CIF satışta mal mukabili ödemede satıcının sigortalanabilir menfaati

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2019/627

KARAR NO 2021/1345

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 15/03/2018

NUMARASI 2015/210 Esas 2018/107 Karar

DAVA

Alacak (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 23/09/2021

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; davacının sigortalısı şirket tarafından dava dışı firmaya " mal mukabili" esası ile rulo tuvalet kağıdı cinsi emtiayı sattığı ve nakliyat emtia sigorta poliçesi ile sigortaladığını, emtianın taşıyanının davalı olup ... A.Ş.'nin konşimentoyu temsilen düzenleyip aynı zamanda navlun faturasını da düzenlediğini, ... Ltd.nin ise fiili taşıyan sıfatı ile TTK 1191/2 maddesi gereğince zarardan sorumlu olduğunu, davacı ... şirketi tarafından 26.08.2014 tarihinde 16.804,84 -TL sigorta tazminatını ödediğini ve TTK 1472 maddesi gereğince sigortalının haklarına halef olduğunu belirterek 16.804-TL nin 26.08.2014 tarihinden dava tarihine kadar işlemiş faizi 640-TL olmak üzere toplam 17.444-TL nin ve ana para 16.804,-TL sine dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalılar vekili; Konişmentonun tarafları bağlayıcı olup, konişmentonun ön yüzündeki şartlarda taşıyanın nezaretinde emtiaların yüklenmediği, yükleme, sayı, istifleme ve mühürleme işlemlerinin yükleten tarafından yapıldığı, ayrıca konteynerin FCL-(full) yüklenmiş olduğu , söz konusu taşımadan önce konteynerde koku yapacak eşyanın taşınmadığı, konunun tamamen yüklenen tuvalet kağıdı ham maddesinin kendisinden neşet ettiğinin anlaşıldığı, konteynerın genel fiziki kondisyonunun düzgün olduğu ve hasar olmadığı, konteyner içerisinde kokuya sebebiyet verecek herhangi bir madde bulgusuna rastlanmadığı gibi bu hususların tutulan bilirkişi raporlarında belirtildiği, usulüne uygun tespit ve ihbarın yapılmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmesini talep etmişlerdir,

İLK DERECE MAHKEMESİ

Mahkemece taşımaya konişmentonun ... 'in imzalayan acente ... A.Ş tarafından düzenlendiği ve bu davalının husumet ehliyetinin bulunduğu, 2 nolu davalı yönünden ... 'in fiili taşıyan olmayıp kayıtlı malik olduğu, ....A.Ş.'nin bu şirketin TTK 105 maddesi gereğince dava konusu taşımada aracılıkta bulunduğuna ilişkin bilge ve belge bulunmadığı anlaşıldığından 2 nolu davalının sorumluluğu bulunmadığı, dava dışı sigortalı firmanın kayıtlarına göre satışı yapılan ürünlerden fatura bedelinden(navlun-Sigorta) mahsubu ile bakiye 221.857,68-usd nin tamamının alıcı firma tarafından ödenmiş olduğu, alıcı firma tarafından bu hasara yönelik sigortalı firmaya bir bildirimde bulunulmadığı , dava dışı alıcı firmaya sigortalı tarafından dava tarihiden çok sonra ödemenin yapıldığı, 18.04.2014 tarihli faturada teslim şekli CİF- Haifa ödeme şekli mal mukabili 60 gün yazılı olduğu, gümrük belgesinde CİF Haifa ödeme şeklinin mal mukabili olarak belirtildiği,davacı tarafından yapıldığı belirtilen ödemenin hak sahibine yapılmadığı gibi dava dışı sigortalının mal bedelini tamamen tahsil ettiği ve sigortalının bir zararının olmadığı sigorta şirketi tarafından yapılan ödemenin ex gratia (lütuf ödemesi) olduğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili, mahkemece alınan 01.08.2016 tarihli raporda belirlenen eşyadaki kokunun, eşyanın tabiatından kaynaklanmadığını, sebebinin eşyanın taşınmasına ve muhafazasına elverişli olmayan konteyner tahsisinden kaynaklandığını, taşınan emtia mal mukabili teslim esası ile satıldığından sigortalanabilir menfaati olduğunu, davacı selefinin davacıdan sigorta tazminatını tahsil ettikten sonra aynı bedeli alıcı firmaya ödediğini, hasarın TTK 1185 maddesi kapsamında taşıyana ihbar edildiğini, Derince Gümrük Müdürlüğüne gönderilen yazıya istinaden elverişsiz konteynerin 1 nolu akdi taşıyan tarafından temin ve tahsis edildiğini, satıcının sigorta yaptırmakta menfaati olduğu tespit ve kabul olunmasına rağmen tazminatın menfaat sahibine ödendiği anlaşılamadığından bahsolunmasının bir çelişki olduğunu,mahkemece 2 nolu davalının fiili taşıyan olmadığı tespitinin de hatalı olduğunu, dosyadaki equasis kayıtlarında gemi maliki 2 nolu davalı olup, ticari işleticisinin de gemi maliki olduğunu, gemi kayıtlarındaki ...

ve ...'in gemi işletme müteahhidi ve dolayısı ile fiili taşıyan olmadığını, ayrıca gemi maliki 2 nolu davalının geminin üçüncü bir kişi tarafından gemi işletme müteahhidi olarak işletildiğine dair delil de sunmadığını belirterek kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davacı ... şirketine nakliyat emtia sigorta poliçesi ile sigortalı emtianın deniz yolu ile yapılan taşımasında, yükte meydana gelen hasar nedeni ile davacının sigortalıya ödediği tazminatın akdi ve fiili taşıyandan tahsiline ilişkindir.Dosyada mevcut 23.04.2014 tarihli konişmentonun incelenmesinden, yükleten sigortalı ... A.Ş kombine taşıma kaydını içerdiği, taşıyan olarak ... adına acente ... Hiz.A.Ş tarafından imzalandığı, yükleten tarafından yüklendi, istiflendi, sayıldı mühürlendi kaydı bulunduğu, gemi malikinin ... Ltd. Şti olduğu görülmüştür. Akdi taşıyan ...'in fiili taşıma işini diğer davalıya yaptırdığına ilişkin dosyada delil bulunmadığı,taşımaya ilişkin tüm belgelerde akdi ve fiili taşıyanın 1 nolu davalı olduğunun belirlendiği, kayıtlı malikin aynı zamanda işleten olduğu belirlenemediğinden davacı vekilinin 2 nolu davalıya yönelik istinaf nedeni yerinde değildir.

Sigortalı ... San.AŞ ile davacı arasında ... nolu poliçe ile 244.043,45-usd bedelle Türkiye'den İsrail'e ,... isimli gemi ile taşınması hususu sigortalanmıştır. Davacının sigortalısının ticari defterlerinin incelenmesi neticesinde 23.4.2014 tarihli konşimento muhteviyatı eşyanın CİF-teslim esaslı olarak 60 günlük vadeli -mal mukabili ödeme şekli kabul edilerek alıcıya satıldığı ,mal bedelinin satıcıya 19.6.2014 tarihinde ödendiği , 4.12.2015 tarihinde hasarlı mal bedeli 7.881,46 -usd yi alıcıya geri ödediği anlaşılmaktadır. İstinaf incelemesi bakımından çözümü gereken husus satıcının CİF teslim şartlı sattığı emtia nedeniyle sigortalanabilir menfaati bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Yargıtay 11 HD nin yerleşik kararlarında belirtildiği üzere ;yine somut olaya emsal olabilecek ...esas ,... karar sayılı 18.4.2014 tarihli ilamı;...."CIF satış sözleşmesinde, mallar nakliye aracına uygun şekilde yükletildikten ve taşımada oluşabilecek hasarlar için emtia alıcı adına sigorta ettirilip ücreti ödendikten sonra 6762 sayılı yasanın 1143. maddesi uyarınca satış konusu mallar üzerinde satıcının artık bir menfaati kalmayacağından taşıma sırasında oluşacak hasarlardan dolayı satıcının talep hakkının bulunmadığının kabulü ilke olarak doğrudur. Ancak, somut olayda davacı taraf, malların CIF satış yöntemi ile teslimi hususunda karşı tarafla anlaşıldığını, ödeme noktasında ise tarafların genel kuraldan ayrıldıklarını ve ödemenin mal mukabilinde yapılmasının kararlaştırıldığını ileri sürmüş olup gerçekten de dosyaya sunulan gümrük beyannamesinde ödemenin mal mukabili olduğu belirtilmiş ve bu belgede yazılı banka şubesinin ismi davaya konu taşınan malların faturasına da yazılmıştır.

Öte yandan, davacının mal bedellerinin kendisine ödenmediği iddiası ile ticari defterleri üzerinde inceleme yapılması talebi de kabul görmemiştir. Bilindiği üzere mal mukabili satımda, satılan malın teslim yerine ulaşması ve malın alıcısına teslim edilmesinden sonra satım bedeli ödenmektedir. Bu tür bir satışta, satıcının eşya üzerindeki menfaati teslime kadar devam edeceğinden taşıma sırasında hasar meydana gelmesi halinde de sorumlulara müracaat hakkı bulunmaktadır."denilmiştir. Uluslararası ticarette "mal mukabili ödeme " açık hesap satış şekli olarak kabul edilmektedir.Bedelini tahsil etmediği müddetçe davacı sigortalısının taşınacak emtianın sigortalanmasında menfaati olup ,CİF teslim şartlı satılan malın bedelini ödemekte alıcıya 60 gün vade tanındığı,ilk derece mahkemesinin mal bedelinin tahsil edildiğinden satıcının sigorta edilebilir menfaati bulunmadığının kabulü dosya kapsamı delillere uygun olmamıştır.Mal satış bedeli sigortalıya iki aylık vadeden sonra ödendiği mali müşavir bilirkişi raporunda belirlidir.Yargılama sırasında sigortadan tahsil edilen-hasar tutarı- bedeli alıcıya iade edildiği ,alıcı ile sigortalının "açık hesap "şeklinde çalıştıkları anlaşıldığından davacının ödemesi lütuf ödemesi olarak kabul edilemeyeceğinden davacının aktif husumet ehliyeti bulunmaktadır.

Davaya konu taşımada 15 adet konteyner taşınmış olup ... numaralı konteynerde ortak sörveyler taarfından yapılan inceleme dahil olmak üzere konteynerin dışında ve içinde keskin kimyasal kokuya nedeni olabilecek maddi hiç bir bulgu tesbit edilememiştir.Ancak alıcıya teslim edilen konteyner muhteviyatı emtia üzerinde emtiayı kullanılamayacak hale getiren keskin bir koku bulunduğu da sabittir. Bilirkişi raporlarının bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde ,konteynerin 1 nolu davalı taşıyan tarafından tahsis edildiğinin Gümrük Müdürlüğü tarafından bildirildiği , davaya konu taşımadan evvelki son taşımasının 4.3.2014 tarihli taşımada mobilya taşındığı belirlenmiştir. Hasara konu kokunun mobilya yapıştırıcılarından kaynaklanmasının mümkün olduğu,yapıştırıcıların hepsi organik kökenli kimyasal içerdiği ,özellikle kapalı ortamlarda kokunun uzun süre muhafaza edildiği,ilgili hasarın konteynerde daha evvel yapılan taşımadan kaynaklandığı ,hem naftalin hem lizyol kokusunun keskin bir koku olduğu,kağıt vb bir maddeye absorb olduğunda kaybolmayacağı,kağıt emtiasının üretim teknolojileri gereği kokulu bir kimyasal ile temas etmediği ,konteynerde hasara konu olan kokunun sebebi gözle görünür bir nesne bulunmadığı ancak ,kağıt emtiasının üretim teknolojisi gereği kimyasal ile temas etmediği belirlenmiş, bir önceki taşımadaki yükten kalan maddenin 18 günlük kapalı ortamda ,daha da artacağı ,hasarın konteynerden kaynaklandığı belirlenmiştir.

TTK nun 1182(1)maddesinde yazılı sebelerden ileri gelmesi halinde taşıyan ve adamlarının kusursuz sayılacağı düzenlendikten sonra (2).bentte "birinci fıkradaki sebeblerin ortaya çıkmasına taşıyanın sorumlu olduğu bir olayın yol açtığı ispatlanırsa ,taşıyan sorumluluktan kurtulamaz ." (3).bentte ise zararın durumun gereklerine göre birinci fıkrada yazılı sebeblerin birinden ileri gelmesi muhtemel ise ,bu sebebten ortaya çıktığı varsayılır,ancak aksi ispatlanabilir " hükmünü haizdir. ... ltd nin davalı taşıyanın Haifa acentesi olduğu TTK nun 1185/6 gereği hasar ihbarının yapıldığı ,dava konusu hasarın yükün taşınmasına ve muhafazasına elverişli olmayan konteyner tahsisinden kaynaklandığı,davalı taşıyıcının tedarik ettiği konteyner nedeniyle davalının TTK nun 1141 ve 932/3 gereği zarardan sorumlu olacağı ,kadrimaruf olduğu belirlenen hasar bedelinden davalı taşıyıcının sorumlu tutulması gerekirken ,ödemenin ex gratia ödeme olduğundan bahisle reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.Davacı ,dava tarihine kadar işlemiş faizi de talep etmiş ise de davalıyı temerrüde düşüren ödeme isteğinin tebliğ evrakı sunulmadığından temerrüdün dava ile başladığı kabul edilmiştir.

Açıklanan nedenlerle; davacı vekilinin istinaf nedeni yerinde görülmüş, ancak hata/eksiklik nedeniyle yeniden yargılama yapılması gerekmediğinden kararın kaldırılarak; davalı ... Ltd'ye izafeten ... A.Ş. aleyhine açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğundan usulden reddine, diğer davalı ...aleyhine açılan davanın kısmen kabulüne ,fazla istemin reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE; İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 15/03/2018 Tarih 2015/210 Esas 2018/107 Karar sayılı kararın HMK.'nın 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA;

1- "Davanın KISMEN KABULÜNE;davalı taşıyan ...'e İzafeten ... A.Ş. Bakımından 16.804-TL tazminatın dava tarihinden itibaren avans faizi işletilerek bu davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, 2-Davalı ... Ltd'ye izafeten ... A.Ş. aleyhine açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğundan reddine," İlk Derece yargılamasına ilişkin olarak; "Alınması gereken 1.147,88-TL nispi karar ve ilam harcından peşin yatırılan 297,90-TL nin mahsubuyla bakiye 849,98-TL harcın davalı ...'den alınarak hazineye gelir kaydına, Davacı tarafça peşin ödenen ‬329,70-TL harcın davalı ...'e İzafeten ... A.Ş.'den alınarak davacıya ödenmesine, Davacı tarafından yapılan 4.400-TL bilirkişi ücreti, 308,10-TL teb. ve müz.

gideri olmak üzere toplam 4.708,10-TL yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 4.535-TL'sinin davalı ...'e ... A.Ş.'den alınarak davacıya ödenmesine, kalanın davacı üzerinde bırakılmasına, 2 nolu davalı tarafından yapılan 23-TL tebligat giderinin davacıdan alınarak 2 nolu davalıya verilmesine, 1 nolu davalı tarafından yapılan tebliğ giderinin üzerinde bırakılmasına, Davacı vekili için takdir olunan 4.080-TL nispi vekalet ücretinin davalı... Hiz. A.Ş.'den alınarak davacıya ödenmesine, Davalı ..'e İzafeten ... Hiz. A.Ş. vekili için AAÜT 13/2 gereği takdir olunan 640-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak bu davalıya verilmesine, Davalı ...'ye ... A.Ş. vekili için takdir olunan 2.180-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak bu davalıya verilmesine, Davacı tarafından yatırılan 44,40-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, Davacı tarafından yapılan 56,80-TL istinaf yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 55-TL'sinin davalıAdmıral ...'e İzafeten...

Hizmetleri A.Ş.'den alınarak davacıya verilmesine, kalanın üzerinde bırakılmasına, HÜKMÜN İNFAZINDA TTK nın 105/3 maddesinin nazara alınmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 23/09/2021