Yetkili satıcı üzerinden alınan çekte bedelsizlik defi ancak lehdara karşı ileri sürülebilir

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/1225

KARAR NO 2025/877

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 01/03/2022

NUMARASI 2018/480 Esas 2022/195 Karar

DAVA

Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)

Davalı ... Plastik AŞ hakkında ki davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin davalı ... Plastik'in alt bayisi olduğunu, davalı ... Alüminyum'un ise diğer davalı ... Plastik'in ürettiği ürünleri satan ana bayisi tek firma olduğunu, davalı ... Plastik'in siparişlerini diğer davalı üzerinden aldığını, ancak mal teslimlerini kendisinin yaptığını, davalı ... Plastik'in müvekkili gibi alt bayilerin verdiği siparişleri ve bu siparişler uyarınca ödenecek bedelleri kıymetli evrak olarak ... Alüminyum üzerinden aldığını, ... Alüminyum tarafından alınan kıymetli evrakların ciro edilerek ... Plastik'e teslim edildiğini ve onun tarafından tahsil edildiğini, davalı ... Plastik'in ... Alüminyum ile olan ilişkisini sona erdirdiğini, davalıların aralarında müvekkilinin de olduğu çok sayıda alt bayinin ön ödemeli olarak mal almak amacıyla ...

Alüminyum'a verdiği kıymetli evrakları iade etmediğini ve ürünleri de teslim etmediklerini, davalı ... Alüminyum'un kıymetli evrakları ... Plastik'e iletmek amacıyla aldığını, fakat malların teslimini sağlamadığını, ... Plastik'in ürünleri diğer davalı üzerinden sattığını, dolayısıyla kendisine diğer davalı tarafından verilen kıymetli evrakların kimden alındığını ve ne kadar mal teslim etmesi gerektiğini bildiğini, bu nedenle ... Plastik'in bile bile müvekkilinin zararına hareket ettiğini belirterek, müvekkilince davalılara verilmiş olan her biri 15.000-TL bedelli toplam 6 adet çek nedeniyle müvekkilinin davalı şirketlere borçlu olmadığının tespitine, 5.000-TL alacağın reeskont faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ... Plastik vekili; davaya konu uyuşmazlığın diğer davalı ... Alüminyum ile davacı arasında olduğunu, davacı ile müvekkili arasında ticari bir ilişki bulunmadığını, davaya konu kıymetli evrakların müvekkili şirkete diğer davalı ... Alüminyum şirketinden ciro yolu ile geçtiğini, müvekkili şirketin davaya konu evraklarda iyi niyetli hamil konumunda olduğunu, bu nedenle müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini, dava konusu kıymetli evrakların davacı tarafından diğer davalı ... Alüminyum şirketi lehine düzenlenerek, diğer davalı tarafından da müvekkili şirkete ciro edilmek suretiyle teslim edilerek, müvekkili şirketin ticari defter kayıtlarına giriş bordrosu ile işlendiğini, müvekkilin diğer davalı ...

Alüminyum ile olan ilişkisinin bayilik değil, yetkili satıcılık sözleşmesinden kaynaklandığını, diğer davalının müvekkilinden mal alarak karşılığını ileri vadeli kıymetli evraklarla ödediğini, müvekkilinin diğer davalıdan olan alacağının tamamen yasaya ve usule uygun olarak düzenlenen faturalardan kaynaklandığını, fatura karşılığı malların diğer davalı ... Alüminyum şirketinin belirttiği sevk adreslerine teslim edildiğini, müvekkilin hiçbir ticari işletme ile bayilik anlaşması yapmadığı gibi ön ödemeli veya peşin satış işlemi de yapmadığını, müvekkilin kendisinden alım yapmak isteyen ticari işletmeler ile satış sözleşmesi ya da yetkili satıcılık sözleşmesi akdetmekte ve tüm işletmeler ile 180 gün ileri vadeli ödeme ile çalışmakta olduğunu, müvekkilinin davacı ile bir ticari ilişkisi bulunmadığını, müvekkili şirkete mal siparişlerinin tamamen yetkili satıcısı diğer davalı ...

Alüminyum şirketi tarafından yapıldığını, kıymetli evrakın mücerretliği ilkesi gereğince davacının ileri sürdüğü defilerin müvekkili açısından dikkate alınmayacağını, davacının alacak iddiası bakımından da herhangi bir delil sunmadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... Alüminyum vekili; müvekkili şirketin 2001 yılından itibaren diğer davalı şirketin perde ray ürünlerinin ana bayisi olarak çalışmaya başladığını, bütün perde ray satışlarının müvekkili üzerinden yapıldığını, herhangi bir firmanın diğer davalıdan perde ray almak istediğinde, ... Plastik'in o firmaları müvekkiline yönlendirdiğini ya da müvekkilinin o firmayla irtibata geçmesini sağlayarak satış yaptığını, 2012 yılından itibaren yaşanan ekonomik sıkıntılardan, ürünlere sürekli zam yapılmasından ve ...

Plastik'in müvekkilinin aldığı ürün miktarını artırmaya zorlanmasından kaynaklı olarak müvekkilinin ekonomik olarak çökertildiğini, bu nedenle müvekkili ile diğer davalı arasında bir protokol düzenlendiğini, buna göre müvekkilinin alt bayi ve müşterilerden aldığı kıymetli evrakın %30'unun müvekkilinin diğer davalıya olan borcundan düşülmesinin, kalan %70'lik kısım için diğer davalı tarafından alt bayi ve müşterilere ürün verilmesinin kararlaştırıldığını, ancak davalı ... Plastik'in protokole uymayarak ürün teslim etmediğini, müvekkilinin diğer davalı tarafından denetim ve kontrol altında tutulduğunu, kime ne kadarlık fatura kesileceğinin de diğer davalı tarafından belirlendiğini, diğer davalının müvekkili ile olan bayilik sözleşmesini aniden bitirerek müvekkilini ve aralarında davacının da bulunduğu alt bayi ve müşterilerini mağdur ettiğini, müvekkilinin müşterilerinden aldığı senetleri şeklen ciro etmek zorunda kaldığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; dava konusu çeklerin keşidecisinin davacı ve lehtarın davalı ... Alüminyum şirketi olup, çeklerin davalı ... Alüminyum şirketi tarafından ciro yoluyla davalı ... Plastik'e verildiği, her iki davalı arasında 01/01/2001 tarihli yetkili satıcılık sözleşmesi imzalandığı, 01/01/2001 tarihli sözleşme kapsamında davalı ... Alüminyum'un diğer davalı ... Plastik'in yetkili satıcısı niteliğinde bulunduğu, taraflar arasındaki sözleşme kapsamında yetkili satıcı tarafından diğer davalı ... Plastik'e geçilen siparişlerin ... Plastik tarafından yetkili satıcı tarafından gösterilen müşteri ve adrese sevk irsaliyesi ile tesliminin yapıldığı, yetkili satıcı tarafından sevk edilen ürünlerin bedelinin kambiyo senetleri ile üretici olan ...

Plastik'e ödendiği, somut olayda bu kapsamda davacı tarafından davalı ... Alüminyum'a ürün alımı için sipariş verilerek karşılığında dava konusu edilen ve toplam 90.000-TL bedelli 6 adet çek verildiği, davalı ... Alüminyum tarafından, verilen çekler karşılığı teslim edilmesi gereken ürünlerin davacıya teslim edilmediği, davacı tarafından ... Alüminyum'a verilen çeklerin ciro yoluyla diğer davalı ... Plastik'e teslim edildiği, ... Plastik tarafından 3 çekin ibrazında bedellerinin tahsil edildiği, öncelikle davalı ... Alüminyum aleyhine açılan dava bakımından yapılan değerlendirmede; ürün bedeli olarak davacı tarafından verilen çeklerin karşılığı olan ürünlerin davacıya teslim edilmediği, bu suretle davacı tarafından verilen çeklerin bedelsiz kaldığı, çekler nedeniyle davacının davalı ...

Alüminyum firmasına borcu bulunmadığı ve ödenen miktarların geri ödenmesi gerektiği anlaşılmakla, bu davalı aleyhine açılan davanın kabulüne karar vermek gerektiği, davalı ... Plastik aleyhine açılan dava bakımından yapılan değerlendirmede ise; yukarıda belirtildiği üzere diğer davalı ile bu davalı arasında yetkili satıcılık ilişkisi bulunduğu, aralarındaki sözleşme gereğince alıcıların siparişleri üzerine davalı ... Plastik tarafından diğer davalının gösterdiği adreslere sevk irsaliyeleri ile teslimatların yapıldığı, davalı ... Plastik'in bu kapsamda davacı ile doğrudan ticari bir ilişkisi bulunmadığı, kambiyo senetlerindeki soyutluk ilkesi gereğince senet dışı olguların defi olarak ... Plastik'e karşı ileri sürülmesinin mümkün olmadığı, davalı ...

Plastik'in bilerek davacının zararına hareket ettiği ve dolayısıyla kötüniyetli olduğu hususunun kanıtlanamadığı, davacı tarafından ileri sürülen davalılar arasında organik bağ bulunduğu iddiasının soyut nitelikte bulunduğu, davalı ... Alüminyum firmasının yönetiminde diğer davalı ... Plastik'in etkin ve belirleyici olduğuna dair herhangi bir delil bulunmadığı, dolayısıyla tarafı olmadığı ticari ilişki nedeniyle davalı ... Plastik'in herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı sonucuna varılarak, davalı ... Plastik aleyhine açılan davanın reddi gerektiği, davacının 5.000-TL'lik alacak talebine ilişkin ürün nakliye bedeli olarak davalı ... Alüminyum şirketine düzenlemiş olan fatura sunulmuşsa da, bu faturanın hangi ilişkiden kaynaklı düzenlendiği, ürünlerin teslim masrafının davalıya ait olup olmadığı ve yine faturanın teslim edildiğine dair de dosya kapsamında delil bulunmadığı, bu nedenle sübut bulmayan alacak talebinin reddine karar verildiği gerekçesiyle, davalı ...

Plastik aleyhine açılan davanın sübut bulmadığından reddine, davalı ... Alüminyum aleyhine açılan davanın kısmen kabulüne, dava konusu 3 adet çek nedeniyle davacının davalı ... Alüminyum'a borçlu olmadığının tespitine, ödenmiş olan 3 adet çek bedeli olan toplam 45.000-TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalı ... Alüminyum'dan alınarak davacıya verilmesine, davacının alacak talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili; davalıların anlaşarak aralarında müvekkilinin de olduğu üçüncü kişileri mağdur ettiklerini, davalıların, ... Alüminyum'un ... Plastik'e olan borcunu sona erdirmek amacıyla protokol düzenlediklerini, buna göre ... Alüminyum'un getirdiği çek ve senetlerden kesinti yapılarak kalan oranında mal gönderimi yapılacağını, bu protokolün davalı ... Plastik’in davalı ... Alüminyum'dan olan alacağını tahsil edip, diğer müşterileri mağdur etme niyetinin açık göstergesi olduğunu, ancak davalı ... Plastik'in bu protokole de bağlı kalmayarak müvekkilinin de olduğu müşteriler tarafından verilen çek ve senetlerin tamamını kendi alacağına sayıp ürün gönderme işlemini tamamen durdurduğunu, davalı ...

Plastik'in diğer davalıya 20.10.2016 tarihinde riskli senetler değiştirilmezse ya da aval verilmezse mal sevkiyatını durduracağını ihtar ettiğini, davalı ... Plastik'in bizzat satış yapmayıp bütün ürün satışlarını diğer davalıyı paravan olarak kullanarak yaptığını, senet ve çekleri diğer davalıya cirolatarak iyiniyetli hamil korumasından faydalanmak istediğini, kime ne kadar mal satılacağına davalı ... Plastik'in karar verdiğini belirterek, davalı ... Plastik yönünden kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, avans olarak verilen çekler nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti ve ödenen çek bedellerinin istirdatı istemine ilişkindir. Somut olayda; davalılar arasında 01.01.2001 tarihinde akdedilmiş olan yetkili satıcılık sözleşmesi kapsamında, davalı ... Alüminyum'un diğer davalı ... Plastik'in yetkili satıcısı konumunda bulunduğu, taraflar arasındaki sözleşme kapsamında yetkili satıcının müşterilerinden aldığı siparişlerin ... Plastik tarafından yerine getirildiği, yetkili satıcı davalı ... Alüminyum'un müşterilerinden sipariş karşılığı almış olduğu çek ve senetleri ... Plastik'e ciro ederek, malın bedelini bu şekilde ... Plastik'e ödediği, somut olayda da davacı tarafından davalı ... Alüminyum'a ürün alımı için sipariş verilerek karşılığında dava konusu edilen her biri 15.000-TL bedelli çekin keşide edilerek teslim edildiği, çeklerin davalı ...

Alüminyum tarafından diğer davalı ... Plastik'e ciro edildiği, verilen çekler karşılığı teslim edilmesi gereken ürünlerin ise çekleri davacıdan alan ... Alüminyum tarafından davacıya teslim edilmediği, bu suretle çeklerin bedelsiz kaldığı, 6 adet çekten üçünün yargılama sırasında tahsil edilerek istirdat istemine dönüştüğü, mahkemece yapılan yargılama sonucunda davalı ... Alüminyum aleyhine açılan davanın kabulüne, diğer davalı ... Plastik aleyhine açılan davanın ise reddine karar verildiği anlaşılmakta olup, davacı tarafça, ... Plastik aleyhine açılan davada verilen hüküm istinaf edilmiştir. Kural olarak kambiyo senetleri soyut borç ikrarını içeren senetlerdir. Kambiyo senetlerinde soyutluk prensibinin en önemli işlevi ispat açısından kendisini gösterir.

Buna göre, bir kambiyo senediyle borç altına giren kimse, borçlu olmadığını iddia ediyor ise bu hususu ispat etmekle yükümlüdür. TTK'nın 818/1-e maddesi yollamasıyla aynı yasanın 687/1. maddesine göre ise, poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri, hamilin poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket ettiğini kanıtlamadıkça, başvuran hamile karşı ileri süremez. Bu kapsamda bedelsizlik iddiası da, TTK’nın 687. maddesi anlamında kişisel defidir. Bu nedenle bedelsizlik iddiası, düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehdarına karşı ileri sürülebilir. Ancak borçlu, hamilin senedi bilerek kendi zararına devraldığını kanıtlamak şartıyla hamile karşı da bedelsizlik defini ileri sürebilir.

Eldeki davada davacı ile davalı ... Plastik arasında doğrudan bir ticari ilişki bulunmamakta olup, davacının verdiği siparişteki ürünleri teslim borcu da davalı ... Plastik üzerinde olmayıp, davacıdan avans olarak çekleri alan davalı ... Alüminyum üzerindedir. Ancak bu davalı tarafından çekler karşılığı teslim edilmesi gereken ürünler davacıya teslim edilmemiştir. Davalılar arasındaki protokol ile ... Alüminyum'un müşterilerinden aldığı çek ve senetlerin belli bir oranının ... Plastik'e olan borcundan düşülmesi ve kalan oranda mal teslimi yapılması kararlaştırılmış ise de, davacıya yapılacak mal teslimi ediminin borçlusu ... Plastik değil, ... Alüminyum'dur. Bu nedenle ... Alüminyum'un ... Plastik'e olan borçlarının tasfiyesine yönelik bu protokol hükümleri, davalı ...

Plastik'in bilerek davacının zararına hareket ettiğini kabule yeterli değildir. Davalılar arasında imzalanan protokol ile ciro edilen kıymetli evrakın bir kısmı ile birikmiş borcun ödeneğin de mutabakat sağlanması , ... Plastik'in, diğer davalı ... Alüminyum'un kendisinden almış olduğu mal bedellerini ödemek amacıyla müşterilerinden alarak ciro yoluyla kendisine teslim ettiği çek ve senetlerin tahsil kabiliyeti bakımından, riskli olanlar bakımından değiştirilmesini veya aval verilmesini talep etmesi de bilerek davacı zararına hareket olarak kabul edilemeyecektir. Mal teslimin de ödemeler arasında denge sağlamak ... Aliminyum üzerindedir. Açıklanan nedenlerle,davalı ... Plastik'in bilerek davacı borçlu zararına hareket ettiği,faturaya dayalı alacak iddiası da kanıtlanamamış olmakla, mahkemece davalı ...

Plastik aleyhine açılan davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiş,davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,7‬0-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.29/05/2025