Çek keşidecisinin mirasçısının zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı yoktur

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2025/410

KARAR NO 2025/413

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 08/01/2025

NUMARASI 2024/750 Esas 2025/7 Karar

DAVA

Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

İSTİNAF KARAR TARİHİ 14/03/2025

Davanın usulden reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili ; müvekkilinin babası ...'ın, 21.07.2024 tarihinde vefat ettiğini, geriye mirasçı olarak müvekkili ...’ı bıraktığını, müvekkili murisin banka hesaplarını kapatmak üzere ... Bankası A.Ş.'nin ... Ulus Şubesine gittiğinde, banka tarafından müvekkiline muris ...'ın ilgili hesaba bağlı çeklerin olduğu ve bunların aslının getirilmemesi durumunda hesabın kapatılamayacağı" bilgisi verildiğini, ancak bahsi geçen çeklerin nerede olduğu müvekkili tarafından bilinmediğini, bu nedenle çeklerin görsellerinin de ellerinde mevcut olmadığını, bu nedenle çekin üçüncü şahısların eline geçmemesi ve muris ...'ın banka hesabının kapatılabilmesi ve çek bedelinin bankadan alınmaması için öncelikle ödeme yasağı konulmasını, devamında da adı geçen çekin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etme zarureti hasıl olduğunu, öncelikle ...

Bankası A.Ş. ... Ulus Şubesi’ne müzekkere yazılmasına ve çeklerin yazılması halinde üzerlerine ödeme yasağı konulması yönünde teminatsız tedbir alınmasına, ... Bankası A.Ş. ... Ulus Şubesi’nin ... nolu hesaba bağlı, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... seri numaralı çeklerin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, davacının murisi olan babası ...'ın, 21.07.2024 tarihinde vefat ettiği, murisin ... Bankası A.Ş. ... Ulus Şubesi’nin ... nolu hesaba bağlı, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... seri numaralı çek hesaplarının sahibi ve keşidecisi olduğu, TTK. 757–764. maddeleri gereğince çekin iptalini talep etme hakkının ise sadece hamile ait bulunduğu, keşidecinin iptal davası bakımından aktif husumet ehliyetinin olmadığı anlaşıldığından davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; mirasçıların keşidecinin yerine geçeceğini ve çekler üzerinde tasarruf yetkisine sahip olduğunu, çeklerin akıbetinin bilinmediğini, çeklerin kaybolduğu veya çalındığı ihtimaline karşı iptal edilmesinin yalnızca bir tedbir değil, hukukun öngördüğü bir zaruriyet olduğunu, bankanın hesap kapatma işlemini gerçekleştiremeyeceğini beyan ettiğini, hukuki boşluğun giderilmesi, hesap kapatma işleminin tamamlanması gerektiğini, kararın kaldırılarak çeklerin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava hukuki niteliği itibariyle TTK'nın 818/s madde hükmü delaletiyle, aynı kanunun 757.madde hükümlerinde belirtilen zayi nedeniyle çek iptali isteğine ilişkindir. Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.TTK.757-764.maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme, ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir.(TTK.652.m) Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır.

Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK.72.maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanları mevcut bulunmaktadır. HMK.114/h maddesi uyarınca davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır.Yine TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir.Somut olayda davacının murisi, çeklerin hamili değil, çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibi olduğu gibi çekler henüz keşide dahi edilmemiş, yani kambiyo vasfını haiz olmayan boş çek yaprakları olduğu açıklanmıştır. Bu nedenle çek hesabı sahibi olan murisin mirasçıları adına davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır. Hukuki yararının bulunması ise HMK.114/h maddesi uyarınca dava şartı olup, mahkemece kendiliğinden gözetilmek zorundadır.

Diğer yandan zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti de bulunmamaktadır. Davacının çek hesabını kapatabilmek için çek yaprakları için zayi nedeniyle iptal davası açıldığı belirtilmektedir.5941 sayılı kanunun 2(10) maddesi " Çek hesabı, ancak sahibinin veya yasal temsilcisinin yazılı talebi ya da mevduat veya katılım fonu zamanaşımı süresinin dolması üzerine kapatılabilir. Çek hesabı kapatıldıktan sonra, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibraz edilen çekler karşılıksızdır işlemine tabi tutulur."hükmünü haizdir. Açıklanan nedenlerle;

kaybolan çek yapraklarının kullanılmadığı, davacının keşidecinin mirasçısı sıfatıyla iptal davası açma hakkının bulunmadığının kabulü gerektiğinden aktif husumet yokluğundan davanın reddine ilişkin hükümde isabetsizlik yoktur. Davacı vekilinin istinaf sebebleri yerinde olmadığından istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Peşin harcın karar harcına mahsubuna başkaca harç alınmasına yer olmadığına, Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-ç maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.14/03/2025