramasından dolayı donatanın üçüncü kişilere karşı sahip olduğu tazminat istemini de kapsar. Müşterek avarya hâllerinde feda edilen veya hasara uğrayan şeyler için verilen tazminat, gemi alacaklıları için, tazminatın karşılık olduğu şeyler yerine geçer.

(4) Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişilerine ait olup, denizde menfaat sağlamak amacına tahsis edilmeyen veya fiilen böyle bir amaçla kullanılmayan gemiler üzerinde kanuni rehin hakkı doğmaz. Şu kadar ki, bu tüzel kişiler, gemi alacaklılarına karşı gemi ve eklentisinin, alacakların doğduğu yolculuk sonundaki değeri gemi alacaklıları arasında kanuni sıralarına göre paylaştırılmış olsa idi, alacaklılara düşecek miktar ne idi ise, o alacaklılara karşı o oranda öncelikle sorumlu olurlar.

(5) Gemi alacağının verdiği kanuni rehin hakkı, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir.

Madde gerekçesi

Dikkat: Bu gerekçe kanun tasarısına yazılmıştır. Maddenin yürürlükteki metni o günden bu yana değişmiştir (i̇çeri̇k deği̇şi̇kli̇ği̇). Gerekçe, güncel metnin değil tasarı metninin açıklamasıdır.

Maddenin birinci fıkrası, Alm. TK.’nın 755 inci paragrafının birinci fıkrasından iktibas edilmiş olan 6762 sayılı Kanunun 1236 ncı maddesinin birinci fıkrasından alınmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesi uygulamada yaşanan tereddütleri ortadan kaldırmak için metne eklenmiştir. İkinci cümle 1993 tarihli Sözleşmenin 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasından alınmıştır.

Maddenin üçüncü fıkrasının birinci cümlesi, gemi yerine kaim olan tazminatın rehnin kapsamına dahil olduğu hususunu açıklamak üzere maddeye ilave edilen yeni bir hükümdür; ikinci cümlesi ise Alm. TK.’nın 775 inci paragrafının birinci fıkrasından iktibas edilmiş olan 6762 sayılı Kanunun 1256 ncı maddesinin birinci fıkrasından alınmıştır.

Maddenin dördüncü fıkrası 6762 sayılı Kanunun Hükûmet Tasarısında yer alıp Adliye Encümeninde değiştirilen 1236 ncı maddesinin üçüncü fıkrasından esinlenilerek Tasarıya alınmış yeni bir hükümdür; deniz serveti ile sınırlı sorumluluk terk edildiği için, bu fıkrada sayılan gemiler bakımından gemi alacaklılarına kanuni rehin hakkı değil, rehin değeri kadar öncelik hakkı tanındığı, bakiyenin ise adî alacak sayıldığı vurgulanmıştır.

Maddenin beşinci fıkrası Alm. TK.’nın 755 inci paragrafının ikinci fıkrasından iktibas edilmiş olan 6762 sayılı Kanunun 1236 ncı maddesinin ikinci fıkrasından alınmıştır.

Kaynak: TBMM S. Sayısı: 96 (Dönem 23) - Türk Ticaret Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu

Eski TTK (6762) karşılığı — tam metin

m.1236 B) Kanuni rehin hakkı: I - Mevzuu: 1. Gemi ve teferruatı: kismen — Gemi alacakları

Deniz ödüncündeki akdi rehin dışında gemi alacaklılarının gemi ve teferruatı üzerinde kanuni bir rehin hakları vardır. Rehin hakkı gemiye zilyed olan her üçüncü şahsa karşı ileri sürülebilir. Devlet, vilayet, belediye ve diğer amme hükmi şahıslarına ait olup denizde kazanç elde etme maksadına tahsis edilmiyen veya fiilen böyle bir maksat için kullanılmıyan gemiler üzerinde kanuni rehin hakkı doğmaz. Şu kadar ki; bu hükmi şahıslar 1235 inci maddedeki gemi alacaklılarına karşı; gemi ve teferruatının alacaklara sebep olan yolculuk sonundaki değeri ile aynı yolculukta kazanılan navlun tutarı, gemi alacaklıları arasında kanun sıralarına göre paylaştırılmış olsaydı alacaklılara düşecek miktar ne idiyse o nispette şahsan mesuldürler. 1252 ve 1253 üncü maddelerle 1255 inci maddenin 2 nci fıkrası ve 1256 ncı madde hükmü burada da tatbik olunur.

Kaynak: 6102 ↔ 6762 karşılaştırma cetveli. Eşleşmeler cetvelden derlenmiştir; en güvenilir eşleşme başta gösterilir.

Bu maddeye ilişkin kararlarda ele alınan başlıca hususlar

Gemi alacağı hakkında ihtiyati haciz - rehin hakkının düşmesi esasa ilişkindir

Cebri icra ile devir savunması itiraz aşamasında değil esas yargılamada incelenir

Gemi alacağından kaynaklanan ihtiyati hacze itirazın reddi

Kılavuzluk ve fener tahlisiye alacağında gemi alacaklısı hakkı

Cebri icra ile satın alınan gemide rehin hakkının devamı

Liman hizmet alacağının gemi alacaklısı hakkı ve rehin kapsamı

Kamu iktisadi teşekkülünce verilen liman hizmetinin resim niteliği

Zaman çarteri ile kiralanan geminin zilyedliği ve gemi alacaklısı hakkı

Yayın arşivindeki kararlardan derlenen uyuşmazlık başlıkları — aşağıda ilgili kararlar listelenir.

İlişkili kararlar

Bu maddeyi anan içtihatlar (arşiv)

Yayın arşivinden derlendi (kararın atıf yaptığı mevzuattan otomatik); anonimleştirilmiş, editör onayından ayrıdır.

Güncel gelişmeler

Bu maddeye bağlı onaylı gelişme henüz yok. Resmî Gazete haftada bir taranır; onaylanan kayıtlar burada görünür.

Kendinizi test edin

İlişki · Gemi alacağının verdiği kanuni rehin hakkının kapsamı

Gemi alacağının verdiği kanuni rehin hakkının kapsamı bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Rehin, geminin yanı sıra gemi malikinin mülkiyetinde bulunmayan eklentileri de kapsar; eklentinin kime ait olduğu önem taşımaz.
  2. Gemi alacağı gemi ve eklentisi üzerinde rehin hakkı verir; malikin mülkiyetinde olmayan eklentiler ile donatana ödenecek sigorta tazminatı kapsam dışıdır.
  3. Rehin, bir sigorta sözleşmesine göre donatana ödenecek sigorta tazminatını da kapsar; alacaklı doğrudan sigortacıya başvurabilir.
  4. Kanuni rehin hakkı yalnızca gemiyi elinde bulunduran malike karşı ileri sürülebilir; gemiyi devralan üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez.
  5. Müşterek avaryada feda edilen veya hasara uğrayan şeyler için verilen tazminat, gemi alacaklıları için o şeylerin yerine geçmez.
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: B

TTK m.1321/1 uyarınca gemi alacağı, sahibine gemi ve eklentisi üzerinde kanuni rehin hakkı verir. Fıkra 2 uyarınca gemi malikinin mülkiyetinde bulunmayan eklentiler rehnin kapsamına girmez; bir sigorta sözleşmesine göre donatana ödenecek sigorta tazminatı da rehnin kapsamında değildir. Fıkra 3 uyarınca rehin, geminin zıyaı veya hasara uğramasından dolayı donatanın üçüncü kişilere karşı sahip olduğu tazminat istemini de kapsar; müşterek avarya hâllerinde feda edilen veya hasara uğrayan şeyler için verilen tazminat, gemi alacaklıları için, tazminatın karşılık olduğu şeylerin YERİNE GEÇER (surrogasyon). Ayrım incedir: donatanın SİGORTACIDAN alacağı tazminat kapsam dışıdır, ama ÜÇÜNCÜ KİŞİDEN (örneğin çatmada karşı donatandan) alacağı tazminat kapsam içindedir. Fıkra 5 uyarınca kanuni rehin hakkı, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir. A, mülkiyette olmayan eklentiyi kapsama alır. C, açıkça kapsam dışı bırakılan sigorta tazminatını dâhil sayar. D, rehnin herkese karşı ileri sürülebilirliğini malikle sınırlar. E, surrogasyon kuralını tersine çevirir.

Kaynak: https://6102ttk.com/ttk/madde-1321 — erişim: 18.08.2026

Bu sitedeki içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya tavsiye değildir. Resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.