İstirdat

Mahkemece, yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiş ise de ...'nun 704. maddesinde, “Çek herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa ister hamiline yazılı bir «çek» bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702 nci maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya «iktisapta ağır kusura» bulunduğu takdirde, o çeki geri vermekle mükelleftir." düzenlemesi mevcuttur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, dava dışı ...’un beyanına göre davaya konu çekin «yetkili hamil» olan ... tarafından «ciro» edilerek davacıya verildiği, davacının işyerinde meydana gelen «hırsızlık» sonucu çalındığı, ...’un Nepa İnş.Ltd.Şti. ile ticari ilişkisi bulunmadığı gibi dava konusu çeki de bu şirkete vermediği, icra takibi alacaklısı olan davalı şirketten önceki hamilin bulunup beyanının alınamadığı, davalının da geçerli bir şekilde çekin sahibi olduğunu kanıtlayamadığı, «ciro silsilesinde» Nepa İnş.

Somut olayda çeki elinde bulunduran davalı «hamil», muntazam «ciro silsilesine» göre çeki iktisap etmiş olup, çekin «meşru hamili» durumundadır.

TTK'nın 704. maddesi gereğince «çek», her hangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı bir çek bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702'nci maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle mükelleftir.

Mahkemece, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, çeklerdeki «ciro silsilesinin» bozuk olması nedeni ile davalının kötü niyetli davrandığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bu maddeye göre, davacı evvela çekin «hamili» bulunduğunu, bu çekin elinden «rızası» dışı çıktığını bilahare ise, davalının çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğunu veya ağır kusurlu bulunduğunu ispatlaması gerekmektedir.

Davacı, davalı tarafından takibe konulan 5 adet çekin «zayi nedeniyle iptali» için dava açmış olup, davada davalı tarafından çeklerin «ibraz» edilmesi üzerine «istirdat davası» açmak üzere kendisine «mehil» verilmiştir.

Dava, 6762 sayılı TTK'nın 704. maddeye dayalı «çek istirdadı» istemine ilişkindir.

Bu maddeye göre, davacı evvela çekin «hamili» bulunduğunu, bu çekin elinden «rızası» dışı çıktığını bilahare ise, davalının çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğunu veya ağır kusurlu bulunduğunu ispatlaması gerekmektedir.

Mahkemece, yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiş ise de ...'nun 704. maddesinde, “Çek herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa ister hamiline yazılı bir «çek» bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702 nci maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya «iktisapta ağır kusura» bulunduğu takdirde, o çeki geri vermekle mükelleftir." düzenlemesi mevcuttur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, dava dışı ...’un beyanına göre davaya konu çekin «yetkili hamil» olan ... tarafından «ciro» edilerek davacıya verildiği, davacının işyerinde meydana gelen «hırsızlık» sonucu çalındığı, ...’un Nepa İnş.Ltd.Şti. ile ticari ilişkisi bulunmadığı gibi dava konusu çeki de bu şirkete vermediği, icra takibi alacaklısı olan davalı şirketten önceki hamilin bulunup beyanının alınamadığı, davalının da geçerli bir şekilde çekin sahibi olduğunu kanıtlayamadığı, «ciro silsilesinde» Nepa İnş.

Somut olayda çeki elinde bulunduran davalı «hamil», muntazam «ciro silsilesine» göre çeki iktisap etmiş olup, çekin «meşru hamili» durumundadır.

TTK.nun 704. maddesi “Çek herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa - ister hamiline yazılı bir «çek» bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702 nci maddeye göre isbat etsin çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya «iktisapta ağır kusura» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle mükelleftir” hükmünü haizdir.

Somut olayda, davaya konu çekler emre yazılı olup, davalının «yetkili hamil» olması için «ciro silsilesinin» görünüşte kopuk olmaması gerekir.

Lehtar olan davacı çeklerdeki ilk «cironun» kendisine ait olmadığını, bir başka şirketin kaşesinin basılı olduğunu ileri sürmüş olup, gerçekten de dosya içindeki «çek» fotokopilerinden de anlaşıldığı üzere çeklerin «lehtarının» davacı şirket olan ...GIDA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. olduğu halde ilk «cirantası» olarak ...

Dava, çekin «rıza» hilafına elden çıktığı iddiasına dayalı «istirdat» istemine ilişkindir.

Lehtar olan davacı çeklerdeki ilk «cironun» kendisine ait olmadığını, bir başka şirketin kaşesinin basılı olduğunu ileri sürmüş olup, gerçekten de dosya içindeki «çek» fotokopilerinden de anlaşıldığı üzere çeklerin «lehtarının» davacı şirket olan ...GIDA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. olduğu halde ilk «cirantası» olarak ...

Mahkemece, yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiş ise de ...'nun 704. maddesinde, “Çek herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa ister hamiline yazılı bir «çek» bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702 nci maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya «iktisapta ağır kusura» bulunduğu takdirde, o çeki geri vermekle mükelleftir." düzenlemesi mevcuttur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, dava dışı ...’un beyanına göre davaya konu çekin «yetkili hamil» olan ... tarafından «ciro» edilerek davacıya verildiği, davacının işyerinde meydana gelen «hırsızlık» sonucu çalındığı, ...’un Nepa İnş.Ltd.Şti. ile ticari ilişkisi bulunmadığı gibi dava konusu çeki de bu şirkete vermediği, icra takibi alacaklısı olan davalı şirketten önceki hamilin bulunup beyanının alınamadığı, davalının da geçerli bir şekilde çekin sahibi olduğunu kanıtlayamadığı, «ciro silsilesinde» Nepa İnş.

Dava, ...’nun 704. maddesine dayalı, «çek» bedelinin «istirdadı» istemine ilişkindir.

Bu itibarla «çek» bedelinin «istirdadı» talebi yönünden davanın konusuz kaldığı kabul edilemeyeceğinden TTK'nın 704. maddesinin “Çek herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa - ister hamiline yazılı bir çek bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702 nci maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya «iktisapta ağır kusura» bulunduğu takdirde, o çeki geri vermekle mükellef olduğu " na ilişkin hükmü göz önünde bulundurularak, davacının, kendisinin «yetkili hamil» olduğunu ve yeni hamilin çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması ve çek bedelinin istirdadı talebinin buna gör …

Mahkemece, her ne kadar «çek» bedelinin ödenmiş olması nedeniyle, ikinci talep olan çek bedelinin «istirdadı» yönünden davanın konusuz kaldığı kabul edilmiş ise de, bu konudaki dava, ancak davacıya yapılan ödemeyle konusuz kalacaktır.

Açıklanan nedenlerle mahkemece, davanın esasına girilerek tarafların delileri toplanıp, sonucuna göre karar vermek gerekirken, yazılı şekilde «eksik inceleme» ile karar verilmesi doğru olmamış, bu talep hakkındaki kararın bozulması gerektirmiştir.

Mahkemece, yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiş ise de ...'nun 704. maddesinde, “Çek herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa ister hamiline yazılı bir «çek» bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702 nci maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya «iktisapta ağır kusura» bulunduğu takdirde, o çeki geri vermekle mükelleftir." düzenlemesi mevcuttur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, dava dışı ...’un beyanına göre davaya konu çekin «yetkili hamil» olan ... tarafından «ciro» edilerek davacıya verildiği, davacının işyerinde meydana gelen «hırsızlık» sonucu çalındığı, ...’un Nepa İnş.Ltd.Şti. ile ticari ilişkisi bulunmadığı gibi dava konusu çeki de bu şirkete vermediği, icra takibi alacaklısı olan davalı şirketten önceki hamilin bulunup beyanının alınamadığı, davalının da geçerli bir şekilde çekin sahibi olduğunu kanıtlayamadığı, «ciro silsilesinde» Nepa İnş.

Somut olayda çeki elinde bulunduran davalı «hamil», muntazam «ciro silsilesine» göre çeki iktisap etmiş olup, çekin «meşru hamili» durumundadır.

Mahkemece, birleşen davanın kabulü ile davaya konu çekin, davacı ...'e «teslimine» karar verilmiş ise de mülga TTK'nın 704. maddesinde, «çek» herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıktığında ister hamiline yazılı bir çek bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle mükellef olduğu düzenlenmiş bulunup, bu hükme göre davacının, kendisinin «yetkili hamil» olduğunu kanıtlamasının yanında yeni hamilin çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu da kanıtlaması gerekmektedir.Somut ol …

Şti'nin bu çeke «sahte ciro» imzası ile «hamil» olduğu, TTK'nın 704. ve 702. maddeleri birlikte göz önünde bulundurulduğunda davalının «uyuşmazlık konusu» çeke müteselsil ve birbirine bağlı cirolar nedeniyle «yetkili hamil» olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı, en «son hamil» olan davalıya yapılan ciroya ilişkin imza sahte olduğuna göre davalının bu çeki iktisap etmekte ağır kusurlu olduğunun kabulü gerektiği, ancak «kötüniyet tazminatına» hükmedilmesi koşullarının bulunmadığı sonucuna varılarak, ... tarafından açılan asıl davanın «aktif husumet ehliyeti» yokluğu nedeniyle reddine, birleşen dosyadaki davanın kabulü ile dava konusu çekin davalıdan «istirdadı» ile davacıya «teslimine», koşulları bulunmadığından davacı lehine tazminata hükmedilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Şti. eline geçtiği, çekteki «ciro» imzasının sahte olduğu, bu durumda çekin «son hamili» olan davalı ...

Şti'nin bu çeke «sahte ciro» imzası ile «hamil» olduğu, TTK'nın 704. ve 702. maddeleri birlikte göz önünde bulundurulduğunda davalının «uyuşmazlık konusu» çeke müteselsil ve birbirine bağlı cirolar nedeniyle «yetkili hamil» olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı, en «son hamil» olan davalıya yapılan ciroya ilişkin imza sahte olduğuna göre davalının bu çeki iktisap etmekte ağır kusurlu olduğunun kabulü gerektiği, ancak «kötüniyet tazminatına» hükmedilmesi koşullarının bulunmadığı sonucuna varılarak, ... tarafından açılan asıl davanın «aktif husumet ehliyeti» yokluğu nedeniyle reddine, birleşen dosyadaki davanın kabulü ile dava konusu çekin davalıdan «istirdadı» ile davacıya «teslimine», koşulları bulunmadığından davacı lehine tazminata hükmedilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Şti. eline geçtiği, çekteki «ciro» imzasının sahte olduğu, bu durumda çekin «son hamili» olan davalı ...

Şti. arasında ticari bir ilişkinin bulunduğu, dava konusu çekin «ticari defterlerde kayıtlı» olduğu, söz konusu çekin ...

Şti'nin 1988 yılından beri ticaret sicilinde kayıtlı olarak faaliyet gösteren bir şirket olduğu dosya kapsamından anlaşılmakla şirket yetkilisinin «sahte kimlikle» işlemler yaptığı yönündeki davacı iddiası, bu şirketle ticari ilişkide bulunan üçüncü kişilerin sırf bu nedenle kusurlu sayılmasını gerektirmez.Bu durumda, davalı...San.

Mahkemece, yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiş ise de ...'nun 704. maddesinde, “Çek herhangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa ister hamiline yazılı bir «çek» bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702 nci maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisap» etmiş olduğu veya «iktisapta ağır kusura» bulunduğu takdirde, o çeki geri vermekle mükelleftir." düzenlemesi mevcuttur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, dava dışı ...’un beyanına göre davaya konu çekin «yetkili hamil» olan ... tarafından «ciro» edilerek davacıya verildiği, davacının işyerinde meydana gelen «hırsızlık» sonucu çalındığı, ...’un Nepa İnş.Ltd.Şti. ile ticari ilişkisi bulunmadığı gibi dava konusu çeki de bu şirkete vermediği, icra takibi alacaklısı olan davalı şirketten önceki hamilin bulunup beyanının alınamadığı, davalının da geçerli bir şekilde çekin sahibi olduğunu kanıtlayamadığı, «ciro silsilesinde» Nepa İnş.

Açıklanan kanun hükmü uyarınca davacının, kendisinin «yetkili hamil» olduğunu kanıtlaması yanında, yeni hamilin çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu da kanıtlaması gerekir.

Bu madde uyarınca «ispat yükü», çekin «yetkili hamili» olduğunu ve çekin «rızası» hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, davacının bu hususların yanı sıra ayrıca davalının çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir.

6762 Sayılı TTK'nın 704. maddesi "Çek, her hangi bir suretle «hamilinin» elinden çıkmış bulunursa ister hamile yazılı bir «çek» bahis mevzuu olsun, ister «ciro» suretiyle nakledilebilen bir çek bahis mevzuu olup da hamil hakkını 702'nci maddeye göre ispat etsin çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki «kötü niyetle iktisabetmiş» olduğu veya iktisapta ağır bir «kusuru» bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle mükelleftir." hükmünü haizdir.

Mahkemece, iddia, savunma, benimsenen bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre, çekin davacı şirketin iş yerinde gerçekleşen «hırsızlıkta» diğer çeklerle birlikte çalındığını, çekin üzerinde davacı şirketin adı bulunmamaktaysa da, çekin davacı şirket tarafından tanzim edilen «tahsilat makbuzu» ile dava dışı firmadan alındığı, çekin davacı şirketin yevmiye «defterinde» kayıtlı olduğu gerekçesiyle, davanın kabulü ile çekin davacı şirkete verilmesine («istirdatına») karar verilmiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, benimsenen bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre, çekin davacı şirketin iş yerinde gerçekleşen «hırsızlıkta» diğer çeklerle birlikte çalındığını, çekin üzerinde davacı şirketin adı bulunmamaktaysa da, çekin davacı şirket tarafından tanzim edilen «tahsilat makbuzu» ile dava dışı firmadan alındığı, çekin davacı şirketin yevmiye «defterinde» kayıtlı olduğu gerekçesiyle, davanın kabulü ile çekin davacı şirkete verilmesine («istirdatına») karar verilmiştir.

Dava, dava tarihinde yürürlükte olan 6762 sayılı TTK'nın 704. maddesi uyarınca «çekin istirdadı» istemine ilişkin olup, mahkemece, yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bu madde uyarınca «ispat yükü», çekin «yetkili hamili» olduğunu ve çekin «rızası» hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, davacının bu hususların yanı sıra ayrıca davalının çeki «kötüniyetle iktisap» etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir.

Bu itibarla mahkemece, TTK'nın 704. maddesi hükmü uyarıca davacı delilleri değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, salt çekin davacı yedindeyken çalınmış olması ve davacı «defterlerinden» bu çekin ticari ilişki sonucu alındığı gerekçesiyle ile davanın kabulü doğru olmamış, kararın davalı yararına bozulması gerekmiştir.