Menfi tespit | Çeklerin iptali | Tazminat
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · 2020/3927 E. 2021/3336 K. ·
BozulduKesinlik belirsiz
★ Emsal
Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
bedelsizlik iddiası↗ hatır çeki↗ 6361 sayılı kanun 9/2↗ şahsi def'i↗ faktoring sözleşmesi↗ faktoring↗ finansal kiralama↗ ciranta↗ alacağın temliki↗ ticari defter kayıtları↗ lehtar↗ bedelsizlik↗ kambiyo senedi↗ ciro↗ tbk 99↗ def'i↗ hamil↗ keşideci↗ temlik↗ ticari defter↗ fatura↗ çek↗ e-defter↗
Gerekçe
Bu karar için yapılandırılmış özet üretilmedi; kararın gerekçe bölümü aşağıda (anonimleştirilmiş resmî metin).
Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılamada, faktoring işleminin tarafları olan müşteri, faktoring şirketi ve borçlu arasındaki ilişkiler açısından 6361 Sayılı Kanun'un 9/2 ve buna bağlı olarak 6098 Sayılı TBK'nın 188/1. maddeleri hükmünün uygulanması gerektiği, 6098 Sayılı TBK'nın 188/1. maddesinin, ''Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları, devralana karşı da ileri sürebilir.'' hükmünü içerdiği, davalı Özrenk ... Ltd. Şti. ile faktoring şirketi arasında imzalanan sözleşme kapsamında, davaya konu ... nolu çekin, alacak bildirim formunun 05.09.2014 tarihinde düzenlenmesinden sonra 28.04.2014 tarihli fatura ile ilişkilendirilerek davalı ... şirketine temlik edildiği, faturanın, davalı Özrenk ... Ltd. Şti. tarafından davacı adına düzenlendiği ve davacının ticari defterlerinde kayıtlı olduğunun bilirkişi raporu ile tespit edildiği, yine davaya konu ... nolu çekin, 05.11.2014 tarihli alacak bildirim formundan sonra 16.10.2014 tarihli fatura ile ilişkilendirilerek davalı ... şirketine temlik edildiği, davacı ile davalılar Özrenk .... Ltd. Şti. ve Gaziantep Boya .... Ltd. Şti. arasında imzalandığı ileri sürülen 04.09.2014 tarihli sözleşme ekindeki davaya konu çeklerin de yer aldığı listenin imzasız olduğu, her zaman düzenlenmesinin mümkün olduğu, davacının, davaya konu çekleri davalılara avans/hatır için verdiğini ispat edemediği, ...ve...nolu çeklerin, davalı Özrenk ... Ltd. Şti. tarafından, alacak bildirim formunun 29.09.2014 tarihinde düzenlenmesinden sonra 18.09.2014 tarihli fatura ile ilişkilendirilerek davalı ... şirketine temlik edildiği, anılan çeklerin, davacı tarafından davalı Gaziantep .... Ltd. Şti. emrine düzenlendiği ve davalı Özrenk .... Ltd. Şti.’ne ciro yoluyla geçtiği, 18.09.2014 tarihli faturanın davalı Özrenk .... Ltd. Şti. tarafından davalı Gaziantep .... Ltd. Şti. adına düzenlendiği, yani davalı Özrenk .... Boya Ltd. Şti.’nin anılan çekleri, davalı Gaziantep Boya .... Ltd. Şti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine ciro ve temlik ettiği, davacı anılan çeklerde faktoring ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca bedelsizlik iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ... şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava konusu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çeklerin keşidecisi davacı, lehtar ve birinci cirantası davalı Özrenk Boya ... Ltd. Şti., hamili ise davalı ....’dir. Yine dava konusu 19.06.2015 keşide tarihli 54.000 TL bedelli ve 22.05.2015 keşide tarihli 60.000 TL bedelli çeklerin keşidecisi davacı, lehtar ve birinci cirantası davalı Gaziantep Boya ... Ltd. Şti., ikinci cirantası Özrenk Boya ... Ltd. Şti. olup, hamili davalı ....'dir. Davacı ile davalılardan Özrenk Boya ... Ltd. Şti. ve Gaziantep Boya ... Ltd. Şti. arasında çeklerin bedelsiz olduğu ve hatır çeki olarak düzenlendiği konusunda 04.09.2014 tarihli sözleşme imzalanmıştır.
6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi ''Faktoring şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal ve hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez'' hükmünü içermektedir. Yasa metninden de anlaşılacağı üzere, faktoring şirketinin, faktoring işlemi ile devraldığı alacak, alacağın temliki hükümlerine tabidir. Nitekim, faktoring işlemlerinde alacağın temliki hükümlerinin uygulandığı Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 03.11.2010 tarih, 2010/19-488 E, 2010/557 K sayılı kararında da açıkça belirtilmiştir. Öte yandan aynı kararda faktoring işleminin müşteri (firma), faktoring şirketi (faktor) ve borçlu olmak üzere üç tarafının bulunduğu da açıklanmıştır. Faktoring işleminin bu tarafları arasındaki ilişkiler yönünden 6361 Sayılı Yasanın 9/2 ve 6098 sayılı TBK'nın 188/1. maddesi hükümlerinin uygulanması gerekir. Buna göre borçlu, faktoring işlemini öğrendiği sırada önceki alacaklısına karşı sahip olduğu def'ileri alacağı faktoring sözleşmesine dayanarak devralmış olan faktoring şirketine karşı da ileri sürebilecektir. 6361 Sayılı Yasanın 9/2. ve TBK'nın 188/1. maddesi karşısında faktoring işleminin tarafları arasındaki ilişkiler yönünden şahsi def'ilerin ileri sürülebilmesinde faktoring şirketinin iyi niyetli ya da kötü niyetli olmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır. Davacı tarafından, davacının keşideci, davalı Özrenk Boya .... Ltd. Şti.’nin lehtar, faktoring şirketinin de hamil konumunda bulunduğu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çekler yönünden 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi uyarınca bedelsizlik iddiası davalı ... şirketine ve diğer davalı şirketlere karşı ileri sürülebileceğinden bu iki çek yönünden davanın kabulü gerekirken reddi doğru görülmemiştir.
6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3. maddesi “Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğerki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.” hükmünü içermektedir. Dava konusu, davacının keşideci, davalı Gaziantep Boya .... Ltd. Şti.’nin lehtar ve birinci ciranta, Özrenk Boya ... Ltd. Şti.’nin ikinci ciranta, davalı ... şirketinin de hamil konumunda bulunduğu 19.06.2015 keşide tarihli 54.000 TL bedelli ve 22.05.2015 keşide tarihli 60.000 TL bedelli çeklerle ilgili olarak davalı Gaziantep .... Ltd. Şti. ve davalı Özrenk .... Ltd. Şti. yönünden yukarıda belirtilen sözleşmeye göre çeklerin bedelsiz veya hatır çeki olduğundan davalı şirketler yönünden davanın kabulü, davalı ... şirketi yönünden ise davacının üçlü faktoring ilişkisi içerisinde yer almadığı, 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3. maddesi uyarınca faktoring şirketinin çekleri iktisap ederken kötü niyetli olarak çekleri iktisap ettiğinin ispatı gerektiği, ispatlanamaması halinde davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmeden karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
Benzer Kararlar
Aynı mesele otomatik eşleştirildi; ortak/fark incelediğiniz karara göre. Alıntılar yalnız gerekçe bölümünden. Hukuki görüş değildir.
-
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/4643 E. 2020/5620 K.
Ortak:hatır çeki · şahsi def'i · faktoring sözleşmesi · faktoring · ciranta · alacağın temliki · bedelsizlik · kambiyo senedi
İncelediğiniz karardaŞti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine «ciro» ve «temlik» ettiği, davacı anılan çeklerde «faktoring» ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca «bedelsizlik» iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ... şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Şti. arasında çeklerin «bedelsiz» olduğu ve «hatır çeki» olarak düzenlendiği konusunda 04.09.2014 tarihli sözleşme imzalanmıştır.
Yasa metninden de anlaşılacağı üzere, «faktoring» şirketinin, faktoring işlemi ile devraldığı alacak, «alacağın temliki» hükümlerine tabidir.
Benzer bu karardaŞti. arasında çeklerin «bedelsiz» olduğu ve «hatır çeki» olarak düzenlendiği konusunda 04.09.2014 tarihli sözleşme imzalanmıştır.
Yasa metninden de anlaşılacağı üzere, «faktoring» şirketinin, faktoring işlemi ile devraldığı alacak, «alacağın temliki» hükümlerine tabidir.
Nitekim, «faktoring» işlemlerinde «alacağın temliki» hükümlerinin uygulandığı Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 03.11.2010 tarih, 2010/19-488 E, 2010/557 K. sayılı kararında da açıkça belirtilmiştir.
Sonuç: 🔶 iki emsal
Farklı:bedelsizlik defi · şahsi defi · borcun ifası · lehdar · muvazaa · hakkın kötüye kullanılması · iyiniyet · kötüniyet
Benzer bu karardaMahkemece yapılan yapılan yargılama ve toplanan delillere göre, TMK’nun 2. maddesi kapsamında davacının kendi «muvazasına» dayanmasının «hakkın kötüye kullanımı» teşkil ettiğini ve davacının kendi muvazası ile yarattığı durumdan sorumlu olacağı, «borcun ifası» için verilen çekin ödeme aracı olduğu, temeldeki ilişki nedeniyle «şahsi defi»'lerin, «iyiniyetli» 3. kişilere karşı ileri sürülemeyeceği, davalı ... şirketinin yasa ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak «alacağı temlik» aldığı gerekçesiyle her bir davalı yönünden davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
6361 sayılı Yasanın 9/2. ve TBK'nın 188/1. maddesi karşısında «faktoring» işleminin tarafları arasındaki ilişkiler yönünden «şahsi def»'ilerin ileri sürülebilmesinde faktoring şirketinin «iyiniyetli» ya da «kötüniyetli» olmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır.
Dava konusu iki adet çekten 23.01.2015 tarihli 62.000.-TL’lik çekin «keşidecisi» davacı, «lehdarı» ve 1. «cirantası» davalı Özrenk Boya Ltd.
Şti.’ne karşı «şahsi defi» olarak her zaman ileri sürülebilir.
-
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2022/1039 E. 2023/1275 K.
Ortak:hatır çeki · faktoring sözleşmesi · faktoring · alacağın temliki · lehtar · bedelsizlik · kambiyo senedi · ciro
İncelediğiniz karardaŞti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine «ciro» ve «temlik» ettiği, davacı anılan çeklerde «faktoring» ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca «bedelsizlik» iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ... şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Şti.’nin «lehtar», «faktoring» şirketinin de «hamil» konumunda bulunduğu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çekler yönünden 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi uyarınca «bedelsizlik iddiası» davalı ... şirketine ve diğer davalı şirketlere karşı ileri sürülebileceğinden bu iki «çek» yönünden davanın kabulü gerekirken reddi doğru görülmemiştir.
6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3. maddesi “Bir «kambiyo senedinin» «ciro» yoluyla «faktoring» şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan «def»’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğerki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.” hükmü …
Benzer bu karardaİLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının kendi «muvazasına» dayanmasının «hakkın kötüye kullanımı» teşkil ettiği, kendi muvazası ile yarattığı durumdan sorumlu olacağı, çekin ödeme aracı oluşunun ve «borcun ifası» için verilmesinin asıl olduğu, temeldeki ilişkinin iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceği, bu kapsamda temeldeki «şahsi definin» ilişkinin dışında olan iyi niyetli «faktoring» firmasına karşı ileri sürülemeyeceği, faktoring şirketinin yasa ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak «alacağı temlik» aldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bir başka söyleyişle, anılan hükümler gereğince, «faktoring» işlemi bakımından mal veya hizmet satışının sadece «fatura» ile tevsik olunması yeterli olmayıp faktoring şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca «temlik» alınan alacağı «temsil» eden «kambiyo senedinin» fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması, senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun v …
Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının davalı şirketlere «avans çeki» verdiğini, ancak aralarındaki anlaşmaya aykırı şekilde çeklerin «faktoring» şirketlerine «teslim» edildiğini, sahte faturalar kullanıldığını, mahkemenin davalı ... bakımından davanın reddi gerekçesinin yerinde olmadığını, mevzuat hükümlerinin yok sayıldığını, 6 …
Sonuç: 🔶 iki emsal
Farklı:şahsi defi · avans çeki · borcun ifası · lehdar · borçlu olunmadığının tespiti · muvazaa · hakkın kötüye kullanılması · temsil
Benzer bu karardaİLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının kendi «muvazasına» dayanmasının «hakkın kötüye kullanımı» teşkil ettiği, kendi muvazası ile yarattığı durumdan sorumlu olacağı, çekin ödeme aracı oluşunun ve «borcun ifası» için verilmesinin asıl olduğu, temeldeki ilişkinin iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceği, bu kapsamda temeldeki «şahsi definin» ilişkinin dışında olan iyi niyetli «faktoring» firmasına karşı ileri sürülemeyeceği, faktoring şirketinin yasa ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak «alacağı temlik» aldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Mahkemece «keşidecisi» davacı, «lehdarı» davalı şirketler olan çeklerde, «şahsi defi» olan «hatır çeki» olduğu hususunun iyi niyetli davalı ... firmasına karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davalı ... bakımından davanın reddine karar verilmiştir.
Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının davalı şirketlere «avans çeki» verdiğini, ancak aralarındaki anlaşmaya aykırı şekilde çeklerin «faktoring» şirketlerine «teslim» edildiğini, sahte faturalar kullanıldığını, mahkemenin davalı ... bakımından davanın reddi gerekçesinin yerinde olmadığını, mevzuat hükümlerinin yok sayıldığını, 6 …
Değerlendirme Dava, kambiyo senedinden dolayı «borçlu olunmadığının tespiti» istemine ilişkindir.
-
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2021/9110 E. 2022/9036 K.
Ortak:hatır çeki · şahsi def'i · faktoring sözleşmesi · faktoring · ciranta · alacağın temliki · bedelsizlik · def'i
İncelediğiniz karardaBuna göre borçlu, «faktoring» işlemini öğrendiği sırada önceki alacaklısına karşı sahip olduğu «def»'ileri alacağı «faktoring sözleşmesine» dayanarak devralmış olan faktoring şirketine karşı da ileri sürebilecektir.
6361 Sayılı Yasanın 9/2. ve TBK'nın 188/1. maddesi karşısında «faktoring» işleminin tarafları arasındaki ilişkiler yönünden «şahsi def»'ilerin ileri sürülebilmesinde faktoring şirketinin iyi niyetli ya da kötü niyetli olmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır.
Şti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine «ciro» ve «temlik» ettiği, davacı anılan çeklerde «faktoring» ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca «bedelsizlik» iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ... şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Benzer bu karardaBuna göre borçlu, «faktoring» işlemini öğrendiği sırada önceki alacaklısına karşı sahip olduğu «def»'ileri alacağı «faktoring sözleşmesine» dayanarak devralmış olan faktoring şirketine karşı da ileri sürebilecektir.
6361 sayılı Yasa'nın 9/2. ve TBK'nın 188/1. maddesi karşısında «faktoring» işleminin tarafları arasındaki ilişkiler yönünden «şahsi def»'ilerin ileri sürülebilmesinde faktoring şirketinin iyi niyetli ya da kötü niyetli olmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır.
Davacının «bedelsizlik def»’ini davalı ... şirketine karşı ileri sürmesinin mümkün olduğu, aksi kabulde dahi davalı ... şirketinin dava konusu çeki ilgili mevzuata uygun belge ile uhdesine almadığı, «faktoring» şirketince diğer davalının alacağını teyit noktasında ileri sürülen delillerin yeterli bulunmadığı gerekçesiyle davanın her iki davalı için kabulü gerekirken somut …
Sonuç: 🔶 iki emsal
Farklı:bedelsizlik def'i · şahsi defi · borçlu olunmadığının tespiti · muvazaa · iyiniyet · üçüncü kişi
Benzer bu karardaMahkemece tüm dosya kapsamına göre, davacının kendi «muvazasına» dayanamayacağı, davalı ... şirketinin iyi niyetli «üçüncü kişi» olduğu, temeldeki «şahsi definin» ilişkinin dışında olan «iyiniyetli» Faktoring şirketine karşı ileri sürülemeyeceği, Faktoring şirketinin yasal ve yönetmenlik hükümlerine uygun olarak «alacağı temlik» aldığı gerekçesiyle davalı ...
Dava, «çek» nedeniyle «borçlu olunmadığının tespiti» istemine ilişkindir.
Şti.’ne karşı «şahsi defi» olarak her zaman ileri sürülebilir.
Davacının «bedelsizlik def»’ini davalı ... şirketine karşı ileri sürmesinin mümkün olduğu, aksi kabulde dahi davalı ... şirketinin dava konusu çeki ilgili mevzuata uygun belge ile uhdesine almadığı, «faktoring» şirketince diğer davalının alacağını teyit noktasında ileri sürülen delillerin yeterli bulunmadığı gerekçesiyle davanın her iki davalı için kabulü gerekirken somut …
3 benzer karar daha
-
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/3657 E. 2021/1693 K.
Ortak:hatır çeki · faktoring · alacağın temliki · lehtar · bedelsizlik · def'i · keşideci · temlik
İncelediğiniz karardaŞti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine «ciro» ve «temlik» ettiği, davacı anılan çeklerde «faktoring» ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca «bedelsizlik» iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ... şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Yasa metninden de anlaşılacağı üzere, «faktoring» şirketinin, faktoring işlemi ile devraldığı alacak, «alacağın temliki» hükümlerine tabidir.
Nitekim, «faktoring» işlemlerinde «alacağın temliki» hükümlerinin uygulandığı Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 03.11.2010 tarih, 2010/19-488 E, 2010/557 K sayılı kararında da açıkça belirtilmiştir.
Benzer bu karardaFaktoring işlemi içinde kalan üçlü ilişkide «keşideci» «lehtara» karşı ileri sürebileceği «def»’ileri «alacağın temliki» hükümlerine göre çeki iktisap eden «faktoring» şirketine karşı da ileri sürebilir.
Şti. tarafından «teslim» edilmediğini, böyle bir ticari ilişki bulunmadığını çekin «hatır çeki» olarak verildiğini, bu nedenle «çekin bedelsiz» olduğunu ileri sürmüştür.
Ancak, davacının öncelikle, aralarında hukuki ilişki bulunan dava dışı 3. kişiye verilen çekin gerçek bir mal ve hizmet karşılığı verilmediğini, çekin «hatır çeki» olduğunu, «çekin bedelsiz» olduğunu ispatlaması gerekir.
Sonuç: İncelediğiniz kararda Bozma ↔ benzerinde Kısmen bozma🔶 iki emsal
Farklı:çekin bedelsizliği · borçlu olunmadığının tespiti · eksik inceleme · teslim
Benzer bu karardaŞti. tarafından «teslim» edilmediğini, böyle bir ticari ilişki bulunmadığını çekin «hatır çeki» olarak verildiğini, bu nedenle «çekin bedelsiz» olduğunu ileri sürmüştür.
Dava çekten dolayı «borçlu olunmadığının tespiti» istemine ilişkindir.
Ancak, davacının öncelikle, aralarında hukuki ilişki bulunan dava dışı 3. kişiye verilen çekin gerçek bir mal ve hizmet karşılığı verilmediğini, çekin «hatır çeki» olduğunu, «çekin bedelsiz» olduğunu ispatlaması gerekir.
Mahkemece davacının bu yöndeki iddia ve delilleri incelenip tartışılmaksızın «eksik inceleme» sonucu yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır.
-
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/2525 E. 2020/3862 K.
Ortak:şahsi def'i · faktoring sözleşmesi · faktoring · ciranta · alacağın temliki · lehtar · bedelsizlik · ciro
İncelediğiniz karardaŞti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine «ciro» ve «temlik» ettiği, davacı anılan çeklerde «faktoring» ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca «bedelsizlik» iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ... şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Şti.’nin «lehtar», «faktoring» şirketinin de «hamil» konumunda bulunduğu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çekler yönünden 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi uyarınca «bedelsizlik iddiası» davalı ... şirketine ve diğer davalı şirketlere karşı ileri sürülebileceğinden bu iki «çek» yönünden davanın kabulü gerekirken reddi doğru görülmemiştir.
Dava konusu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çeklerin «keşidecisi» davacı, «lehtar» ve birinci «cirantası» davalı Özrenk Boya ...
Benzer bu karardaMahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama neticesinde, «çek» üzerindeki «ciro zincirinin» şeklen geçerli olduğu, çekin davalı ...'e verilmesine dair asıl sözleşmenin davalı ... firması tarafından düzenlenen faturalarla teyit edildiği, davalı ...'in, çeki davalı ... şirketine «temlik» ederken, çeki davacı şirketten, «ibraz» edilen «fatura» içeriği mallar karşılığında aldığına dair beyanda bulunduğu, bu durumda davacının dava konusu çekin davalı ...'e verilmesine ilişkin sözleşmeyi ispat ettiği, fatura konusu malların davacıya «teslim» edildiği hususunu «ispat yükü» davalı ...'de olmasına rağmen bu yönde bir delil ibraz edilemediği, sözleşme karşılığında davacıya bir mal teslim edildiği ispat edilemediğinden «çekin bedelsiz» kaldığı, bedelsiz kalan bu çekin davacı tarafından 06/10/2011 tarihinde ödendiği, asıl davanın kabulü gerektiği, birleşen dava bakımından davalı ... şirketinin, dava konusu çeki, «faktoring sözleşmesi» ile teslim aldığı, faktoring sözleşmesi yapılırken, davalı ... tarafından çeke ilişkin faturaların da sunulduğu, davalı ... şirketinin çeke «hamil» olmasında herhangi bir usulsüzlük bulunmadığı, birleşen dosya davalısı yönünden davanın ispatlanamaması nedeniyle davanın reddi gerektiği gerekçesiyle asıl davanın kabulü ile; 12.852,00 TL'nin 06/10/2011 tarihinden itibaren işleyecek «avans faizi» ile birlikte davalı ...
Şti., «lehtar» ve birinci «ciranta» davalı ....
Yasa metninden de anlaşılacağı üzere, «faktoring» şirketinin, faktoring işlemi ile devraldığı alacak, «alacağın temliki» hükümlerine tabidir.
Sonuç: 🔶 iki emsal
Farklı:avans çeki · ciro zinciri · çekin bedelsizliği · lehdar · iyiniyet · kesin süre · açılmamış sayılma · ispat yükü
Benzer bu karardaMahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama neticesinde, «çek» üzerindeki «ciro zincirinin» şeklen geçerli olduğu, çekin davalı ...'e verilmesine dair asıl sözleşmenin davalı ... firması tarafından düzenlenen faturalarla teyit edildiği, davalı ...'in, çeki davalı ... şirketine «temlik» ederken, çeki davacı şirketten, «ibraz» edilen «fatura» içeriği mallar karşılığında aldığına dair beyanda bulunduğu, bu durumda davacının dava konusu çekin davalı ...'e verilmesine ilişkin sözleşmeyi ispat ettiği, fatura konusu malların davacıya «teslim» edildiği hususunu «ispat yükü» davalı ...'de olmasına rağmen bu yönde bir delil ibraz edilemediği, sözleşme karşılığında davacıya bir mal teslim edildiği ispat edilemediğinden «çekin bedelsiz» kaldığı, bedelsiz kalan bu çekin davacı tarafından 06/10/2011 tarihinde ödendiği, asıl davanın kabulü gerektiği, birleşen dava bakımından davalı ... şirketinin, dava konusu çeki, «faktoring sözleşmesi» ile teslim aldığı, faktoring sözleşmesi yapılırken, davalı ... tarafından çeke ilişkin faturaların da sunulduğu, davalı ... şirketinin çeke «hamil» olmasında herhangi bir usulsüzlük bulunmadığı, birleşen dosya davalısı yönünden davanın ispatlanamaması nedeniyle davanın reddi gerektiği gerekçesiyle asıl davanın kabulü ile; 12.852,00 TL'nin 06/10/2011 tarihinden itibaren işleyecek «avans faizi» ile birlikte davalı ...
… yut iddialarla yetinildiği, HMK 119 maddenin 1. bendinde yer alan d, e , f ve g bentlerindeki mevcut zorunlu dava dilekçesi unsurlarının eksik biçimde yer aldığı ve «kesin süre» içinde bu eksikliklerin tamamlanmadığı gerekçeleriyle, davanın HMK 119/2. maddesine göre «açılmamış sayılmasına» karar verilmiş, hükmün davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine kapatılan Yargıtay 19.
Hukuk Dairesi'nin 2014/19196 Esas, 2015/8888 Karar sayılı, 16/06/2015 tarihli ilamı ile “Açıklanan bu dava dilekçesi ile HMK 119/1-e-f-g maddesine uygun biçimde, hukuki «sebebin» «avans çeki» iddiasına dayalı «menfi tespit»/«istirdat» olduğu, iddianın özetlendiği ve davacının dayandığı delilleri de mahkemeye bildirdiği açıktır.
Şti. yönünden davanın HMK'nın 119/2. maddesi hükmü uyarınca «açılmamış sayılmasına» karar verilmesinde isabet görülmemiştir.” gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
-
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2014/11781 E. 2015/8359 K.
Ortak:faktoring · ciranta · ciro · hamil · keşideci · çek
İncelediğiniz karardaŞti.’nin «lehtar», «faktoring» şirketinin de «hamil» konumunda bulunduğu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çekler yönünden 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi uyarınca «bedelsizlik iddiası» davalı ... şirketine ve diğer davalı şirketlere karşı ileri sürülebileceğinden bu iki «çek» yönünden davanın kabulü gerekirken reddi doğru görülmemiştir.
Şti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine «ciro» ve «temlik» ettiği, davacı anılan çeklerde «faktoring» ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca «bedelsizlik» iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ... şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava konusu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çeklerin «keşidecisi» davacı, «lehtar» ve birinci «cirantası» davalı Özrenk Boya ...
Benzer bu karardaMahkemece, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, davacının «ciro» imzasının «sahteliğinin» diğer «cirantaların» imzalarının geçerliliğini etkilemeyeceği, davalı «faktoring» şirketi «iyiniyetli hamil» olup, çeki «kötü niyetle iktisap» ettiği veya iktisabında ağır kusurlu olduğunun kanıtlanamadığı, davalının çeki ciro yoluyla iktisabının 6361 sayılı Yasa’nın 9/2. maddesine uygun bulunduğu, dava dışı «keşideci» tarafından «yetkili hamil» olan davalıya ödenen «çek» bedelinin davacı tarafa verilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Sonuç: 🔶 iki emsal
Farklı:iyiniyetli hamil · kötü niyetli iktisap · sahtelik · yetkili hamil · iyiniyet
Benzer bu karardaMahkemece, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, davacının «ciro» imzasının «sahteliğinin» diğer «cirantaların» imzalarının geçerliliğini etkilemeyeceği, davalı «faktoring» şirketi «iyiniyetli hamil» olup, çeki «kötü niyetle iktisap» ettiği veya iktisabında ağır kusurlu olduğunun kanıtlanamadığı, davalının çeki ciro yoluyla iktisabının 6361 sayılı Yasa’nın 9/2. maddesine uygun bulunduğu, dava dışı «keşideci» tarafından «yetkili hamil» olan davalıya ödenen «çek» bedelinin davacı tarafa verilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Karar metni
Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster
11. Hukuk Dairesi 2020/3927 E. , 2021/3336 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ TİCARET MAHKEMESİ
Taraflar arasında görülen davada Gaziantep 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nce bozmaya uyularak verilen 17.05.2019 tarih ve 2016/1020 E. - 2019/767 K. sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenildiği ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Davacı vekili, davacının, 26.09.2014 tarihinde, davalılardan Özrenk Boya .... Ltd. Şti.’ne ... ve ... nolu çekleri, Gaziantep Boya ... Ltd. Şti.’ne ise ...ve...nolu çekleri avans/hatır çeki olarak verdiğini, çeklerin verilmesi sırasında çek teslim bordrosu düzenlendiğini ve çeklerin hatır çeki olduğuna dair 04.09.2014 tarihli sözleşmenin imzalandığını, davalı Özrenk Boya ... Ltd. Şti.’nin ... nolu çeki 28.04.2014 tarihli 144.257,60 TL bedelli faturayla, ... nolu çeki 16.10.2014 tarihli 83.104,70-TL bedelli faturayla ilişkilendirerek davalı ... şirketine temlik ederek, bedellerini tahsil ettiğini, yine davalı Gaziantep Boya ... Ltd. Şti.’nin ...ve...nolu çekleri 18.09.2014 tarihli 120.230,33 TL bedelli faturayla ilişkilendirerek davalı ...
şirketine temlik ederek, bedellerini tahsil ettiğini, taraflar arasında herhangi bir mal alışverişi bulunmadığını, söz konusu çekler sebebiyle davacının davalılara gerçek anlamda borçlu olmadığını, gerekli istihbarat çalışmasını yapmayan ve çeklerin teyitini almayan davalı ... şirketinin de herhangi bir talepte bulunamayacağını ileri sürerek, davacının söz konusu çekler nedeniyle davalılara borçlu olmadığının tespitini, çeklerin iptalini ve davalılar aleyhine tazminata hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı .... vekili, ... ve ... nolu çeklerin 28.04.2014 ve 16.10.2014 tarihli faturalara, ...ve...nolu çeklerin ise 18.09.2014 tarihli faturaya istinaden temlik alındığını, yapılan işlemlerin 6361 Sayılı Yasa hükümlerine uygun olduğunu belirterek, davanın reddine ve davalı aleyhine tazminata karar verilmesini istemiştir.
Davalı Gaziantep Boya Kimya Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti. davaya cevap vermemiştir.
Davalı Özrenk Boya Kimya Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti. davaya cevap vermemiştir.
Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılamada, faktoring işleminin tarafları olan müşteri, faktoring şirketi ve borçlu arasındaki ilişkiler açısından 6361 Sayılı Kanun'un 9/2 ve buna bağlı olarak 6098 Sayılı TBK'nın 188/1. maddeleri hükmünün uygulanması gerektiği, 6098 Sayılı TBK'nın 188/1. maddesinin, ''Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları, devralana karşı da ileri sürebilir.'' hükmünü içerdiği, davalı Özrenk ... Ltd. Şti. ile faktoring şirketi arasında imzalanan sözleşme kapsamında, davaya konu ... nolu çekin, alacak bildirim formunun 05.09.2014 tarihinde düzenlenmesinden sonra 28.04.2014 tarihli fatura ile ilişkilendirilerek davalı ... şirketine temlik edildiği, faturanın, davalı Özrenk ...
Ltd. Şti. tarafından davacı adına düzenlendiği ve davacının ticari defterlerinde kayıtlı olduğunun bilirkişi raporu ile tespit edildiği, yine davaya konu ... nolu çekin, 05.11.2014 tarihli alacak bildirim formundan sonra 16.10.2014 tarihli fatura ile ilişkilendirilerek davalı ... şirketine temlik edildiği, davacı ile davalılar Özrenk .... Ltd. Şti. ve Gaziantep Boya .... Ltd. Şti. arasında imzalandığı ileri sürülen 04.09.2014 tarihli sözleşme ekindeki davaya konu çeklerin de yer aldığı listenin imzasız olduğu, her zaman düzenlenmesinin mümkün olduğu, davacının, davaya konu çekleri davalılara avans/hatır için verdiğini ispat edemediği, ...ve...nolu çeklerin, davalı Özrenk ... Ltd. Şti. tarafından, alacak bildirim formunun 29.09.2014 tarihinde düzenlenmesinden sonra 18.09.2014 tarihli fatura ile ilişkilendirilerek davalı ...
şirketine temlik edildiği, anılan çeklerin, davacı tarafından davalı Gaziantep .... Ltd. Şti. emrine düzenlendiği ve davalı Özrenk .... Ltd. Şti.’ne ciro yoluyla geçtiği, 18.09.2014 tarihli faturanın davalı Özrenk .... Ltd. Şti. tarafından davalı Gaziantep .... Ltd. Şti. adına düzenlendiği, yani davalı Özrenk .... Boya Ltd. Şti.’nin anılan çekleri, davalı Gaziantep Boya .... Ltd. Şti.’nden olan faturalı alacağına dayalı olarak davalı ... şirketine ciro ve temlik ettiği, davacı anılan çeklerde faktoring ilişkisi dışında kaldığından 6361 Sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca bedelsizlik iddiasının davalı ... şirketine karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, koşulları oluşmadığından davalı ...
şirketinin tazminat talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava konusu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çeklerin keşidecisi davacı, lehtar ve birinci cirantası davalı Özrenk Boya ... Ltd. Şti., hamili ise davalı ....’dir. Yine dava konusu 19.06.2015 keşide tarihli 54.000 TL bedelli ve 22.05.2015 keşide tarihli 60.000 TL bedelli çeklerin keşidecisi davacı, lehtar ve birinci cirantası davalı Gaziantep Boya ... Ltd. Şti., ikinci cirantası Özrenk Boya ... Ltd. Şti. olup, hamili davalı ....'dir. Davacı ile davalılardan Özrenk Boya ... Ltd. Şti. ve Gaziantep Boya ... Ltd. Şti. arasında çeklerin bedelsiz olduğu ve hatır çeki olarak düzenlendiği konusunda 04.09.2014 tarihli sözleşme imzalanmıştır.
6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi ''Faktoring şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal ve hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez'' hükmünü içermektedir. Yasa metninden de anlaşılacağı üzere, faktoring şirketinin, faktoring işlemi ile devraldığı alacak, alacağın temliki hükümlerine tabidir. Nitekim, faktoring işlemlerinde alacağın temliki hükümlerinin uygulandığı Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 03.11.2010 tarih, 2010/19-488 E, 2010/557 K sayılı kararında da açıkça belirtilmiştir.
Öte yandan aynı kararda faktoring işleminin müşteri (firma), faktoring şirketi (faktor) ve borçlu olmak üzere üç tarafının bulunduğu da açıklanmıştır. Faktoring işleminin bu tarafları arasındaki ilişkiler yönünden 6361 Sayılı Yasanın 9/2 ve 6098 sayılı TBK'nın 188/1. maddesi hükümlerinin uygulanması gerekir. Buna göre borçlu, faktoring işlemini öğrendiği sırada önceki alacaklısına karşı sahip olduğu def'ileri alacağı faktoring sözleşmesine dayanarak devralmış olan faktoring şirketine karşı da ileri sürebilecektir. 6361 Sayılı Yasanın 9/2. ve TBK'nın 188/1. maddesi karşısında faktoring işleminin tarafları arasındaki ilişkiler yönünden şahsi def'ilerin ileri sürülebilmesinde faktoring şirketinin iyi niyetli ya da kötü niyetli olmasının sonuca etkisi bulunmamaktadır.
Davacı tarafından, davacının keşideci, davalı Özrenk Boya .... Ltd. Şti.’nin lehtar, faktoring şirketinin de hamil konumunda bulunduğu 29.05.2015 keşide tarihli 54.700 TL bedelli ve 15.05.2015 keşide tarihli 35.000 USD bedelli çekler yönünden 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi uyarınca bedelsizlik iddiası davalı ... şirketine ve diğer davalı şirketlere karşı ileri sürülebileceğinden bu iki çek yönünden davanın kabulü gerekirken reddi doğru görülmemiştir.
6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3. maddesi “Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğerki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.” hükmünü içermektedir. Dava konusu, davacının keşideci, davalı Gaziantep Boya .... Ltd. Şti.’nin lehtar ve birinci ciranta, Özrenk Boya ... Ltd. Şti.’nin ikinci ciranta, davalı ... şirketinin de hamil konumunda bulunduğu 19.06.2015 keşide tarihli 54.000 TL bedelli ve 22.05.2015 keşide tarihli 60.000 TL bedelli çeklerle ilgili olarak davalı Gaziantep ....
Ltd. Şti. ve davalı Özrenk .... Ltd. Şti. yönünden yukarıda belirtilen sözleşmeye göre çeklerin bedelsiz veya hatır çeki olduğundan davalı şirketler yönünden davanın kabulü, davalı ... şirketi yönünden ise davacının üçlü faktoring ilişkisi içerisinde yer almadığı, 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3. maddesi uyarınca faktoring şirketinin çekleri iktisap ederken kötü niyetli olarak çekleri iktisap ettiğinin ispatı gerektiği, ispatlanamaması halinde davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmeden karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
SONUÇ
Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmün davacı yararına BOZULMASINA, ödediği peşin temyiz harcının isteği halinde temyiz eden davacıya iadesine, 06.04.2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Kaynak: https://6102ttk.com/karar/656492200 · sınıflandırıcı zincir-tam · görünüm damgası: yargitay11_temyiz