6102TTK Türk Ticaret Kanunu

İade tarihi bildirilmeden gecikme cezai şartının doğmaması

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · 2023/6502 E. 2023/7771 K. · · İlk derece: İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi

OnandıKesinlik belirsiz

★ Emsal

Mahkemenin nitelemesi:

Gerekçe özeti

Ariyet sözleşmesinde iade talebinden itibaren belirli bir süre içinde teslim ve bu süreye uyulmaması hâlinde gecikme cezai şartı kararlaştırılmışsa, cezai şartın doğabilmesi için iade edilecek tarihin ariyet alana açıkça bildirilmiş olması gerekir; ihtarnamede iade tarihinin 'sonradan bildirileceği' denilip başkaca bildirim yapılmamışsa iade yükümlülüğü doğmuş olsa dahi cezai şarta dayanak geç teslim olgusundan söz edilemez. Ariyetin aynen iadesi mümkün değilse ödenecek bedel, teslim tarihi, kullanım süresi ve yıpranma durumu gözetilerek rayiç değer üzerinden belirlenir; fatura bedeli esas alınamaz.

Ele alınan sorunlar

Gecikme cezai şartının doğması için ariyetlerin iade tarihinin bildirilmesi gereği → ret

İddia: Davacı, ariyetlerin tesliminin talep edildiği ihtarname ile bildirimin gerçekleştiğini, ayrıca ve açıkça süre verilmesinin şart olmadığını, aksi düşünülse bile en geç dava tarihi itibarıyla ariyetlerin iadesinin gerektiğini ileri sürmüştür.

Gerekçe: Ariyet sözleşmesinin 3 üncü maddesinde malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi hâlinde, söküm ve nakliye masrafları ariyet alana ait olmak üzere sözleşmede öngörülen süre içinde teslim edileceği; 4 üncü maddesinde ise malzemelerin taahhüt edilen zamanda iade edilmemesi hâlinde gecikilen süre için cezai şart ödeneceği ve kısmen veya tamamen teslim edilmemesi hâlinde benzeri teçhizatın piyasa değerinin beş katının tazminat olarak ödeneceği kararlaştırılmıştır. Davacının cevabi ihtarnamesinde ariyet malzemelerinin 'tarafınıza bildirilecek tarihte' iadesi talep edilerek iade tarihinin sonradan bildirileceği açıkça belirtilmiş, sonraki dönemde ise ariyetlerin hangi tarihte veya hangi tarihe kadar iade edilmesi gerektiği hususunda başkaca bir bildirim yapılmamıştır. Bu durumda davalının ariyetleri iade yükümlülüğü doğmuş olsa da, cezai şart hükmüne dayanak geç teslim olgusundan söz edilemez. (Yargıtay'ca onanan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesi)

Cezai şart hükmünün genel işlem koşulları denetimine tabi olup olmadığı → ret

İddia: Davalı, cezai şarta ilişkin sözleşme maddesinin genel işlem koşulu niteliği taşıdığını, önceden tek yanlı hazırlandığını ileri sürmüştür.

Gerekçe: Ariyet sözleşmesinin imza tarihi gözetildiğinde sözleşme genel işlem koşulları denetimine tabi tutulamaz. (Yargıtay'ca onanan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesi)

Ariyetlerin aynen iadesi, mümkün olmaması hâlinde ödenecek bedelin belirlenmesi → kısmi kabul

İddia: Davacı, ariyete konu malların bedellerinin eksik belirlendiğini, hesaplamada hangi ölçütlerin esas alındığının gösterilmediğini ileri sürmüştür.

Gerekçe: Sözleşmenin feshi sonucu ariyet alan, kendisine teslim edilen malzemeleri iade yükümlülüğü altına girer ve talebe rağmen iade sağlanmadığından aynen iade gerekir. Aynen iadenin mümkün olmaması hâlinde ise sözleşmenin yapıldığı ve ariyetlerin teslim edildiği tarih, kullanılma süresi ve yıpranma durumu dikkate alındığında fatura bedelleri üzerinden bedel iadesi hakkaniyete aykırı olacağından, belirlenen rayiç değerlerin tahsiline karar verilmelidir. (Yargıtay'ca onanan İlk Derece Mahkemesi gerekçesi)

Emsal değeri

Gecikme cezai şartının doğması için iade tarihinin belirli biçimde bildirilmesi gerektiği ve aynen iadenin mümkün olmadığı hâlde bedelin rayiç değer üzerinden belirleneceği yönünden Yargıtay içtihadı niteliğindedir.

Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
ariyet (kullanım ödüncü)↗ cezai şart↗ temerrüt↗ genel işlem koşulları↗ rayiç bedel↗

Atıf yapılan mevzuat: 818 sayılı Borçlar Kanunu — 818 sayılı Borçlar Kanunu 158

Benzer Kararlar

Aynı mesele otomatik eşleştirildi; ortak/fark incelediğiniz karara göre. Alıntılar yalnız gerekçe bölümünden. Hukuki görüş değildir.

  • İstirdat

    Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/3157 E. 2021/4856 K.

    Ortak:

    Sonuç: İncelediğiniz kararda Kısmen bozma ↔ benzerinde Bozma🔶 iki emsal

    Farklı:

  • Alacak

    Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/3775 E. 2021/2265 K.

    Sonuç: İncelediğiniz kararda Kısmen bozma ↔ benzerinde Bozma🔶 iki emsal

    Farklı:

  • Alacak

    Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2022/4990 E. 2023/5675 K.

    Ortak:

    Sonuç: İncelediğiniz kararda Kısmen bozma ↔ benzerinde Bozma🔶 iki emsal

    Farklı:

Karar metni

Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster

11. Hukuk Dairesi         2023/6502 E.  ,  2023/7771 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

SAYISI 2019/1780 Esas, 2022/101 Karar

DAVA TARİHİ

HÜKÜM

Kısmen kabul

İLK DERECE MAHKEMESİ İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI 2015/1145 E., 2019/418 K.

Taraflar arasındaki aynen iade ve alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili ve katılma yoluyla davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında bayilik, ariyet sözleşmeleri ile protokol imzalandığını, sözleşmeler kapsamında müvekkilinin davalıya bayilik sözleşmesi boyunca ve bayilik faaliyetinde kullanılmak üzere bir kısım malları ariyet verdiğini, bayilik ilişkisi sürerken davalının 20.07.2015 tarihli ihtarnamesi ile bayilik sözleşmesini süresinden önce ... taraflı feshettiğini, müvekkilinin de bu ihtarnameye karşı ihtarında ariyet malların iadesini istediği halde davalının iade etmediğini, ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesinde cezai şart öngörüldüğünü ileri sürerek ariyet konusu malların aynen iadesini, bunun mümkün olmaması halinde 149.808,77 TL’nin 22.07.2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsilini, şimdilik 50.000,00 USD cezai şartın ödeme tarihindeki ...

döviz ... karşılığı TL’nin 22.07.2015 tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin ürün mal talepnamesi ile davacıdan 16.07.2015 tarihinde akaryakıt talebinde bulunduğunu, aracın davacının dolum tesislerinde beklemesine rağmen sözleşmeye aykırı şekilde araca dolum yapılmadığını, müvekkilinin müşterilerine karşı mahcup olduğunu, sınırlı akaryakıt satabildiğini, 20.07.2015 tarihinde haklı sebeple sözleşmeyi feshettiğini, malların aynen teslimi hususunda görüşmelere rağmen olumlu sonuç alınamadığını, cezai şarta ilişkin ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesinin genel işlem ... niteliği taşıdığını, önceden ... başına hazırlandığını, ariyet malların teslim edilmediği her geçen ...

2. 000,00 USD cezai şartın ahlaka aykırı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile sözleşme gereğince ekinde yer ... ariyetlerin davalıya teslim edildiği, sözleşmenin davalı tarafından 20.07.2015 tarihli ihtarnameyle akaryakıt talebinin karşılanmadığı gerekçesi ile feshedildiği, davalının 29.07.2015 tarihli ihtarnamesi ile teslim edilen ariyetlerin normal kullanımdan kaynaklanan yıpranmalar hariç olmak üzere hasarsız ve kullanılabilir halde iadesinin talep edildiği, sözleşmenin feshi sonucu davalının ariyet olarak kendisine teslim edilen malzemeleri de iade yükümlülüğü altına girdiği, davacının talep etmesine rağmen iadenin sağlanmadığı, ariyet sözleşmesinin 3 üncü maddesi gereğince davalının malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde, söküm ve nakliye masrafları ariyet alana ait olmak üzere 15 ...

içinde teslim etmeyi, aksi halde ise sözleşmenin 4 üncü maddesi gereğince geçen her ... için 2.000,00 USD veya ödeme tarihindeki kur üzerinden TL karşılığını ödemeyi kabul ettiği, davalının ariyetleri iade etmediğinden davacının davasında haklı olduğu, ariyetlerin aynen iadesi gerektiği, aynen iadesinin mümkün olmaması halinde ise sözleşmenin yapıldığı ve ariyetlerin teslim edildiği tarih, kullanılması süresi, yıpranma durumu dikkate alındığında, davacının talep ettiği gibi fatura bedelleri üzerinden bedel iadesinin hakkaniyete aykırı olacağı, belirlenen rayiç değerlerinin tahsiline karar verilmesi gerektiği, davacının ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesinde belirtildiği şekilde cezai şart talep ettiği, davalının dosya kapsamında yer ...

bilançoları da incelendiğinde talep edilen cezai şart miktarının davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmadığı, sözleşme hükümlerine aykırı davranarak ariyetleri iade etmemiş olması sebebiyle davacının cezai şart isteyebileceği, teslim edilmeyen ... sayısı itibariyle de talep edilen cezai şartın yerinde olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile, taraflar arasında 20.09.2011 tarihinde imzalanan ariyet sözleşmesi ekinde liste halinde yer ... ve hükümde belirtilen davalı tarafından teslim alınan ariyetlerin, davacıya aynen iadesine, ariyetlerin aynen iadesi mümkün olmadığı takdirde toplam 27.800,00 TL'nin 02.08.2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, ariyet bedeli yönünden fazlaya ilişkin istemin reddine, davacının cezai şart isteminin kabulü ile 50.000,00 USD cezai şartın 02.08.2015 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un (3095 sayılı Kanun) 4 üncü maddesinin (a) bendi uyarınca işleyecek işleyecek faizi ile birlikte ödeme tarihindeki TCMB efektif satış ...

karşılığı TL olarak davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ek raporda belirtilen değerlerin ariyete konu malların ... değerinin çok altında olduğunu, bedellerin hangi yöntemle belirlendiğinin, hangi kıstasların esas alındığının belirtilmediğini, faiz hesaplamasını kabul etmediklerini ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin ürün mal talepnamesi ile en çok ihtiyaç duyduğu ... arefesinde davacıdan 16.07.2015 tarihinde akaryakıt talebinde bulunduğunu, plakası dahi yazılan aracın davacının dolum tesislerinde beklediğini, sözleşmeye aykırı şekilde araca dolum yapılmadığını, müvekkilinin müşterilerine karşı mahcup olduğunu, müşteri kaybı yaşadığını, sınırlı akaryakıt satabildiğini, 20.07.2015 tarihinde haklı sebeple sözleşmeyi feshettiğini, davalının da ihtarname ile ariyetleri istediği halde nereye teslim edileceğini bildirmediğini, tarih belirtilmediğini, bilirkişilerin mal bedellerini fahiş belirlediğini, cezai şartın genel işlem ... içerdiğini, ... başına davacı tarafından hazırlandığını, cezai şartın müvekkilinin ekonomik durumunu sonlandıracağını, büyük ihtimalle iflasına sebebiyet vereceğini, bilirkişi raporuna aykırı şekilde indirime gidilmediğini, ariyet konusu malların bedelleri gözetildiğinde istenen cezai şart tutarının 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 2 nci maddesine aykırılık taşıdığını ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ariyet sözleşmesi gereğince, sözleşme ekinde belirtilen bir kısım malların davacı tarafından davalıya ariyet olarak verildiği, davalı bayi tarafından bayilik sözleşmesinin 20.07.2015 tarihli ihtarnameyle, akaryakıt talebinin karşılanmadığı gerekçesiyle sözleşmenin bitim tarihinden önce feshedildiği, sonrasında davacı tarafından düzenlenen 29.07.2015 tarihli cevabi ihtarname ile bir kısım alacaklarla birlikte dava konusu ariyet malzemelerinin "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek hasarsız ve kullanılabilir şekilde iadesinin talep edildiği, ancak ihtarnamede "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek sonradan iade tarihi bildirileceği belirtilmesine rağmen davalıya ariyetleri hangi tarihte veya hangi tarihe kadar iade etmesi gerektiği hususunda başkaca bir bildirim yapılmadığı, davacı tarafından keşide edilen bu ihtarnamenin davalıya 03.08.2015 tarihinde tebliğ edildiği, 20.09.2011 tarihli ariyet sözleşmesinin 3 üncü maddesinde, malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde, söküm ve nakliye masrafları ariyet alana ait olmak üzere 15 ...

içinde teslim etmeyi ariyet alanın kabul ettiği, 4 üncü maddesinde, malzemelerin taahhüt edilen zamanda şirkete iade edilmediği takdirde, geçen her ... için 2.000,00 USD veya fiili ödeme tarihindeki kur üzerinden TL karşılığını ödeneceğinin, kısmen veya tamamen teslim edilmemesi halinde ise benzeri teçhizatın piyasa değerinin 5 katının tazminat olarak şirkete ödeneceğinin kabul ve taahhüt edildiği hususlarının düzenlendiği, ariyet sözleşmesinin imza tarihi gözetildiğinde genel işlem koşulları denetimine tabi tutulamayacağı, davacının cezai şart talebinin ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesine dayandığı, sözleşmenin 3 üncü maddesinde, malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde bayi tarafından 15 ...

içinde teslim edileceği, 4 üncü maddesinde ise malzemelerin taahhüt edilen zamanda şirkete iade edilmediği takdirde geçen her ... için 2.000,00 USD cezai şart ödeneceğinin hüküm altına alındığı, ancak davacının 29.07.2015 tarihli cevabi ihtarnamesinde ariyet malzemelerinin "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek iadesinin talep edildiği, dolayısıyla ariyetlerin iade tarihinin sonradan bildirileceğinin açıkça belirtildiği, sonraki dönemde ise davalıya ariyetleri hangi tarihte veya hangi tarihe kadar iade etmesi gerektiği hususunda başkaca bir bildirim yapılmadığı, davalının ariyetleri iade yükümlülüğü doğmuş olsa da, cezai şart hükmüne dayanak geç teslim olgusundan söz edilemeyeceği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine;

davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne, taraflar arasında 20.09.2011 tarihinde imzalanan ariyet sözleşmesi ekinde liste halinde yer ... ve hükümde belirtilen ariyetlerin, davacıya aynen iadesine, ariyetlerin aynen iadesi mümkün olmadığı takdirde toplam 27.800,00 TL'nin 02.08.2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, ariyet bedeli yönünden fazlaya ilişkin istemin reddine, davacının cezai şart isteminin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve katılma yoluyla davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; ariyetlerin tesliminin talep edildiği ihtarname ile bildirimin gerçekleştiği, ayrıca ve açıkça süre verilmesinin şart olmadığını, aksi düşünülse bile en geç dava tarihi itibariyle ariyetlerin iadesi gerektiğini, oysa halen iadenin yapılmadığını, cezai şart ödeme yükümünün doğduğunu, ariyete konu malların bedellerinin eksik belirlendiğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; hükmün tahsile yönelik kısmının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, ariyete konu emtianın aynen iadesi ve alacak istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri.

2. 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 158 vd. maddeleri.

3. Değerlendirme

1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince ve katılma yoluyla davalı vekilince temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Kaynak: https://6102ttk.com/karar/1003589900 · sınıflandırıcı zincir-tam · görünüm damgası: yargitay11_temyiz

İncelenen istinaf kararı — İst. BAM 12. HD

Bu Yargıtay 11. HD kararı, aşağıdaki İstinaf Dairesi kararının temyiz incelemesidir. Temyiz sonucu: Onandı

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2019/1780 E. 2022/101 K.

Ariyet sözleşmesinde iade süresi bildirilmezse cezai şart doğmaz

Gerekçe özeti

Ariyet sözleşmesinde, malzemelerin iadesinin ancak şirket tarafından yazılı olarak (belirli bir süre içinde teslim edilmek üzere) istenmesi halinde teslim süresinin işlemeye başlayacağı ve bu süre geçirilirse cezai şartın doğacağı kararlaştırılmışsa; alacaklının ihtarında iade tarihini açıkça belirtmeyip 'sonradan bildirilecektir' şeklinde belirsiz bir ifade kullanması ve ardından somut bir teslim tarihi/yeri bildirmemesi halinde, borçlunun temerrüde düşmesi ve buna bağlı geç teslim olgusu gerçekleşmediğinden cezai şart talebi kabul edilemez. Ayrıca, sözleşme TBK'nın yürürlüğünden önce (818 sayılı BK döneminde) akdedilmişse, sonradan yürürlüğe giren TBK'daki genel işlem koşulları denetimine tabi tutulamaz.

Emsal değeri

Cezai şarta dayanak teşkil eden 'geç teslim' olgusunun, alacaklının ihtarında iade tarihini/yerini belirsiz bırakıp sonradan bildireceğini söylemesine rağmen bildirmemesi halinde gerçekleşmeyeceği yönündeki değerlendirme, sözleşmeye dayalı cezai şart taleplerinde temerrüdün oluşup oluşmadığının tespiti açısından emsal niteliktedir. Ayrıca TBK yürürlüğünden önceki sözleşmelere genel işlem koşulları denetiminin uygulanamayacağı yönündeki tespit de zaman bakımından uygulama alanı belirleyici niteliktedir.

Kavramlar: ariyet sözleşmesi cezai şart genel işlem koşulu temerrüt rayiç değer bilirkişi raporu avans faizi

İstinaf (12. HD) kararının tam metni

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2019/1780

KARAR NO 2022/101

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 07/05/2019

NUMARASI 2015/1145 Esas - 2019/418 Karar

DAVA

Alacak (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 25/01/2022

Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davacı ve davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; taraflar arasında, akaryakıt istasyonunun işletilmesine ilişkin olarak son olarak 01.09.2014 tarihli bayilik sözleşmesi, 20.09.2011 tarihli ariyet sözleşmesi ve 15.03.2013 tarihli protokol imzalandığını, ariyet sözleşmesi gereğince bir kısım malların davalıya müvekkili tarafından ariyet olarak verildiğini, sözleşmeye konu malların davalıya sağlam ve çalışır vaziyette teslim edildiğini, davalı tarafça bayilik sözleşmesinin 20.07.2015 tarihli ihtarnameyle tek taraflı olarak süresinden önce feshedildiğini, bunun üzerine müvekkili tarafından düzenlenen 29.07.2015 tarihli ihtarname ile ariyet malzemelerinin hasarsız olarak iadesinin talep edildiğini, ancak davalı tarafından malların iade edilmediğini, ariyet sözleşmesinin 3 ve 5.

maddeleri ile protokolün 5. maddesi gereğince ariyet malların iadesi ile cezai şart talep haklarının bulunduğunu belirterek, ariyet malların aynen iadesine, bunun mümkün olmaması halinde rayiç bedeli olan 149.808,77-TL'nin fesih tarihi olan 22.07.2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, 50.000-USD cezai şart alacağının ödeme tarihindeki TL karşılığının fesih tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili;müvekkilinin akaryakıt talebinin davacı tarafından yerine getirilmemesi nedeniyle sözleşmenin müvekkili tarafından 20.07.2015 tarihli ihtarname ile haklı olarak feshedildiğini,ariyetlerin aynen teslimi için davacı ile görüşülmesine rağmen sonuç alınamadığını, ariyet sözleşmesinin 4. maddesinin genel işlem koşulu niteliğinde olduğunu ve bu tip sözleşmelerin taraflar arasında ekonomik açıdan güçlü olan tarafça hazırlandığını ve diğer tarafı güç duruma soktuğunu, bu nedenle sözleşme hükmünün geçersiz olduğunu, diğer yandan cezai şart hükmünün müvekkilinin ekonomik özgürlüğünü sınırlandıracak derecede ağır olduğundan ahlaka aykırı olduğunu, ayrıca cezai şart yüksek olduğundan müvekkilinin mahvına sebep olabileceğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmesi gereğince 20/09/2011 tarihli ariyet sözleşmesinin imzalandığı, sözleşme ekinde yer alan ariyetlerin davalıya teslim edildiği, sözleşmenin davalı tarafından 20/07/2015 tarihli ihtarname ile akaryakıt talebinin karşılanmadığı gerekçesi ile feshedildiği, davalı tarafından Üsküdar ... Noterliğinin 29/07/2015 tarihli ihtarnamesi ile teslim edilen ariyetlerin normal kullanımdan kaynaklanan yıpranmalar hariç olmak üzere hasarsız ve kullanılabilir halde iadesinin talep edildiği, sözleşmenin feshi sonucu davalının ariyet olarak kendisine teslim edilen malzemeleri de iade yükümlülüğü altına girdiği, ariyet sözleşmesinin 3. maddesi gereğince davalı, malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde, söküm ve nakliye masrafları ariyet alana ait olmak üzere 15 gün içinde teslim etmeyi, aksi halde sözleşmenin 4.

maddesi gereğince geçen her gün için 2.000-usd veya ödeme tarihindeki kur üzerinden TL karşılığını ödemeyi kabul ettiği, ariyetlerin aynen iadesinin mümkün olmaması halinde ise sözleşmenin yapıldığı ve ariyetlerin kullanılma süresi, yıpranma durumu dikkate alındığında, davacının talep ettiği gibi fatura bedelleri üzerinden bedel iadesinin hakkaniyete aykırı olacağı belirlenen rayiç değerlerinin tahsiline karar verilmesi gerektiği, davacı ayrıca teslim edilmeyen ariyetler yönünden ariyet sözleşmesinin 4. maddesinde belirtildiği şekilde cezai şart talep etmiş olup, davalının dosya kapsamında yer alan bilançoları da incelendiğinde talep edilen cezai şart miktarının davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmadığı, teslim edilmeyen gün sayısı itibariyle de talep edilen cezai şartın yerinde olduğu gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

1-Davacı vekili; mahkemece talimat yoluyla söz konusu istasyonda keşif yapılarak alınan bilirkişi raporunda ariyetlerin maliyet bedellerinin toplam 174.243,29-TL olduğunun belirlendiğini, devamında ariyetlerden mevcut olan ve olmayanların tespit edilerek dava tarihi itibariyle rayiç bedellerinin tespit edilmesi için alınan ek raporda ise ariyetlerin bedelinin 27.800-TL olarak belirlendiğini, ek raporda tespit edilen bedellerin, gerçek değerlerinin oldukça altında olduğunu,rayiç bedel hesaplamasının hangi veriye istinaden yapıldığının anlaşılmadığını, bu nedenle ek rapora itibar edilerek ve raporlar arasında çelişki giderilmeden karar verilmesinin hatalı olduğunu, ariyetlerin fatura bedellerinden, amortisman tutarları mahsup edilerek hesaplama yapılması gerektiğini, ayrıca ariyet bedellerine dair ödeme yükümlülüğünün taraflar arasındaki sözleşmenin feshi anında doğduğunu, bu nedenle söz konusu bedellere 22.07.2015 tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm verilmesinin kabulünün mümkün olmadığını belirterek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

2- Davalı vekili; müvekkili şirketin akaryakıt talebi karşılanmadığından sözleşmenin müvekkilince haklı olarak feshedildiğini, ihtarnamede "ariyet malzemelerine ilişkin olarak tarafınıza bildirilecek tarihte normal kullanımından kaynaklanan yıpranmalar hariç olmak üzere hasarsız ve kullanılabilir halde şirketimize iade etmenizi" diye belirtilmesine rağmen, bugüne kadar malzemelerin nereye teslim edileceğine dair açık ve kesin bir talepte bulunulmadığından, müvekkilinin ihtarname ile temerrüde düşmediğini, sözleşmeyi haklı olarak fesheden müvekkiline, ariyet konusu malların nereye ve hangi tarihe kadar teslim edileceğinin açık ve net bir şekilde belirtilmesinin gerektiğini,tespit edilen ariyet bedelinin çok fahiş olduğunu, ariyet konusu malların kullanılmakla eskiyecek ve ileride bazıları tükenebilecek nitelikte olduğunu, ayrıca belirlenen miktara 02.08.2015 tarihinden itibaren faiz işletilmesinin sözleşmeye aykırı olduğunu, hükmedilen cezai şartın müvekkili şirketin ekonomik özgürlüğünü sınırlandırıp ekonomik varlığının büyük bir tehlike altına sokulmasına neden olacağını, bu nedenle ahlaka aykırı olduğunu, ayrıca hükmedilen cezai şart müvekkilinin ticari olarak mahvına neden olacak miktarda olduğundan indirim yapılmamasının hatalı olduğunu, ayrıca ariyetlerin değerine göre de hakkaniyete aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; taraflar arasında akdedilen bayilik sözleşmesinin sona ermesi nedeniyle, davalı bayiye ariyet olarak verilen malların iadesi ile cezai şart alacağının tahsili istemine ilişkindir. Somut olayda; taraflar arasında son olarak 01.09.2014 tarihli bayilik sözleşmesi, 20.09.2011 tarihli ariyet sözleşmesi ve 15.03.2013 tarihli protokol imzalandığı, ariyet sözleşmesi gereğince, sözleşme ekinde belirtilen bir kısım malların davacı tarafından davalıya ariyet olarak verildiği, davalı bayi tarafından bayilik sözleşmesinin 20.07.2015 tarihli ihtarnameyle, akaryakıt talebinin karşılanmadığı gerekçesiyle sözleşmenin bitim tarihinden önce feshedildiği, sonrasında davacı tarafından düzenlenen 29.07.2015 tarihli cevabi ihtarname ile bir kısım alacaklarla birlikte dava konusu ariyet malzemelerinin "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek hasarsız ve kullanılabilir şekilde iadesinin talep edildiği, ancak ihtarnamede "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek sonradan iade tarihi bildirileceği belirtilmesine rağmen davalıya ariyetleri hangi tarihte veya hangi tarihe kadar iade etmesi gerektiği hususunda başkaca bir bildirim yapılmadığı, davacı tarafından keşide edilen bu ihtarnamenin davalıya 03.08.2015 tarihinde tebliğ edildiği anlaşılmaktadır.

Taraflarca imzalanan 20.09.2011 tarihli ariyet sözleşmesinin 3. maddesinde, malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde, söküm ve nakliye masrafları ariyet alana ait olmak üzere 15 gün içinde teslim etmeyi ariyet alanın kabul ettiği;

4. maddesinde, malzemelerin taahhüt edilen zamanda şirkete iade edilmediği takdirde, geçen her gün için 2.000-USD veya fiili ödeme tarihindeki kur üzerinden TL karşılığını ödeneceğinin, kısmen veya tamamen teslim edilmemesi halinde ise benzeri teçhizatın piyasa değerinin 5 katının tazminat olarak şirkete ödeneceğinin kabul ve taahhüt edildiği hususları düzenlenmiştir. Davalı vekili, ariyet sözleşmesinin TBK'nın 20 ve devamı maddeleri gereği genel işlem koşulları kapsamında denetlenmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Dayanak ariyet sözleşmesi ise 6098 sayılı TBK'nın yürürlük tarihinden önce imzalanmıştır. Bu nedenle söz konusu sözleşmenin, 818 sayılı BK'da bulunmayan ve sonradan yürürlüğe giren 6098 sayılı TBK'da düzenlenen genel işlem koşulları denetimine tabi tutulması mümkün değildir.

Bu nedenle davalı vekilinin bu yöndeki istinaf sebebi yerinde değildir. Ariyet sözleşmesi ekindeki ariyet malların davalıya teslim edildiği sabittir. Sözleşmenin davalı bayi tarafından süresinden evvel feshi sonucunda sözleşme sona ermiş olmakla, davalı bayi, kendisine teslim edilmiş olan ariyetleri iade yükümlülüğü altındadır. İlk derece mahkemesince talimat yoluyla alınan kök bilirkişi raporunda, ariyet konusu malların defter değeri üzerinden hesaplama yapılmış, ek raporda ise dava tarihi itibariyle rayiç değerleri dikkate alınarak hesaplama yapılmış olmakla, bilirkişi raporları arasında çelişki bulunduğundan söz edilmesi mümkün değildir. İadesi gereken ariyet bedelinin tespitinde, defter değerleri de gözetilerek dava tarihi itibariyle dava tarihindeki rayiç değeri dikkate alınmalıdır.

Bu kapsamda somut olayda hükme esas alınan ek bilirkişi raporunda bu husus açıkça belirtilmese de dava tarihi itibariyle rayiç değer hesaplaması yapılmış olmakla, rapor hüküm kurmaya elverişli bulunduğundan, taraf vekillerinin ariyet malların değerine ilişkin istinaf gerekçeleri yerinde görülmemiştir. Kaldı ki ,ariyetlerin iadesi talebine ilişkin ihtarda ,"normal kullanımdan kaynaklanan yıpranmalar hariç olmak üzere hasarsız ve kullanılabilir halde" iadesi talep edilmiş olmakla fatura bedellerinden hesaplama yapılmasına ilişkin istek yerinde görülmemiştir. Sözleşmenin 3.maddesinde ,ariyetlerin yazılı olarak iade isteminin bildirildiği tarihden itibaren 15 gün içinde iade edileceği kararlaştırılmıştır.

Ariyetlerin iadesi isteminin davalıya iletildiği ve verilen süre sonu itibaren faize hükmedilmesinde bir isabetsizlik yoktur. Davacının cezai şart talebi ise, ariyet sözleşmesinin 4. maddesine dayanmaktadır. Söz konusu sözleşmenin 3. maddesinde, malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde bayi tarafından 15 gün içinde teslim edileceği, 4. maddesinde ise malzemelerin taahhüt edilen zamanda şirkete iade edilmediği takdirde geçen her gün için 2.000-USD cezai şart ödeneceği hüküm altına alınmıştır. Ancak davacı tarafından davalıya keşide edilen 29.07.2015 tarihli cevabi ihtarnamede ariyet malzemelerinin "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek iadesinin talep edildiği, dolayısıyla ariyetlerin iade tarihinin sonradan bildirileceğinin açıkça belirtildiği, sonraki dönemde ise davalıya ariyetleri hangi tarihte veya hangi tarihe kadar iade etmesi gerektiği hususunda başkaca bir bildirim yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda ise davalının ariyetleri iade yükümlülüğü doğmuş olsa da, cezai şart hükmüne dayanak geç teslim olgusundan söz edilmesi mümkün olmadığından, mahkemece cezai şart talebinin kabulüne karar verilmesi yerinde görülmemiştir.Açıklanan nedenlerle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine; davacının cezai şart isteminin reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi doğru değil ise de, yapılan hata/eksiklik yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak, "davanın kısmen kabulüne, ariyet bedeli yönünden ilk derece mahkemesi kararının aynen tekrarı ariyet bedelinin davalıdan tahsiline , davacının cezai şart talebinin reddine" karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine; davalı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE, İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2015/1145 Esas-2019/418 Karar sayılı 07/05/2019 tarihli kararının, HMK.'nun 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA;"Davanın KISMEN KABULÜ ile; taraflar arasında 20/09/2011 tarihinde imzalanan ariyet sözleşmesi ekinde liste halinde yer alan; 3 adet (... seri nolu) pompa, 1 adet otomasyon bilgisayarı, 1 adet market tefrişatı, 1 adet dev totem (high rise 4500x6000 h:12 mt), 1 adet full market tabelası (led aydınlatmalı pano), 1 adet ışıklı ağaç, 1 adet kurumsal kimlik reklam işlerinden ibaret ve davalı tarafından teslim alınan ariyetlerin, davacıya aynen iadesine, ariyetlerin aynen iadesi mümkün olmadığı takdirde 3 adet (...-...-...

seri nolu) pompa değeri 18.000-TL, 1 adet otomasyon bilgisayarı değeri 2.000-TL, 1 adet market tefrişatı değeri 1.100-TL, 1 adet dev totem değeri 5.000-TL, 1 adet full market tabelası (led aydınlatmalı pano) değeri 500-TL, 1 adet ışıklı ağaç değeri 600-TL, 1 adet kurumsal reklam işleri değeri 600-TL olmak üzere toplam 27.800-TL'nin 02/08/2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, ariyet bedeli yönünden fazlaya ilişkin istemin reddine, Davacının cezai şart isteminin REDDİNE," İlk Derece Yargılamasına ilişkin olarak;"Alınması gereken 1.899,01-TL nispi karar ve ilam harcından mahkeme veznesine yatırılan 5.015,37-TL peşin harcın mahsubu ile fazla yatan 3.116,36-TL harcın talep halinde karar kesinleştiğinde davacıya İADESİNE, Davacı tarafından yatırılan 1.903,11-TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,Davacı tarafından yapılan 1.300-TL bilirkişi ücreti ve 293-TL posta masrafı olmak üzere toplam 1.593-TL yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 151-TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, Davacı lehine taktir olunan 5.100-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davanın reddolunan kısmı üzerinden davalı lehine taktir olunan 27.061,79-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, Davacıdan alınması gereken 80,70-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 44,40-TLnin mahsubu ile bakiye 36,30-TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına, Davalı tarafından yatırılan 5.741,28-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, Hükümden sonra davacı gider avansından karşılanan 22,50-TL posta masrafının davanın kabulü oranında hesaplanan 3--TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, Hükümden sonra davalı yan gider avansından karşılanan 35-TL posta masrafının davanın reddi oranında hesaplanan 32-TL'sinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, bakiye kısmın davalı üzerinde bırakılmasına, Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, HMK 'nun 361/1.

maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 25/01/2022

Bu sitedeki içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya tavsiye değildir. Resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.