Konişmentoda çarter partiye atıf halinde tahkim şartının hamili bağlaması

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2024/1396

KARAR NO 2025/1045

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 26/06/2024

NUMARASI 2023/460 Esas - 2024/282 Karar

Asıl ve birleşen davalarda tahkim ilk itirazının kabulü ile davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddine ilişkin verilen kararın asıl ve birleşen davalarda davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

ASIL VE BİRLEŞEN DAVALAR

Asıl ve birleşen davalarda davacı vekili; müvekkili sigorta şirketi nezdinde ... numaralı 01.01.2022 tarihli Emtia Blok Abonman Sigorta Poliçesi ile sigortalı ... AŞ'nin Hong Kong'ta faaliyet gösteren ... Ltd. şirketinden CFR satış şekli ile toplamda 407 adet ve 3.910,445 MT galvanizli rulo sac emtiasını satın aldığını, toplamda 5 adet fatura düzenlenmiş olup her bir faturada ki emtianın bir kısmının hasar görmesi üzerine sigortacı müvekkili tarafından 5 farklı hasar dosyası açıldığını, asıl davaya konu faturada 93 adet galvanizli rulo saç emtiasının Çin'den Türkiye'ye deniz yolu ile taşınması davalılar sorumluluğunda 15.06.2022 tarihli ... numaralı konişmento tahtında "..." gemisi ile gerçekleştiğini, geminin 29.07.2022 tarihinde Kocaeli Poliport limanına ulaştığını ve 10.08.2022 tarihinde tahliye işlemine başlandığını, tahliyenin 26.08.2022 tarihinde tamamlandığını ;

yükte toplam 93 adet rolu sacdan 16 adedinde hasar olduğu tespit edildiğini, eksper ve gözetim raporuna göre emtianın deniz taşıması sırasında hasarlandığının sabit olduğunu, müvekkili şirket tarafından sigortalısına mal bedeli olan 86.493,53 EUR tazminat bedeli ödendiği tazminatın rücusu için İstanbul ...İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında ilamsız icra takibi başlatıldığını, Birleşen 2023/473 Esas sayılı dosyada; taşınan toplam 38 adet rulo sacdan 7 adedinde hasar olduğunun tespit edildiğini, müvekkili şirket tarafından sigortalısına mal bedeli olan 41.234,39- EUR tutarınca hasar bedeli ödenerek, sigortalının haklarına halef olduğunu, hasar tazminatının davalılara rücu edilmesi için İstanbul ...

İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında ilamsız icra takibi başlatıldığını, Birleşen 2023/474 Esas sayılı dosyada; toplam 91 adet rulo sacdan 19 adedinde hasar olduğu tespit edildiğini,müvekkili tarafından sigortalısına mal bedeli olan 98.791,18- Euro tutarınca hasar bedeli ödenerek sigortalının haklarına halef olduğunu, hasar tazminatının davalılara rücu edilmesi için Mersin ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası tahtında ilamsız icra takibi başlatıldığını, Birleşen 2024/56 Esas sayılı dosyada;

04. 07.2022 tarihli ve CM22S11766-3 numaralı faturaya istinaden gönderilen 91 adet emtianın 8 adetinin (74.08 MT) hasarlı teslim alındığını, toplam 8 adet ve 74,08 MT hasarlı rulo sac için sigortacı müvekkilinden tazminat talep edildiğini, müvekkili tarafından sigortalı ile aralarındaki sigorta poliçesine istinaden sigortalıya 40.685,18 Euro tutarında ödeme yapıldığını,tazminatın rücusu için başlattıkları İstanbul ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasına davalıların itiraz ettiğini, Birleşen 2024/57 Esas sayılı dosyada;

04. 07.2022 tarihli ve ... numaralı faturaya istinaden gönderilen 94 adet emtianın 4 adetinin (36.055 MT) hasarlı teslim alınması üzerine müvekkil tarafından açılan ... numaralı hasar dosyasına ilişkin olduğunu, ... numaralı faturaya istinaden gönderilen emtiada ki hasar nedeniyle sigortalısına 19.801,63 Euro tutarında ödeme yapıldığını, ödenen tazminatın rücusu için, İstanbul .... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibi başlatılmış ise de davalıların icra takibine itiraz ettiğini, Emtianın Çin'de faaliyet gösteren ... Ltd. Şti. tarafından tedarik edildiğini, emtianın deniz yolu ile taşınmasına ilişkin satıcı ... Ltd ile ... arasında 24.02.2022 tarihli navlun sözleşmesi akdedildiğini, navlun sözleşmesi ile emtia ...

IMO numaralı ... isimli gemiye yüklendiğini, ... geminin işleteni/donatanı ve ... Ltd ise geminin işleteni/donatanı olduğunu, davalı taşıyanın 15.06.2022 tarihli ve ... numaralı konşimento düzenlendiğini, konişmentonun, clean B/L olarak düzenlendiğini, yüklemeye ilişkin Intertek firması tarafından tanzim edilen ve 04.06.2022 tarihli Yükleme Sörvey Raporu'nda yalnızca 1 adet rulonun hasarlı olduğu ve fakat hasarlı rulonun da gemiye yüklenmediğinin belirtildiğini, gemi 10.08.2022 tarihinde Kocaeli Poliport Limanı'na ulaştığını, tahliye operasyonu ile sigortalıya ait emtianın gemi ambarında ovalleşme/ezilme sebebiyle hasarlandığı anlaşıldığını, söz konusu hasara ilişkin sigortalı tarafından sigortacı müvekkile 14.12.2023 tarihinde hasar bildirimi yapılarak tazminat talep edildiğini, müvekkili tarafından sigortalı ile aralarındaki sigorta poliçesine istinaden hasar ödemeleri yapıldığını, dilekçe ekinde sunulan bağlama notunu düzenleyerek TTK nın 1178 maddesi uyarınca eşyanın hakimiyet alanında iken meydana gelen zıyaı veya hasarından taşıyan olan davalıların sorumlu olduğunu, müvekkilinin haklı alacağı için başlatılan icra takibine davalılar tarafından yapılan haksız itirazların iptali ile icra takiplerinin devamına, davalılar aleyhine alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Asıl ve birleşen davalarda davalılar vekili, müvekkili ...Ltd. Şti'nin davalıların acentesi olmadığını,müvekkili şirkete yapılan tebligatın yok hükmünde olduğunu, TTKnın 105. madde hükmü uyarınca acente olarak hareket kabul edilebilmesi için uyuşmazlığa konu navlun sözleşmesine aracılık etmiş olmasını veya bizzat sözleşmeyi akdetmesi gerektiğini, müvekkili şirketin uyuşmazlığa konu taşımaya herhangi bir dahli bulunmadığını, uyuşmazlığa konu navlun sözleşmesine aracılık etmediğinden işbu uyuşmazlıkta acente sıfatıyla müvekkile izafeten dava açılmasının hukuka aykırı olduğunu, emtianın istifinden müvekkili şirket...'nun, ...nın ve ...'in herhangi bir sorumluluğu bulunmadığını, yüklemenin satıcı tarafından üstlenildiğini ,alıcı konumundaki davacının sigortalısı ...'in satıcıya mal bedelini ödeyip ödemediğinin anlaşılamadığını, bu nedenle davacı taraf dava takip yetkisini ispatlayamadığından davanın esasa girilmeden reddi gerektiğini, davacı tarafından sigortalısına yapılan ödemenin hatır ödemesi olduğunu,davaların yetkisiz mahkemede açıldığını, işbu davalara konu icra takiplerinin TTK nın1188 madde .hükmünde düzenlenen hak düşürücü süre dolduktan sonra başlatıldığından, uyuşmazlığa konu davaların reddi gerektiğini, hiçbir şekilde kabul anlamına gelmemek kaydıyla davacının tüm taleplerinin zamanaşımına uğradığını, davacının faiz talebi hukuka aykırı ve fahiş olduğunu, müvekkili ve davalılar açısından kötü niyet tazminatına hükmedilmemesi gerektiğini,yetki itirazında bulunduklarını, tahkim itirazında bulunduklarını beyanla davanın reddini, müvekkili ...'nın tebligat adresi olarak gösterilmesinin hukuka aykırı olması sebebiyle dava dilekçelerinin "..." gemisi donatanı ...ya gemisinin ticari yöneticisi gemi yöneticisi ...

Ltd'e ve ... Ltd'e tebliğ edilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; asıl ve birleşen dosyalarda davalılara izafeten dava yöneltilen ...Ltd. Şti. vekili cevap dilekçelerinde, uyuşmazlığa konu gemi donatanları ve taşıyıcının acentesi olmadığını, bu nedenle müvekkili şirkete yapılan tebligatı kabul etmediklerini ileri sürmüş ise de; ... vekilinin tüm davalara ilişkin olarak sunulan 14.12.2023 tarihli dilekçesinde ... Denizciliğin yükün tahliye işlemlerini gerçekleştirmek üzere atandığını beyan etmesinden dolayı TTK'nın 103. Maddesi gereğince acentelik hükümlerine tabi olduğu, tüm dosyalar bakımından taraf teşkilinin sağlandığının kabul edildiği, tüm davalara ilişkin cevap dilekçelerinde konişmentoda atıf yapılan çarter parti hükümleri gereğince tahkim ilk itirazında bulunulduğundan, tahkimin göreve ilişkin olması nedeniyle öncelikle tahkim itirazı değerlendirilmesi gerektiğini;

15. 06.2022 tarihli ... nolu konişmento ile tercümesi incelendiğinde, ön yüzde "çarter parti ile birlikte kullanılacaktır" ibaresinin yer aldığı ve ayrıca "taşıma şartları için arka sayfaya bakınız" kaydı bulunduğunu, söz konusu kayıtlar nedeniyle atıf yapılan çarter partinin konişmentonun eki olduğu kabul edildiğini, Çarter partinin(Gemi Bağlama notunun) 19. maddesinde; "tahkim Hong Kong'da yapılacak ve İngiliz Hukuku uygulanacaktır" şartı düzenlendiğini, sigortalının konişmentoyu ibraz ederek malı teslim aldığı sabit olduğundan, konişmento kayıtları ve konişmentoda atıf yapılan çarter partideki tahkim klozu onun yönünden geçerli hale geldiğini, tahkim şartı halefiyet hükümleri gereğince davacı sigorta şirketi de bağlayacağından davanın tahkimde görülmesi gerektiğinden, bu doğrultuda asıl ve birleşen davalarda davalılara izafeten ...

Lojistik vekilinin ileri sürdüğü milletlerarası tahkim itirazının kabulü ile, asıl ve birleşen davaların görevsizlik nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Asıl ve birleşen davalarda davacı vekili; mahkemenin gerekçeli kararında konşimentoda çarter partiye atıf yapıldığını, atıf yapılan çarter parti/bağlama notundan uyuşmazlıkların Hong Kong'da tahkim yolu ile çözümleneceğine kanaat getirilerek davanın görevsizlik sebebiyle reddine karar verildiğini, müvekkili şirketin halefi sıfatıyla hareket ettiği gönderilen ... çarter partiye ya da bağlama notuna taraf olmadığını, davalı konşimentoda atıfta bulunduğunu iddia ettiği arka yüzün varlığını ispat edemediğini, dosyaya sunduğu arka sayfada taraflara ait herhangi bir imza bulunmadığını ve internet sitesinden bulduğu hükümleri dosyaya sunduğunu, davalı tarafça ibraz edilen konşimentoda tahkim şartı mevcut olmadığını, tahkim şartına veyahut tahkim şartı yer alan bir navlun sözleşmesine atıfta bulunulmadığını, ek olarak çarter parti sureti hamil ...'e ibraz edilmediğinden TTK nın 1237/3 maddesinin açık hükmü gereğince olası bir çarter parti hükmünün konşimento hamiline ve onun halefi olan müvekkili şirkete karşı ileri sürülemeyeceğini, söz konusu bağlama notu/çarter partiye veyahut ...

standart çarter parti hükümlerine, müvekkili şirketin sigorta tazminatı ödemekle halefi sıfatıyla hareket ettiği sigortalı ... herhangi bir şekilde taraf olmadığını, borç ilişkisinin nisbiliği ilkesi gereğince borç ilişkisi yalnızca tarafları arasında hüküm ve sonuç doğuracağını, sigortalının salt yükü teslim almak üzere konişmentoya dayanılması sebebiyle anılan çarter parti hükümleri ile bağlı kılınması hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu, konşimentoda herhangi bir şekilde açık ve tereddüte mahal vermeyecek şekilde tahkim şartı bulunmadığını ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Asıl ve birleşen davalar; davacı ... Sigorta A.Ş nezdinde ... numaralı 01.01.2022 tarihli Emtia Blok Abonman Sigorta Poliçesi ile sigortalı bulunan ... A.Ş'ye ait galvanizli rulo saç emtiasının 15.06.2022 tarihli ... nolu konişimento tahtında "... gemisi ile Çin'den Türkiye'ye deniz yolu ile taşınması sırasında hasarlandığı ileri sürülerek,beş ayrı satış faturası düzenlendiğinden her bir faturadaki hasarlı emtialar için sigortalıya ödenen hasar bedellerinin TTK'nın 1472. Maddesi gereğince davalılara rücu edilmesi istemine ilişkin icra takiplerine itirazın iptali istemine ilişkindir. Sigortalı emtia ile ilgili toplamda 5 adet fatura düzenlenmiş olup, her bir fatura muhteviyatı emtia kısmen hasarlanması nedeniyle davacı tarafından her bir fatura bazında hasar dosyası açılarak ödemelerin yapıldığı ve her bir icra dosyasında aynı taşımada hasarlanan rulo saç emtia hasarı için ödediği bedeli icra takipleriyle tahsilini davalı taşıyıcılardan tahsilini talep etmiştir.

Açılan itirazın iptali davasında; davalılara izafeten ... vekili tahkim, yetki, hak düşürücü süre itirazlarıyla birlikte gemiye istiften yükletenin sorumlu olduğunu,emtianın gemiye yüklenmesi sırasında hasarlı olduğu davalıların hasardan bir sorumluluğu bulunmadığını savunmuştur. Her bir davada verilen cevap dilekçelerinde süresinde ileri sürülen tahkim ilk itirazının öncelikle incelenmesi gerekir. Tarafların sözleşme veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tamamının veya bir kısmının çözümünü hakem veya hakem kuruluna bırakılması hususunda yaptıkları anlaşmalar tahkim sözleşmesi olarak adlandırılmakta olup yalnızca iki tarafın iradeleriyle tasarrufta bulunabilecekleri konularda tahkim sözleşmesi yapılabilir.

İster bağımsız bir tahkim sözleşmesi şeklinde isterse bir tahkim şartı şeklinde yapılsın, tahkim sözleşmesinin geçerliliği için aranan temel unsurlar geçerli bir tahkim iradesinin varlığı ve yazılı şekil şartıdır. Tahkim sözleşmesinin tâbi olduğu şekil 1958 tarihli NewYork Sözleşmesi'nin 2. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre geçerli tahkim şartından bahsedebilmek için taraflarca imzalanmış yazılı bir anlaşma, karşılıklı mektup teatisi veya telgraf aranmaktadır. Geçerli bir tahkim anlaşmasından bahsedilebilmesi için tarafların tahkim iradelerinin açıkça belirtilmesi; uyuşmazlığın mutlak olarak hakemde çözümleneceği hususunun kararlaştırılması gerekmektedir. Aksi takdirde tahkim sözleşmesi geçersiz sayılacaktır.

Davacı tarafça bütün dava dilekçelerine ekli olarak 15.06.2022 tarihli ... nolu konişmento ile tercümesi ibraz edilmiştir.Ön yüzde "çarter parti ile birlikte kullanılacaktır" ibaresinin yer aldığı ve ayrıca "taşıma şartları için arka sayfaya bakınız"kaydı bulunduğu, söz konusu kayıtlar nedeniyle konişmentoda çarter partiye atıf yapıldığı anlaşılmaktadır. TTK nın 1237-(1) maddesi "Taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmento esas alınır. (3)Konişmentoda, yolculuk çarteri sözleşmesine gönderme varsa, konişmento devredilirken çarter partinin bir suretinin de yeni hamile ibraz edilmesi gerekir. Bu takdirde çarter partide yer alan hükümler, nitelikleri elverdiği ölçüde konişmento hamiline karşı da ileri sürülebilir.

Ancak, 1245 inci maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi hükmü saklıdır.Taşıtan ile davalılar arasında düzenlenen bağlama notunun 19. maddesinde; "tahkim Hong Kong'da yapılacak ve İngiliz Hukuku uygulanacaktır" şartı bulunmaktadır. TTK nın 1245-(1) maddesinde "Yolculuk çarteri sözleşmelerine 1243 üncü madde hükmü uygulanmaz. Ancak, böyle bir sözleşmeye dayalı olarak konişmento düzenlenirse, taşıtan olmayan konişmento hamili ile taşıyan arasındaki ilişkide 1243 üncü madde hükmü uygulanır." düzenlemesi bulunmaktadır. Buna göre; taşıtan ile taşıyan arasında navlun sözleşmesi akdedilmesi konişmento düzenlenmesine engel olmayıp, konişmentonun hamile ibrazı halinde çarter partinin hamile ibrazı halinde yükü ve konişmentoyu tesellüm eden sigortalının çarter parti hükümleriyle, bu halde tahkim şartı ile de bağlı olduğunun kabulü gerekir.

Taşıma sözleşmesine taraf olmayan hamil ile taşıyan arasında ki ilişkide konişmento esas alınacak ise de hamile ibraz ile çarter parti hükümleri bağlayıcı hale geldiğinden davacının halefi olan sigortalıyı bağlayan tahkim klozu davacıyı da bağlayacaktır. Davacı vekili beyanlarında; çarter partinin sigortalıya ibraz edilmediğini ileri sürse de dava dilekçelerinde bağlama notunun mevcut olduğu açıkça belirtildiğine göre çarter partinin sigortalıya ibraz edildiğinin de kabulü gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle tahkim klozu bulunan bağlama notunun sigortalıya ibraz edildiği, konişmentoda çarter partiye atıf bulunduğu gözetildiğinde tahkim ilk itirazının kabulüne karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

İstinaf nedenleri yerinde olmayan asıl ve birleşen davada davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Asıl ve birleşen davalarda davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Asıl ve birleşen davalarda alınması gereken toplam 3.077‬-TL (615,40-TL x 5) istinaf karar harcından yatırılan 2.138-TL harcın mahsubu ile kalan 939‬-TL harcın asıl ve birleşen davalarda davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, HMK'nın 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 25/06/2025