Rehin cirosuyla elde tutulan çekte yetkili hamillik ve TTK 732 talebi

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2021/1175

KARAR NO 2024/39

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 10/02/2021

NUMARASI 2018/738 Esas - 2021/89 Karar

DAVA

Alacak

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili banka tarafından ... Ltd. Şti'ne kredi kullandırıldığını, borcun ödenmemesi üzerine Beyoğlu ... Noterliği'nin 05/10/2015 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile borcun ferileriyle birlikte ödenmesinin borçlulara ihtar edildiğini, İstanbul ... İcra Dairesi'nin... Esas sayılı dosyası ile 22.10.2015 tarihinde ilamsız icra takibi başlatıldığını, söz konusu çekten dolayı müvekkili bankanın yetkili hamil olduğunu, söz konusu çeklerin süresinde bankaya ibraz edilmediğinden ...Ltd. Şti.'nin kredi borcuna tahsilat sağlayamadığından çek keşidecisinin TTK'nin 732 maddesi gereğince sebepsiz zenginleştiğini belirterek dava konusu 25/06/2015 keşide tarihli, 49.850-TL bedelli 10/05/2015 keşide tarihli, 29.145-TL bedelli çekler toplamı 78.995-TL'nin davalıdan dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; ...Ltd. Şti.'nin sahibi ... ile aralarında ihtiyaca binaen para alışverişi bulunduğunu, aldığı paraya karşılık şahsına ait çekleri verdiğini, bu çekleri kendisine verirken kendisinden aldığı parayı vadesinden önce ödeyeceğini, herhangi bir yere vermemesini talep ettiğini, onun da kabul etmekle birlikte çekleri ilgili bankadaki hesabına koyduğunu, tüm borcunu ödedikten sonra müteaddit defalar çekleri istemesine rağmen çekleri geri alamadığını, çekleri verdiği kişinin banka ile kanuni takip sürecine girince çeklere bankanın el koyduğunu söylediğini, adı geçen firmaya herhangi bir borcu bulunmadığını, bankayla borç ilişkisi bulunan şirket yetkilisinin 29.145-TL'lik çek borcunun zaten çek kredisinden çıkarılıp ...'a çevrildiğini beyan ettiğini, tüm işlemlerin davacı banka şubesi yetkililerinin bilgisi dahilinde olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI VE SÜREÇ

Mahkemece ilk olarak 20/09/2017 tarihinde davanın kabulüne dair verilen karar, Dairemizin 05/07/2018 tarih 2018/31-872 sayılı kararıyla çeklerin takasa girmemesi için lehtarın talimat verdiği yönündeki davalı savunmaları üzerinde durulmadığı, çeklerin arka yüzündeki cirosunun ne tür ciro olduğunun incelenmesi, çeklerin borçlunun cari hesabında kayıtlı olup olmadığının, ayrıca dava dışı şirket tarafından çeklerin takasa girmemesi hususundaki talimatın bankacılık uygulamasında ne anlama geldiğinin, çekte rehin cirosu caiz olmadığından, davacının yetkili hamil olup olup olmadığının araştırılması gerektiği gerekçesiyle hükmün kaldırılarak dava yeniden görülmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.

Mahkemece yeniden yapılan yargılama neticesinde; davaya konu çeklerdeki ciroların beyaz ciro olduğu, banka kayıtları üzerinde yapılan incelemede dava konusu çeklerin davacı banka kayıtlarına açıkça teminat çeki olarak yansıtıldığı, ... bank Dudullu Şubesine ait 10/05/2015 keşide tarihli 29.145-TL bedelli, ... çek numaralı çeke ilişkin düzenlenen tevdi bordrosundan çekin teminata tevdi edildiğinin bildirildiği, davaya konu diğer çeke ilişkin çek tevdi bordrosu ibraz edilmemekle birlikte davaya konu çeklerin dava dışı şirket tarafından kullanılan krediye teminat olmak üzere alındığının davacı banka ticari kayıtlarına açıkça yansıtılması karşısında, çeklerin bankanın elinde rehin cirosu ile bulunduğu, poliçeye ait olan TTK'nin 689.

maddesinin atıf yapılmadığı için çek hakkında uygulanmasının mümkün olmadığı, bu nedenle çekte rehin cirosunun caiz olmadığı, rehin veya bunun sonucunu elde etmeye yönelik olarak teminat amacıyla çekin ciro ile elde edilmesi halinde çeki devir alan kişinin çeke dayalı hakları kullanamayacağı, 6102 sayılı TTK'nin 732. maddesindeki sebepsiz zenginleşmeye dayalı istem hakkının yetkili hamile tanınmış bir hak olduğu, davacı bankanın ise davaya konu çekleri teminat sonucunu doğuracak şekilde yapılmış cirolar ile elinde bulundurmakla yetkili hamil olarak kabul edilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; çeklerin tüm zorunlu unsurları ihtiva ettiğini, çeklerin müvekkili bankaya temlik cirosu ile devredildiğini, çeklerin tahsil edilerek kredi borcundan düşüleceğini, ancak çeklerin bankaya süresinde ibraz edilemediğini, bu nedenle mahkemece davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken reddinin doğru olmadığını, her ne kadar çeklerden birine ait teslim bordrosunda teminat için alındığı yazılı ise de çeklerin beyaz ciro ile devredildiğini, kredi borçlarından mahsup edilmek üzere alındığını, bu nedenle davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davalı tarafından keşide edilen, davacı bankanın kredi borçlusu olan dava dışı ...Ltd. Şti. tarafından davacı bankaya ciro yolu ile devredilen ... Bankası Fatsa Şubesine ait, 25/06/2015 keşide tarihli, ... seri no'lu, 49.850-TL bedelli ve ... bank Dudullu Şubesine ait 10/05/2015 keşide tarihli, ... seri no'lu 29.145-TL bedelli çeklerden dolayı TTK'nin 732. maddesi kapsamında sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak istemine ilişkindir. Uyuşmazlık; davacı bankanın çeklerin yetkili hamili olup olmadığı noktasındadır. Poliçeye ait olup çek hakkında da uygulanması mümkün bulunan 6102 sayılı TTK'nin 818. maddesinde, rehin cirosu ile ilgili aynı Kanun'un 689. maddesine yapılmış bir atıf bulunmadığından çekte rehin cirosu caiz olmayıp, rehin veya bunun sonucunu elde etmeye yönelik olarak teminat amacıyla çekin ciro ile elde edilmesi halinde çeki devir alan kişi çeke dayalı hakları kullanamaz.

Nitekim yerleşik yargı uygulaması da bu şekildedir. (Yargıtay 11. HD'nin 06/10/2022 tarihli, 2022/5665 E. 2022/6746K.;

11. 04.2018 tarihli, 2016/15070 E., 2018/2588 K.;

26. 09.2017 tarihli, 2016/7396 E., 2017/4744 K. sayılı ilamları) Bahsi geçen çeklerin davacı bankaya temlik cirosuyla devredildiği incelenen çek suretlerinden anlaşılmaktadır. Ancak, çek metninde açıkça rehin cirosu yazılmasa da birtakım belge ya da evraklardan çekin teminat amacıyla verildiği anlaşılıyorsa çekte gizli veya açık rehin cirosu olamayacağından son hamilin çeki teminat amacıyla elinde bulundurduğunun kabulü gerekecektir. Banka kayıtları üzerinde yapılan incelemede dava konusu çeklerin davacı banka kayıtlarına açıkça teminat çeki olarak yansıtıldığı tespit edilmiştir. Yine, ... bank Dudullu Şubesine ait 10/05/2015 keşide tarihli 29.145-TL bedelli, ... çek numaralı çeke ilişkin düzenlenen tevdi bordrosunda çekin teminata tevdi edildiği bildirilmiştir.

Bu durumda dava konusu çeklerin dava dışı şirket tarafından kullanılan krediye teminat olmak üzere alındığının davacı banka ticari kayıtlarına açıkça yansıtılması karşısında çeklerin rehin cirosu sonucu bankanın elinde bulunduğu, dolayısıyla davacı bankanın yetkili hamil olmadığı sonucuna varılmaktadır. 6102 sayılı TTK'nin 732. maddesindeki sebepsiz zenginleşmeye dayalı dava hakkı da yetkili hamile tanınmış bir hak olduğundan mahkemece davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; mahkemece davanın reddine dair verilen kararda isabetsizlik bulunmadığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 427,60-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 59,30-TL harcın mahsubu ile kalan 368,30-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davacı banka tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 08/01/2024