Çekte kesinleşen başka davadaki hak yitimi menfi tespitte etkili
İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2022/1408 E. 2025/1700 K. · · İlk derece: BAKIRKÖY 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
Menfi tespit / İstirdatistinaf başvurusunun esastan reddiKesin
★ Emsal
Gerekçe özeti
Çekte imzaların istiklali ilkesi gereği, lehtar veya diğer cirantaların ciro imzasının sahte olması, ciro zincirini dış görünüş itibarıyla düzenli olduğu sürece etkilemez ve diğer imza sahiplerinin (özellikle keşidecinin) sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ancak çek hamilinin, aynı çeke ilişkin başka bir mahkemede görülüp kesinleşen dava sonucunda çek hamilliğini ve alacak hakkını kaybettiğinin tespit edilmesi halinde, bu kesinleşen karar eldeki menfi tespit davasında dikkate alınır ve hamilin borçluya karşı alacak hakkı bulunmadığı sonucuna varılır.
Ele alınan sorunlar
İmzaların istiklali ilkesi ve ciro zincirinin dış görünüşe göre incelenmesi → tartışılmadı
İddia: Davalı, cirodaki kopukluğun iyiniyetli müvekkilini bağlamayacağını, müvekkilinin dolandırıldığını ve soruşturmanın sonuçlanmadığını ileri sürerek kararın kaldırılmasını ve davanın reddini talep etmiştir.
Gerekçe: TTK'nın 818/1,(c) maddesi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanacak 677. maddesinde düzenlenen imzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesine göre, senet lehtarının veya diğer cirantaların ciro imzasının sahte olması hali, diğer imza sahiplerinin ve özellikle senedin asıl borçlusu olan keşidecinin senetten kaynaklanan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Zincirleme ve birbirine bağlı, lehtardan hamile tam ve düzenli yani kesintisiz cirolar hak sahipliğine karine sayılır. Cirolar arasındaki zincirleme bağlılığın gözlenmesi sadece dış görünüm bakımından yapılır; ciro zincirinin muntazam bir şekilde birbirini takip edip etmediğini incelerken dış görünüşü incelemek yeterli olup, cirantalardan birinin imzasının sahte olması veya temsilci sıfatıyla senedi imzalayan şahsın imza yetkisinden yoksun olması ciro zincirini etkilemez.
Gerekçe kaynağı: özgün
Aynı çeke ilişkin kesinleşen başka davadaki hak yitiminin eldeki davaya etkisi → ret
İddia: Davalı, kararın kaldırılıp davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Gerekçe: Davacının delil olarak dayandığı Bakırköy 5. ATM'nin 2020/386 esas ve 2021/355 karar sayılı dava dosyasının incelenmesinde, İstanbul ... Kooperatifi'nin (eldeki davanın davalısı) ... Ltd. Şti.'ye açtığı davada, eldeki davaya konu çek için başlatılmış aynı icra takibine ilişkin menfi tespit ve çekin istirdatı isteminde bulunulduğu, davanın kabulüne, davacının borçlu olmadığının tespiti ile çekin davalıdan istirdadına karar verilmiş ve karar istinaf edilmeden kesinleşmiş olduğu tespit edilmiştir. Davalı, kendisinin de taraf olduğu bu kesinleşen mahkeme kararı sonucunda çek hamilliğini ve dolayısıyla davacıya karşı alacak hakkını yitirdiğinden, davacının davalıya borçlu olmadığı anlaşılmıştır. Bu tespit karşısında davalının istinaf nedenleri kabul edilmemiştir.
Gerekçe kaynağı: özgün
Emsal değeri
Kararın imzaların istiklali ilkesi ve ciro zincirinin dış görünüşe göre denetlenmesine ilişkin gerekçesi, benzer çek uyuşmazlıklarında bölgesel ikna edici emsal niteliği taşımaktadır. Ayrıca aynı çeke ilişkin başka bir davada kesinleşen kararın hamilin alacak hakkının yitirilmesi sonucunu doğurduğuna ilişkin tespiti, mükerrer/ilişkili takip ve dava süreçlerinde emsal değer taşımaktadır.
Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
imzaların istiklali ilkesi↗ ciro zinciri↗ kambiyo senedi↗ menfi tespit↗ kesinleşen mahkeme kararının etkisi↗ hak sahipliği karinesi↗
Karar metni
Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster
T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
ESAS NO 2022/1408
KARAR NO 2025/1700
TÜRK MİLLETİ ADINA
KARAR
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ BAKIRKÖY 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ 25/04/2022
NUMARASI 2020/388 Esas - 2022/470 Karar
DAVA
Menfi Tespit (Kambiyo Senedinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ 29/06/2020
İSTİNAF KARAR TARİHİ 23/10/2025
Davanın kabulüne ilişkin verilen kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin dava dışı İstanbul ... ... Kooperatifi'nin Malatya Beydağı şubesine mal karşılığında ... Malatya Şubesi ... nolu 17/01/2020 tarihli 10.460-TL bedelli çeki keşide ederek verdiğini, şubenin, İstanbul'daki merkeze göndermek için 04/12/2019 tarihinde kargoya verdiği çekin çalındığını; lehtarın sahte kaşesi ve imzasıyla önce dava dışı ... İnş Tur ... AŞ'ye, ondan ... Petro..Ltd. Şti.'ye ve ondan da en son olarak davalı ... Tekstil Ürünleri San. ve Tic Ltd. Şti.'ye ciro edildiğini ve davalının çeke dayanarak müvekkiline ve diğer ilgililere karşı 23/01/2020 tarihinde Bakırköy 3. İcra Dairesi'nin... esas sayılı kambiyo takibi başlatıldığını; lehtar cirosu sahte olduğundan ciro zincirinin baştan kopuk olduğunu ve davalının kötüniyetli olarak çeki ele geçirdiğini ileri sürerek, müvekkilinin icra takip dosyasında borçlu olmadığının tespitini ve kötüniyet tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP
Davalı, davaya cevap vermemiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI
Mahkemece, çekte lehtar ve ilk ciranta olarak görünen Kooperatif tarafından açılmış Bakırköy 5. ATM'nin 2020/386 esas sayılı davasındaki bilirkişi raporunda lehtar cirosunun sahte olduğu, lehtar ile ciro zincirindeki şirket arasında ticari ilişki olmadığı, davalı ile kendisinden önceki şirketler arasında ticari ilişki tespit edilemediği, ciro zincirinin 1. cirantadan davalıya kadar kopuk olduğunun tespit edildiği; davalı defter ve belgelerini sunmadığından incelenemediği; UYAP'ta davalı hakkında çok sayıda benzer davanın açıldığı, çekin kargoda kaybolması, davalı ile diğer cirolar arasında kopukluk olması, lehtar cirosunun sahte olduğunun tespiti ve davalının defterlerini ibrazdan kaçınması karşısında, davalının çeki iktisabında ağır kusurlu olduğu gerekçesiyle, davanın kabulüne, davacının davaya konu icra takip dosyasında takibe konu senet nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine ve fazla istemin reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ
Davalı vekili, soruşturmanın sonuçlanmadığını; sadece savcılık dosyasına ve müvekkilinin diğer davalarına bakılarak karar verilemeyeceğini; müvekkilinin dolandırıldığını, cirodaki kopukluğun iyiniyetli müvekkilini bağlamadığını belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE
Dava, davacının keşidecisi olduğu çekin kargoda çalınarak davalı tarafından kötüniyetli ele geçirildiğinden bahisle çeke dayanılarak başlatılan icra takibinden borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.
TTK'nın 818/1,(c) maddesi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanacak 677. maddesinde düzenlenen "imzaların istiklali (bağımsızlığı)" ilkesine göre, senet lehtarının veya diğer cirantaların ciro imzasının sahte olması hali, diğer imza sahiplerinin ve özellikle senedin asıl borçlusu olan keşidecinin senetten kaynaklanan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Zincirleme ve birbirine bağlı, lehtardan hamile tam ve düzenli yani kesintisiz cirolar hak sahipliğine karine sayılır. Cirolar arasındaki zincirleme bağlılığın gözlenmesi sadece dış görünüm bakımından yapılır. Başka bir anlatımla, ciro zincirinin muntazam bir şekilde birbirini takip edip etmediğini incelerken dış görünüşü incelemek yeterli olup, cirantalardan birinin imzasının sahte olması veya temsilci sıfatıyla senedi imzalayan şahsın imza yetkisinden yoksun olması ciro zincirini etkilemez.Somut olayda, davacı, aldığı mal karşılığı ...
Malatya Şubesi ... nolu 17/01/2020 tarihli 10.460-TL bedelli nama yazılı çeki keşide ederek lehtar İstanbul ... ... Kooperatifi Beydağı Malatya şubesine verdiğini, lehdarın İstanbul'daki merkezine kargoyla gönderdiği çekin (ve diğer çeklerin) çalındığını, lehtarın sahte kaşesi ve imzasıyla önce dava dışı ... İnşaat .. AŞ'ye, ondan ... Petro ..Ltd. Şti.'ye ve ondan da en son olarak davalı ... Tekstil Ürünleri San. ve Tic Ltd. Şti.'ye ciro edildiği ve haksız olarak çeki ele geçirmiş kötüniyetli davalının çeke dayanarak müvekkiline ve diğer ilgililere karşı 23/01/2020 tarihinde Bakırköy 3. İcra Dairesi'nin... esas sayılı kambiyo takibi başlatıldığını belirterek, takip dosyasında borçlu olmadığının tespitini istemiştir.Davacının delil olarak dayandığı Bakırköy 5.
ATM'nin 2020/386 esas ve 2021/355 karar sayılı dava dosyasının UYAP'tan incelenmesinde, İstanbul ... ... Kooperatifi'nin (eldeki davanın davalısı) ... ... Ltd. Şti.'ye açtığı davada, eldeki davaya konu çek için başlatılmış aynı icra takibine ilişkin menfi tespit ve çekin istirdatı isteminde bulunduğu, 27/04/2021 tarihinde davanın kabulüne, davacının borçlu olmadığının tespiti ile çekin davalıdan istirdadına karar verilmiş ve karar istinaf edilmediğinden 04/04/2022 tarihinde kesinleşmiştir. Davalı kendisinin de taraf olduğu kesinleşen mahkeme kararı sonucunda, çek hamilliğini dolayısıyla davacıya karşı alacak hakkını yitirdiğinden, davacının davalıya borçlu olmadığı anlaşılmış olup, mahkemece davanın kabulüne karar verilmesi yerinde bulunmuştur.
Bu tespit karşısında davalının istinaf nedenleri kabul edilmemiştir.Açıklanan nedenlerle, mahkemece davanın kabulüne dair verilen kararda isabetsizlik bulunmadığından davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM
Yukarıda açıklanan nedenlerle:
Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 789,88-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 197,47-TL harcın mahsubu ile kalan 592,41-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davalı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, davacı tarafından yapılan 26-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 23/10/2025
Kaynak: https://6102ttk.com/karar/285330 · sınıflandırıcı v3.2 · görünüm damgası: kmk_oncesi