Ticari sır ve saklama taahhüdü

Birinci Bozma Kararı Dairemizin 20.01.2016 tarih, 2015/14862 E. ve 2016/553 K. sayılı kararıyla davalının «rekabet yasağını» ihlal ettiği iddia edilen davranışı açık biçimde iş sözleşmesinin sona ermesinden sonraki döneme ilişkin bulunduğundan, bu davranışın 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 444 ve 447 nci maddeleri (mülga 818 sayılı Kanun'un 348 inci maddesi) kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, bu kapsamda yer alan uyuşmazlıklara ilişkin davaların ise, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) maddesi gereğince «mutlak ticari» dava niteliği taşıdığı ve açık biçimde asliye ticaret mahkemelerinin görev alanında bulunmasına rağmen, Mahkemece, iş mahkemesinin davaya bakmakla «görevli» olduğundan bahisle verilen «görevsizlik» kararının doğru olmadığına işaret edilerek bozulmuştur.

Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; 6098 sayılı Kanun'un 444 ve 447 nci maddelerinden doğan «rekabet yasağının» ihlaline dair uyuşmazlıklara bakma görevinin 6102 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince aynı Kanun'un 5 inci maddesi uyarınca Ticaret Mahkemelerine ait olacağını, dosya kapsamında Mahkemece verilen «görevsizlik» kararının ilk bozma ilamı ile «görevli» mahkemenin ticaret mahkemeleri olduğu tespit edilerek bozulmuş ve böylece görevsizlik ile ilgili ihtilaf ortadan kaldırılmasına rağmen işbu davayı ikame ettikleri 2014 yılından 7 yıl sonra üçüncü yargılama aşamasında tekrar görevsizlik kararı verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, rekabet yasağına ilişkin normun koruma amacının yatırım yapmak ve risk almak suretiyle kurulan «ticari işletmelerin» zaman içinde emek ve «masraf» ile elde ettiği bilgi ve birikimi korumak olduğunu, ticaret hayatına özgü, kişinin ekonomik özgürlüğü ve ticaret hayatına katılmasına yönelik olan bu hususların ticari dava kapsamında incelenmesi gerektiğini, «ticari sır», iş «sırrı», «üretim sırrı», «müşteri çevresi» gibi gizli ve ekonomik değer ifade eden bilgilerin ve «tacir sıfatına» bağlanan hak ve yükümlülüklerin işçi-işveren sıfatları ve iş ilişkisi ile ilgisi olmadığını, tarafların «hizmet akdi» sona ermesini takiben işçi-işveren sıfatını taşımadıkları ve taraflar arasındaki ilişkinin artık iş ilişkisi kapsamında nitelendirilemeyeceği ni, 6102 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin uygulanacağını, zira görevin kanunla düzenlendiğini ve «kamu düzenine» ilişkin olduğunu, yasa koyucunun sonraki hüküm olan 7036 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinin ne lafzında ne de gerekçesinde aksi yönde bir irade ortaya koymadığını b …

… irinci fıkrasının (a) bendindeki “iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü uyuşmazlığın iş mahkemelerinde görüleceği” şeklindeki düzenlemenin «rekabet yasağı» nedeniyle açılan «cezai şart» istemine ilişkin davaları da kapsamına alıp almadığı, bir başka deyişle konuyla ilgili uyuşmazlıklara bakmakla «görevli» mahkemenin tayininde 7306 sayılı Kanun ile 6102 sayılı Kanun arasında bir hüküm çatışması bulunup bulunmadığı noktasında toplandığı anlaşılmaktadır.

İş aktinin sona ermesinden sonra «rekabet yasağına» aykırı hareket edilmesi halinde ise, buna dayalı olarak açılacak dava niteliği itibariyle 6098 sayılı TBK'nın 444. maddesi kapsamına girmekle ve bu kapsamdaki davalar TTK'nun 4/1-3 maddesinin açık hükmü karşısında tarafların sıfatına bakılmaksızın «mutlak ticari» davalardan olup, bu tür davalar ticaret mahkemelerinde incelenip karara bağlanır. (HGK'nun 29.02.2012 tarih ve 2011/11-781 Esas, 2012/109 karar sayılı kararı) Bu durumda, mutlak ticari dava niteliğindeki eldeki davaya bakma görevi de ticaret mahkemesine ait olduğundan, mahkemece, iş mahkemesinin davaya bakmakla «görevli» olduğundan bahisle verilen «görevsizlik» kararı doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, taraflar arasında belirli süreli iş sözleşmesi yapıldığı ve davalının «tacir» olmadığı, 4857 Sayılı iş Kanunun 1. maddesi ile değişik 5521 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunun 1. maddesine göre işveren ile işçiler arasındaki iş akdinden doğan her türlü hukuki uyuşmazlıkların çözümlenmesinde «görevli» mahkemenin İş Mahkemeleri olduğu gerekçesiyle, «görevsizlik» kararı verilmiştir.

Dava, «rekabet yasağının» ihlali nedeniyle «cezai şart» alacağının tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece taraflar arasında iş sözleşmesi bulunduğu gerekçesiyle «görevsizlik» kararı verilmiştir.İş aktinin devamı sırasında işçinin sadakat borcundan kaynaklanan «rekabet etmeme yasağına» aykırılık halinde, bu tür davalara bakmakla «görevli» mahkeme iş mahkemesidir.

Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; 6098 sayılı Kanun'un 444 ve 447 nci maddelerinden doğan «rekabet yasağının» ihlaline dair uyuşmazlıklara bakma görevinin 6102 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince aynı Kanun'un 5 inci maddesi uyarınca Ticaret Mahkemelerine ait olacağını, dosya kapsamında Mahkemece verilen «görevsizlik» kararının ilk bozma ilamı ile «görevli» mahkemenin ticaret mahkemeleri olduğu tespit edilerek bozulmuş ve böylece görevsizlik ile ilgili ihtilaf ortadan kaldırılmasına rağmen işbu davayı ikame ettikleri 2014 yılından 7 yıl sonra üçüncü yargılama aşamasında tekrar görevsizlik kararı verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, rekabet yasağına ilişkin normun koruma amacının yatırım yapmak ve risk almak suretiyle kurulan «ticari işletmelerin» zaman içinde emek ve «masraf» ile elde ettiği bilgi ve birikimi korumak olduğunu, ticaret hayatına özgü, kişinin ekonomik özgürlüğü ve ticaret hayatına katılmasına yönelik olan bu hususların ticari dava kapsamında incelenmesi gerektiğini, «ticari sır», iş «sırrı», «üretim sırrı», «müşteri çevresi» gibi gizli ve ekonomik değer ifade eden bilgilerin ve «tacir sıfatına» bağlanan hak ve yükümlülüklerin işçi-işveren sıfatları ve iş ilişkisi ile ilgisi olmadığını, tarafların «hizmet akdi» sona ermesini takiben işçi-işveren sıfatını taşımadıkları ve taraflar arasındaki ilişkinin artık iş ilişkisi kapsamında nitelendirilemeyeceği ni, 6102 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin uygulanacağını, zira görevin kanunla düzenlendiğini ve «kamu düzenine» ilişkin olduğunu, yasa koyucunun sonraki hüküm olan 7036 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinin ne lafzında ne de gerekçesinde aksi yönde bir irade ortaya koymadığını b …

Öyle ki, işçinin bizatihi «hizmet sözleşmesinden» ve buna bağlı olarak oluşan iş (hizmet) ilişkisinden kaynaklanan rekabet etmeme ve işverene ait sırları «saklama yükümlülüğü», 6098 sayılı Kanun'un 396 ncı maddesinde tanımlanan ve kanundan kaynaklanan işçinin özen ve «sadakat borcu» ile ilişkili olup 6098 sayılı Kanun'un 444 üncü maddesinde «tanımı» yapılan ve taraf iradesine bağlı olarak ortaya çıkan rekabet etmeme «taahhüdü» («rekabet yasağı») ise, açıklanan bu karakteri nedeniyle, işçinin kanundan kaynaklanan özen ve «sadakat yükümlülüğünün» bir devamı yahut işçinin bu borcunun, sözleşme sona erdikten sonra da devamına olanak sağlayan bir düzenleme niteliğinde değildir.

Birinci Bozma Kararı Dairemizin 20.01.2016 tarih, 2015/14862 E. ve 2016/553 K. sayılı kararıyla davalının «rekabet yasağını» ihlal ettiği iddia edilen davranışı açık biçimde iş sözleşmesinin sona ermesinden sonraki döneme ilişkin bulunduğundan, bu davranışın 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 444 ve 447 nci maddeleri (mülga 818 sayılı Kanun'un 348 inci maddesi) kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, bu kapsamda yer alan uyuşmazlıklara ilişkin davaların ise, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) maddesi gereğince «mutlak ticari» dava niteliği taşıdığı ve açık biçimde asliye ticaret mahkemelerinin görev alanında bulunmasına rağmen, Mahkemece, iş mahkemesinin davaya bakmakla «görevli» olduğundan bahisle verilen «görevsizlik» kararının doğru olmadığına işaret edilerek bozulmuştur.

Mahkemece, davanın «rekabet yasağının» tesbiti ve men'i ile «cezai şartın» tahsili talebine ilişkin olduğu, taraflar arasında «işçi işveren ilişkisi» olduğu ve «hizmet sözleşmesi» imzalandığı, davaya dayanak 9. maddenin de işbu sözleşmede düzenlendiği, sözleşmenin dayanağının iş ilişkisi olduğu, iş uyuşmazlıklarının çözümünün uzmanlık ve özel bir yargılamayı gerektirdiği, rekabet yasağının dayanağı iş sözleşmesinin gereğinin «sadakat borcu» olduğu ve işçinin sadakat borcunun iş sözleşmesi sona erse de devam edeceği, iş iliskişine bağlı olarak imzalanan ve iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra sonuç d …

Dava; «haksız rekabetin» tespiti ve men’i ile «rekabet yasağının» ihlalinden doğduğu ileri sürülen «cezai şartın» tahsili istemine ilişkindir.

Madde metninde açıkça “…akdin sona ermesinden sonra…” sözcükleriyle ifade edildiği üzere, TBK’nın 444. maddesinde düzenlenen «rekabet yasağı», «hizmet akdi» sona erdikten sonra hüküm doğurur ve hizmet akdi sona erdikten sonra yapılmaması gereken davranışlara ilişkindir.

Rekabet «yasağı» «kaydı», ancak hizmet ilişkisi işçiye «müşteri çevresi» veya «üretim sırları» ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve aynı zamanda bu bilgilerin kullanılması, işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir.” hükmünü içermektedir.

Mahkemece, davanın «rekabet yasağının» tesbiti ve men'i ile «cezai şartın» tahsili talebine ilişkin olduğu, taraflar arasında «işçi işveren ilişkisi» olduğu ve «hizmet sözleşmesi» imzalandığı, davaya dayanak 9. maddenin de işbu sözleşmede düzenlendiği, sözleşmenin dayanağının iş ilişkisi olduğu, iş uyuşmazlıklarının çözümünün uzmanlık ve özel bir yargılamayı gerektirdiği, rekabet yasağının dayanağı iş sözleşmesinin gereğinin «sadakat borcu» olduğu ve işçinin sadakat borcunun iş sözleşmesi sona erse de devam edeceği, iş iliskişine bağlı olarak imzalanan ve iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra sonuç d …

6098 sayılı TBK'nın 444. maddesi, “Fiil «ehliyetine» sahip olan işçi, işverene karşı, sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında, rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenebilir.

Ancak, «rekabet yasağına» ilişkin 6098 sayılı Kanun'un 444 üncü ve devamı maddelerinde düzenlenen hükümler, doğrudan «hizmet sözleşmesinin» bir unsuru olarak görülemeyeceği gibi rekabet yasağının işçi-işveren arasındaki hizmet sözleşmesinin ve buna bağlı olarak iş ilişkisinin sona ermesinden sonra hüküm ifade edecek mahiyette olması, işçinin tek taraflı bir «taahhüdü» suretiyle de oluşturulması mümkün bulunmakla, rekabet yasağının ihlali halinde ortaya çıkacak uyuşmazlıkların iş ilişkisinden yahut hizmet sözleşmesinden kaynaklan …

Somut olayda davacı, davalının davacı şirketteki hizmet ilişkisi sona erdikten sonra rakip firmada çalışmaya başladığını ve «rekabet yasağını» ihlal ettiğini ileri sürerek «cezai şart» isteminde bulunmuş olup davaya dayanak alınan «taahhüt» iş sözleşmesinin sona ermesi halinde yapılmaması gereken bir hususa ilişkin olmakla, iş hukukunun düzenleme alanı dışında kalmaktadır.

Öyle ki, işçinin bizatihi «hizmet sözleşmesinden» ve buna bağlı olarak oluşan iş (hizmet) ilişkisinden kaynaklanan rekabet etmeme ve işverene ait sırları «saklama yükümlülüğü», 6098 sayılı Kanun'un 396 ncı maddesinde tanımlanan ve kanundan kaynaklanan işçinin özen ve «sadakat borcu» ile ilişkili olup 6098 sayılı Kanun'un 444 üncü maddesinde «tanımı» yapılan ve taraf iradesine bağlı olarak ortaya çıkan rekabet etmeme «taahhüdü» («rekabet yasağı») ise, açıklanan bu karakteri nedeniyle, işçinin kanundan kaynaklanan özen ve «sadakat yükümlülüğünün» bir devamı yahut işçinin bu borcunun, sözleşme sona erdikten sonra da devamına olanak sağlayan bir düzenleme niteliğinde değildir.

1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin aşağıdaki bent dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir. ...- Dava, «rekabet yasağı sözleşmesine aykırılığa» dayalı tazminat ve «cezai şartın» tahsili istemine ilişkin olup mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

… lüğe girdiği sırada henüz herhangi bir hak doğurmamış fiil ve işlemlere, Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır hükmünü haiz olup, her ne kadar taraflar arasındaki «rekabet yasağı» hükmünü içeren iş akdi 09/02/2007 başlangıç tarihli olsa da, sözleşmede iş akdinin sona ermesinden sonrası için rekabet yasağının düzenlenmiş olması nedeniyle, iş akdinin sona erdiği 11/09/2013 tarihi itibariyle somut uyuşmazlıkta 6098 Sayılı TBK'nın «rekabet yasağı sözleşmesine» ilişkin 444 ve devamı maddelerinin tatbik edilmesi gerekmektedir.

Davalı işçinin, bu «rekabet yasağı» «kaydına» rağmen iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra davacı ile aynı işi yapan aynı ilde faaliyet gösteren rakip bir işletmede çalışmaya başladığı gözetildiğinde, işletmenin bulunduğu yer, yapılan iş ve davalının işletmedeki durumu değerlendirilerek davacı şirket ile davalının çalışmaya başladığı şirketin faaliyet alanlarının tespiti, davalının, davacıda çalışırken yaptığı işe bağlı olarak şirket sırlarına vakıf olabilecek pozisyonda bulunup bulunmadığının ve davalının öğrendiği bilgileri rakip bir işletmede kullanarak eski işverenine önemli ölçüde bir zarar verme ihtimalinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi ile hasıl olacak sonuç çerçevesinde bir karar verilmesi gerekirken, «haksız rekabete» dayalı gerekçeye yer verilmesi, davalının şirketin sır niteliğinde sayılabilecek bilgiye sahip olmadığının ve davalının haksız rekabet yükümlülüğüne aykırı davranışı nedeniyle davacı şirketin uğradığı bir zararın mevcut olduğu hususunun ispat edilemediğinin kabulüyle «eksik incelemeye» ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamıştır.

Personel «cezai şartı» ödeyerek sır saklama ve «rekabet etmeme yükümlülüğünden» veya tazminat «sorumluluğundan kurtulamaz».

1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin aşağıdaki bent dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir. ...- Dava, «rekabet yasağı sözleşmesine aykırılığa» dayalı tazminat ve «cezai şartın» tahsili istemine ilişkin olup mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

6098 sayılı TBK'nın 444. maddesi uyarınca, «fiil ehliyetine» sahip olan işçi, işverene karşı, sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında, rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenebilir.

Somut uyuşmazlıkta taraflar arasında akdedilen «hizmet sözleşmenin» 6..... maddesinde “Personel sözleşmenin sona ermesi halinde, bu sona erme tarihinden itibaren ... yıl içinde işverenin işletme merkezi, fabrika ve şubelerinin bulunduğu yerlerde Hava Süspansiyon Sistemleri (Körük) konusuna giren bir işi veya işveren ile rekabet edecek bir işi şahsen yapmamayı, işverenin müşterilerinde veya işverenin rakibi durumundaki müesseselerde çalışmamayı, bu müşteri veya rakip müesseselerle «sınırlı sorumlu» dahi olsa ortak veya murahhas üye, müdür, denetçi, danışman gibi bir sıfatla alakadar olmamayı kabul ve «taahhüt» eder.