Alacak

Ancak, 6102 sayılı TTK’nın 792. (6762 sayılı TTK m.704) maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle «hamilin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister «ciro» yoluyla devredilebilen bir «çek» söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' Zayi olan çek bedelinin «istirdadı» talebiyle açılan işbu davada «ispat yükü» davacıda olup, davacının öncelikle çekin yedinde iken «rızası» hilafına elinden çıktığını ardından da çeki elinde bulunduran hamilin kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Davalı tarafça da, çekin «faktoring» işlemi kapsamında alındığı hususunda «fatura» sunularak faturaya dayalı alacak karşılığında fatura borçlusundan müşterisine ve ondan da «faktoring sözleşmesi» doğrultusunda kendisine «ciro» edildiği, çeki elinde bulunduranın yasal «yetkili hamil» olduğunu, faktoring mevzuatı uyarınca üzerine düşen yükümlülüklerin tamamının yerine getirildiği savunulmuştur.

Davacı, çekin yedinde iken çalındığı, davalının «sahte imza» ve cirolarla kendisine gelen çeki tahsil ettiği oysa, bir «faktoring» firmasının kendisine «ibraz» edilen çeklerin gerçek bir alışveriş için keşide edilip edilmediğini, hangi ticari işlemler sonucu kendisine «ciro» edildiğini, ciro eden kişi ya da şirketin gerçek «hamil» olup olmadığını araştırmak zorunda olmasına rağmen davalının çalıntı olduğunu bilerek çeki aldığı iddia etmiştir.

Şti. arasında 08/08/2011 tarihli «faktoring sözleşmesinin» imzalandığı, ... ve ...'nin de anılan sözleşmeye «müteselsil kefil» oldukları öte yandan, davacının dava konusu çekin arkasında «ciro» imzası bulunan ... isimli şahısla aralarında bir ticari ilişki bulunmadığı, çekteki ciro imzasının sahte olup, bunun tetkik mercii kararı ile de tespit edildiği ve keza bu kişinin «sahtecilik» ve «dolandırıcılık» suçlarından yargılanarak mahkum olduğunu iddia ettiği, davalı vekilinin 02/01/2014 tarihli dilekçesi ile; ''...müvekkilinin çeki dava dışı borçlu ... ile yapmış oldukları faktoring sözleşmesine binaen ve basiretli bir «tacir» gibi davranarak taraflar arasındaki ticari ilişki nedeniyle düzenlenen faturayı gördükten sonra «teslim» aldığı, çekte ... ve ...'den sonra gelen 6. «ciranta» olup, çeki elinde bulunduran yasal «yetkili hamil» olduğu, faktoring mevzuatı uyarınca üzerine düşen yükümlülüklerin tamamını yerine getirdiği, ciranta ...

Elektrik’in yetkilileri ... ve ...’nin, yetkilisi oldukları şirketin «ciro» ettiği bir çeki daha sonra kendi adlarına birlikte ciro ettiklerinin kabulünün hayatın olağan akışına aykırı olacağı, ... ve ...’nin amaçlarının çeki ciro etmek değil, «kefil» olmak olduğu, «faktoring sözleşmesine» «müteselsil kefil» olmalarından mütevellit, bu sözleşme çerçevesinde davalı şirkete ciro edilen «çek» kapsamında da kefil olduklarını belirtmek amacıyla çek arkasında isim ve soy isimlerini yazıp, imzaladıkları ve çekin davalı şirket tarafından ...

Ancak, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde "Çek, herhangi bir suretle «hamilin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister «ciro» yoluyla devredilebilen bir «çek» söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü düzenlenmiştir.

Şti. arasında 08/08/2011 tarihli «faktoring sözleşmesinin» imzalandığı, ... ve ...'nin de anılan sözleşmeye «müteselsil kefil» oldukları öte yandan, davacının dava konusu çekin arkasında «ciro» imzası bulunan ... isimli şahısla aralarında bir ticari ilişki bulunmadığı, çekteki ciro imzasının sahte olup, bunun tetkik mercii kararı ile de tespit edildiği ve keza bu kişinin «sahtecilik» ve «dolandırıcılık» suçlarından yargılanarak mahkum olduğunu iddia ettiği, davalı vekilinin 02/01/2014 tarihli dilekçesi ile; ''...müvekkilinin çeki dava dışı borçlu ... ile yapmış oldukları faktoring sözleşmesine binaen ve basiretli bir «tacir» gibi davranarak taraflar arasındaki ticari ilişki nedeniyle düzenlenen faturayı gördükten sonra «teslim» aldığı, çekte ... ve ...'den sonra gelen 6. «ciranta» olup, çeki elinde bulunduran yasal «yetkili hamil» olduğu, faktoring mevzuatı uyarınca üzerine düşen yükümlülüklerin tamamını yerine getirdiği, ciranta ...

… ilgili Yönetmelik ile ...'nın 08/07/2010 tarihli Genelgesi uyarınca sahih ve belge ile tevsik olunan nitelikte bir alacağın varlığı söz konusu olmadıkça bu alacağın «faktoring» şirketi tarafından «temlik» alınması mümkün olmadığı gibi, bu nitelikteki bir alacağın ayrıca «kambiyo senedine» bağlanmış olmasının bu durumu değiştirmeyeceği, mezkur mevzuat hükmünün, TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran ve faktoring işlemleri bakımından özel nitelikte bir hüküm niteliğinde olup, uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gerektiği, «son» «ciranta» olan gerçek kişilerin davalı ile «faktoring sözleşmesi» akdeden şirketin yetkilisi olmasının 6762 sayılı TTK'nın 702. maddesi gözetildiğinde, bu tespitin aksine bir durumun varlığını gösterir nitelikte bulunmadığı, bu durumda, davalının kendisiyle faktoring sözleşmesi imzalayan şirketin «son hamili» olmadığı bir çeki, bu sözleşmeye dayalı olarak iktisap etmiş göründüğünden anılan Yönetmelik ve ...

Yukarıda yapılan açıklamalardan sonra somut olaya gelindiğinde, davacı tarafça çekin yedinde iken çalındığı, bunun üzerine «keşidecinin» «çek» bedelini ödemesine rağmen davalı tarafından başlatılan icra takibi ve «haciz» işlemleri nedeniyle haciz baskısı altında yeniden ödeme yapmak zorunda kaldığı, «mükerrer» olarak ödenen ve keşideciye iade edilen bedelin davalıdan tahsili gerektiği iddiası ile açılan işbu davada, davalı tarafça çekin «faktoring» işlemi kapsamında alındığı hususunda bir adet «fatura» sunularak faturaya dayalı alacak karşılığında fatura borçlusundan müşterisine ve ondan da «faktoring sözleşmesi» doğrultusunda kendisine «ciro» edildiği savunulmuştur.

Elektrik’in yetkilileri ... ve ...’nin, yetkilisi oldukları şirketin «ciro» ettiği bir çeki daha sonra kendi adlarına birlikte ciro ettiklerinin kabulünün hayatın olağan akışına aykırı olacağı, ... ve ...’nin amaçlarının çeki ciro etmek değil, «kefil» olmak olduğu, «faktoring sözleşmesine» «müteselsil kefil» olmalarından mütevellit, bu sözleşme çerçevesinde davalı şirkete ciro edilen «çek» kapsamında da kefil olduklarını belirtmek amacıyla çek arkasında isim ve soy isimlerini yazıp, imzaladıkları ve çekin davalı şirket tarafından ...

Ancak, 6102 sayılı TTK’nın 792. (6762 sayılı TTK m.704) maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle «hamilin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister «ciro» yoluyla devredilebilen bir «çek» söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' Zayi olan çek bedelinin «istirdadı» talebiyle açılan işbu davada «ispat yükü» davacıda olup, davacının öncelikle çekin yedinde iken «rızası» hilafına elinden çıktığını ardından da çeki elinde bulunduran hamilin kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Davalı tarafça da, çekin «faktoring» işlemi kapsamında alındığı hususunda «fatura» sunularak faturaya dayalı alacak karşılığında fatura borçlusundan müşterisine ve ondan da «faktoring sözleşmesi» doğrultusunda kendisine «ciro» edildiği, çeki elinde bulunduranın yasal «yetkili hamil» olduğunu, faktoring mevzuatı uyarınca üzerine düşen yükümlülüklerin tamamının yerine getirildiği savunulmuştur.

Davacı, çekin yedinde iken çalındığı, davalının «sahte imza» ve cirolarla kendisine gelen çeki tahsil ettiği oysa, bir «faktoring» firmasının kendisine «ibraz» edilen çeklerin gerçek bir alışveriş için keşide edilip edilmediğini, hangi ticari işlemler sonucu kendisine «ciro» edildiğini, ciro eden kişi ya da şirketin gerçek «hamil» olup olmadığını araştırmak zorunda olmasına rağmen davalının çalıntı olduğunu bilerek çeki aldığı iddia etmiştir.

Bu düzenleme uyarınca «rıza» hilafına elden çıktığı ileri sürülen «çekin istirdatına» karar verilebilmesi için davacının dava konusu yaptığı çekin «yetkili hamili» olduğunu kanıtlaması yanında, çeki elinde bulunduran yeni hamilin çeki «kötü niyetle iktisap» ettiğini ya da «iktisapta ağır kusuru» bulunduğunu ispat etmesi gereklidir.

Mahkemece tüm dosya kapsamına göre, dava dilekçesinde her ne kadar çekin iptali talep edilmiş ise de dilekçe bütün olarak değerlendirildiğinde davanın «menfi tespit» istemine ilişkin olduğu, çekin davacı tarafın «rızası» dışında elinden çıktığı, bu durumda 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'na tabi olan davalı «faktoring» şirketinin nizalı çekin «meşru hamili» olduğunu kendisinin ispat etmesi gerektiği, bu hususun da ispat edilemediği gerekçesi ile davanın kabulüne, Türkiye İş Bankası Gaziantep şubesinde ihraç edilen 3154262 «çek» nolu 15/02/2015 keşide tarihli, 4.250 TL bedelli çek nedeni ile davacının davalı şirkete borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

6102 sayılı TTK'nın 792. maddesinde "Çek, herhangi bir suretle «hamilin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister «ciro» yoluyla devredilebilen bir «çek» söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür." şeklinde bir düzenlemeye yer verilmiştir.

Bu durum karşısında davada «ispat yükü» «çekin istirdatına» karar verilmesini talep eden davacıya ait olup aksinin kabulü «kıymetli evrakın» «mücerretlik» ilkesini ortadan kaldırır.

Mahkemece tüm dosya kapsamına göre, dava dilekçesinde her ne kadar çekin iptali talep edilmiş ise de dilekçe bütün olarak değerlendirildiğinde davanın «menfi tespit» istemine ilişkin olduğu, çekin davacı tarafın «rızası» dışında elinden çıktığı, bu durumda 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'na tabi olan davalı «faktoring» şirketinin nizalı çekin «meşru hamili» olduğunu kendisinin ispat etmesi gerektiği, bu hususun da ispat edilemediği gerekçesi ile davanın kabulüne, Türkiye İş Bankası Gaziantep şubesinde ihraç edilen 3154262 «çek» nolu 15/02/2015 keşide tarihli, 4.250 TL bedelli çek nedeni ile davacının davalı şirkete borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

Mahkemece, yanılgılı şekilde davanın «menfi tespit» istemine ilişkin olduğuna dair yapılan tespit ile dava konusunu «temlik» eden davalı ...

Bu düzenleme uyarınca «rıza» hilafına elden çıktığı ileri sürülen «çekin istirdatına» karar verilebilmesi için davacının dava konusu yaptığı çekin «yetkili hamili» olduğunu kanıtlaması yanında, çeki elinde bulunduran yeni hamilin çeki «kötü niyetle iktisap» ettiğini ya da «iktisapta ağır kusuru» bulunduğunu ispat etmesi gereklidir.

Ancak, 6102 sayılı TTK’nın 792. (6762 sayılı TTK m.704) maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle «hamilin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister «ciro» yoluyla devredilebilen bir «çek» söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' Zayi olan çek bedelinin «istirdadı» talebiyle açılan işbu davada «ispat yükü» davacıda olup, davacının öncelikle çekin yedinde iken «rızası» hilafına elinden çıktığını ardından da çeki elinde bulunduran hamilin kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Bu itibarla, mahkemece uyulmasına karar verilen Dairemiz bozma ilamında da belirtildiği üzere TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran «faktoring» işlemleri bakımından özel bir hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken gerek 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ve buna ilişkin Yönetmelik ile BDDK Genelgeleri çerçevesinde bir değerlendirme yapılıp, davalının çeki iktisabında ağır kusurlu veya «kötüniyetli» olup olmadığı, «çek» bedelinin «istirdadının» gerekip gerekmediğinin tespiti ile sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.

Dava, «rıza» hilafına elden çıktığı iddia olunan ve ödenen «çek» bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

Ancak, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde "Çek, herhangi bir suretle «hamilin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister «ciro» yoluyla devredilebilen bir «çek» söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü düzenlenmiştir.

Zayi olan «çekin istirdadı» talebiyle açılan işbu davada «ispat yükü» davacıda olup, davacının senedin «rızası» hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın «kötüniyetli» veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Bu itibarla, mahkemece anılan yasal düzenleme karşısında «ispat yükü» üzerinde bulunan davacının, senedin «rızası» hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın «kötüniyetli» veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerektiği nazara alınmaksızın yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

Dava, TTK’nın 792. maddesi (6762 sayılı TTK m.704) uyarınca açılan «çek istirdadı» istemine ilişkin olup, mahkemece yukarıdaki özetten de anlaşılacağı üzere, benimsenen bilirkişi raporu doğrultusunda, dava konusu çeklerden birinin davacının yevmiye «defterinde», diğer 2 adet çekin ise, kambiyo senet defterinde kayıtlı olduğu ve davacı tarafça iddialarının ispatlandığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

… ılan deliller, benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, dava konusu 3 adet çekten 5.000,00 TL bedelli olanın davacının usulüne uygun tutulan yevmiye «defterlerinde», 6.000,00 TL ve 10.000,00 TL bedelli diğer iki çekin ise kambiyo senet defterinde kayıtlı olduğu, davacının dosyaya sunduğu belge ve delillerle iddialarını ispatla …

Zayi olan «çekin istirdadı» talebiyle açılan işbu davada «ispat yükü» davacıda olup, davacının senedin «rızası» hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın «kötüniyetli» veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Ancak, 6102 sayılı TTK’nın 792. (6762 sayılı TTK m.704) maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle «hamilin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister «ciro» yoluyla devredilebilen bir «çek» söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' Zayi olan çek bedelinin «istirdadı» talebiyle açılan işbu davada «ispat yükü» davacıda olup, davacının öncelikle çekin yedinde iken «rızası» hilafına elinden çıktığını ardından da çeki elinde bulunduran hamilin kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Bu itibarla, mahkemece uyulmasına karar verilen Dairemiz bozma ilamında da belirtildiği üzere TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran «faktoring» işlemleri bakımından özel bir hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken gerek 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ve buna ilişkin Yönetmelik ile BDDK Genelgeleri çerçevesinde bir değerlendirme yapılıp, davalının çeki iktisabında ağır kusurlu veya «kötüniyetli» olup olmadığı, «çek» bedelinin «istirdadının» gerekip gerekmediğinin tespiti ile sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.

Davalı tarafça da, çekin «faktoring» işlemi kapsamında alındığı hususunda «fatura» sunularak faturaya dayalı alacak karşılığında fatura borçlusundan müşterisine ve ondan da «faktoring sözleşmesi» doğrultusunda kendisine «ciro» edildiği, çeki elinde bulunduranın yasal «yetkili hamil» olduğunu, faktoring mevzuatı uyarınca üzerine düşen yükümlülüklerin tamamının yerine getirildiği savunulmuştur.

Mahkemece, tüm dosya kapsamına göre, davalının davaya konu çeki dava dışı şirketle 22.03.2011 tarihinde imzaladığı «faktoring sözleşmesine» istinaden ön ödemeli faktoring işlemi ile aldığı, bu işlem sırasında davalıya «fatura» «ibraz» edildiği, davalı ... şirketinin «kötüniyetli» ve bilerek davacının zararına hareket ettiğine dair dosyada bir delil bulunmadığı, işlemin yasa ve yönetmeliklere uygun olarak yapıldığı, bu nedenle davacının davaya konu «çek» ile ilgili olarak borçlu olmadığının tespitine karar vermek gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının Türkiye Ekonomi Bankası ...Şubesi, 6981272 çek nolu, …

1- Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin «rızası» hilafına elinden çıkan ve davalı tarafından «kötüniyetli» veya en azından ağır kusurlu olarak iktisap edildiğini ileri sürdüğü «çekin istirdatını» talep etmiştir.

Mahkemece, davalının çeki iktisabında «kötüniyetli» ya da ağır kusurlu olmadığı yönündeki gerekçeye rağmen davanın kabulüne ve taleple alakalı olmayan şekilde davacının davaya konu «çek» nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmiş olup, mülga 1086 sayılı HUMK 74. ve 6100 sayılı HMK'nın 26. maddesine aykırı biçimde talepten başkasına hükmedilmesi doğru görülmediğinden kararın re'sen bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

1- Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin «rızası» hilafına elinden çıkan ve davalı tarafından «kötüniyetli» veya en azından ağır kusurlu olarak iktisap edildiğini ileri sürdüğü «çekin istirdatını» talep etmiştir.