Süresinde ibraz edilmeyen çekte keşideciye sebepsiz zenginleşme davası
İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2018/944 E. 2019/621 K. · · İlk derece: İSTANBUL 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
İtirazın iptaliistinaf başvurusunun esastan reddiKesin
★ EmsalGörev ve yetki
Davacının nitelemesi: Ticari Satımdan Kaynaklanan (Süresinde İbraz Edilmeyen Çek) mahkemenin nitelemesiyle örtüşüyor
Gerekçe özeti
Süresinde bankaya ibraz edilmeyen çekte hamilin kambiyo hukukuna dayalı müracaat hakkı düşer; çeki ciro yoluyla devralan hamil ile keşideci arasında temel ilişki bulunmadığından hamil ancak TTK 732. madde (sebepsiz zenginleşme) çerçevesinde keşideciden alacağını talep edebilir. Davacı dava dilekçesinde bu hukuki sebebi açıkça belirtmemiş olsa da, hakim hukuki sebebi resen belirlemekle görevli olduğundan bu durum taleple bağlılık ilkesine aykırılık oluşturmaz ve görev itirazını haklı kılmaz. Bu tür davalarda ispat yükü keşideciye aittir; keşidecinin lehdara ödeme yaptığı iddiası, ödemenin hamili bağlamaması nedeniyle sebepsiz zenginleşmediğini ispat etmeye yeterli değildir.
Ele alınan sorunlar
Taleple bağlılık ve hukuki sebebin resen belirlenmesi - görev itirazı → ret
İddia: Davalı vekili, davacının davasını sebepsiz zenginleşmeye dayandırmadığı halde mahkemenin taleple bağlılık ilkesine aykırı olarak TTK 732. madde kapsamında sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre hüküm kurduğunu, bu nedenle mahkemenin görevsiz olduğunu, çekin kambiyo vasfını kaybetmesi nedeniyle HMK 4. madde gereği Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevli olduğunu ileri sürmüştür.
Gerekçe: Çek yasal süresinde ibraz edilmediği takdirde TTK 808. madde gereğince hamil kambiyo hukukuna dayalı müracaat hakkını kaybeder. Bu durumda hamilin alacağına kavuşabilmesi için temel ilişki bulunan keşideciye veya cirantaya karşı çeke yazılı delil başlangıcı olarak dayanarak dava açması ya da TTK 818. madde atfıyla 732. madde uyarınca sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre keşideciden alacağını talep etmesi gerekir. Çeki ciro yolu ile devralan hamil ile keşideci arasında temel ilişki bulunmadığından, hamil alacağını ancak TTK 732. madde çerçevesinde tahsil edebilir. Davacı dava dilekçesinde açıkça belirtmemiş olsa da, HMK 25, 26 ve 33. madde hükümleri gereğince hakim, tarafların ileri sürdüğü maddi vakalar ve netice-i talep ile bağlıdır; ancak dayandıkları kanun hükümleri ve bunların tavsifleriyle bağlı olmayıp kanunları resen uygulayarak talepleri karara bağlamakla mükelleftir. Davanın hukuki sebebini belirlemek mahkemenin görevidir. TTK 732. madde gereği davanın hukuki nedeni sebepsiz zenginleşmedir. Bu husus TTK'da düzenlenen bir husustan doğan dava olduğundan göreve yönelik istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.
Gerekçe kaynağı: özgün
Sebepsiz zenginleşmede ispat yükünün keşideciye ait olması → ret
İddia: Davalı vekili, sebepsiz zenginleşmenin gerçekleşmediğini, çek bedelinin lehdara ödendiğini ve temel ilişki bakımından ödemenin gerçekleştiğini ileri sürerek davanın reddedilmesi gerektiğini savunmuştur.
Gerekçe: Kıymetli evraktan kaynaklanan sebepsiz zenginleşme davalarında ispat yükü çeki düzenleyen keşideciye ait olup, davalının sebepsiz zenginleşmediğini ispat etmesi gerekmektedir. TTK 732/1. madde gereği keşidecinin süresinde ibraz edilmeyen çeki lehdara vermek suretiyle borçlandığı, borcunu ödememe durumunda hamilin zararına sebepsiz zenginleştiğinin kabulü gerekmektedir. Davalı vekilinin çek bedelinin lehdara ödendiği iddiası ileri sürülmüş olsa da, lehdara yapıldığı iddia edilen ödemenin hamili bağlamayacağı ve çekin davacının elinde olduğu gözetilerek bu istinaf nedeni de yerinde görülmemiştir.
Gerekçe kaynağı: özgün
Emsal değeri
Süresinde ibraz edilmeyen çeklerde hamilin keşideciye karşı TTK 732. madde uyarınca sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanabileceği, davacının hukuki sebebi açıkça belirtmemiş olmasının hakimin bu sebebi resen uygulamasına ve taleple bağlılık ilkesine aykırılık oluşturmamasına, ayrıca bu davalarda ispat yükünün keşideciye ait olduğuna ilişkin tespitleri nedeniyle bölgesel olarak ikna edici emsal niteliği taşımaktadır.
Usul tespitleri
- Görevli mahkeme
- Süresinde ibraz edilmeyen çeke dayalı olarak keşideciye karşı TTK 732. madde uyarınca açılan sebepsiz zenginleşme niteliğindeki davalar TTK'da düzenlenen bir husustan doğduğundan, bu davalara bakmakla asliye ticaret mahkemeleri görevlidir.
Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
itirazın iptali↗ kambiyo senedi↗ çekin süresinde ibrazı↗ müracaat hakkının kaybı↗ sebepsiz zenginleşme (TTK 732)↗ temel ilişki↗ taleple bağlılık ilkesi↗ hukuki sebebin resen belirlenmesi↗ ispat yükü↗ görev itirazı↗
Karar metni
Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster
T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO 2018/944
KARAR NO 2019/621
TÜRK MİLLETİ ADINA
İSTİNAF KARARI
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ İSTANBUL 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ 28/02/2018
NUMARASI 2016/1076 E.- 2018/219 K.
DAVA
İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ 02/05/2019
Davanın kısmen kabulune ilişkin verilen hükmün davalı ... vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin davalı ....Şirketi'nin keşidesi, davalı .... Ltd Şti'nin lehdar olduğu çeki ciro ile .... isimli şahıstan aldığını, çekin 10.05.2016 keşide tarihli olup süresinde bankaya ibraz etmediğini, bu nedenle çek miktarı üzerinden İstanbul .... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile ilamsız takibe konu ettiğini, borçluların borca ve çekteki imzaya itirazları ile takibin durduğunu haksız itirazın iptali, takibin devamı, %20 inkar tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
CEVAP
1-Davalı .... Ltd Şti vekili; yetki itirazlarının bulunduğu,davalı şirket merkezinin Arnavutköy-İstanbul olup, diğer davalının da Sultangazi/İstanbul olduğu bu nedenle yetkili icra dairesi ve mahkemenin Bakırköy veya Gaziosmanpaşa olduğunu, çekin kambiyo vasfını yitirdiği, talebin temel ilişkiye dayanmadığını çeklerin rıza dışında elden çıkmış olup, savcılık soruşturmasının devam ettiğini, haksız davanın reddi ile kötü niyet tazminatına hükmedilmesini istemiştir.2-Davalı ....ltd.şti vekili; çekin süresinde bankaya ibraz edilmediği, kambiyo vasfını kaybettiği, alacaklı görünen ....ltd.şti'ne çek bedelinin ödendiğini, davacı ile ticari ilişkinin olmadığı ,yetkili mahkemenin Bakırköy mahkemeleri olup, haksız davanın reddi ve kötü niyet tazminatına hükmedilmesi istenmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
Mahkemece, davacının ciro yolu ile hamil olduğu çeki kendisinden önceki cirantadan ciro yolu ile aldığı, çekin süresinde bankaya ibraz edilmemiş olması nedeniyle lehdar cirantaya müracaat hakkının bulunmadığından .... Ltd Şti yönünden davanın reddine, keşideci ....San. Ltd.Şti sebepsiz zenginleşmediğini ispat edemediğinden bu davalı yönünden davanın kabulüne, ..... Ltd Şti yönünden itirazın iptali ile %20 inkar tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ
1-Davalı .....ltd.şti vekili;; mahkemenin taleple bağlılık ilkesine aykırı olarak hükmü kurduğunu, zira davacı tarafça ileri sürülmediği halde kambiyo senedi vasfını yitirmiş çek için TTK 732. Madde kapsamında sebepsiz zenginleşme nedenine dayalı olarak keşideciye başvurma hakkı olduğu, ispat külfetinin davalı tarafta olduğundan bahsederek aleyhe karar verdiğini, mahkemenin görevsiz olup, çekin kambiyo vasfını kaybettiği nedenle HMK 4. Madde gereği Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevli olduğunu, sebepsiz zenginleşmenin gerçekleşmediğini, adi ilişkiye dayalı tahsil davası yada sebepsiz zenginleşme davası açılabileceği, davacının bu yönde tercihini kullanmadığı, sebepsiz zenginleşmenin olmayıp temel ilişki bakımından ödemenin gerçekleştiğini bu nedenle kararın kaldırılarak yeniden inceleme sonucunda davanın reddine karar verilmesi istenmiştir.
GEREKÇE
Dava, süresinde ibraz edilmeyen çek nedeniyle keşideci ve lehdar aleyhine başlatılan ilamsız takibe ilişkin itirazın iptali davasıdır.Takip dayanağı çekin 10.05.2016 keşide tarihli, keşidecisi.....ltd şti, lehdarı ....Ltd Şti , lehdardan sonra ki ciranta ... tarafından davacıya ciro edildiği, çekin keşide gününde bankaya ibraz edilmediği anlaşılmaktadır.Kural olarak çek yasal süresinde ibraz edilmediği takdirde TTK 808. Madde gereğince hamil, kambiyo hukukuna dayalı müracaat hakkını kaybeder. Bu durumda müracaat hakkını yitiren hamilin alacağına kavuşabilmesi için aralarında temel ilişki bulunan keşideciye yada cirantaya karşı çeke yazılı delil başlangıcı olarak dayanmak suretiyle dava açması gerekecek, yada TTK 818.
madde atfıyla çeklerde uygulanması gereken 732. Madde uyarınca sebepsiz zenginleşme hükümleri doğrultusunda keşideciden alacağını talep etmesi gerekecektir.Çeki ciro yolu ile devralan hamil ile keşideci arasında temel ilişki bulunmayıp, alacağını ancak TTK 732. madde çerçevesinde tahsil edebileceği değerlendirilmelidir.Davacı dava dilekçesinde açıkça belirtmemiş olsa da HMK 25.
26. Maddeler ve 33. madde hükümleri karşılaştırıldığında, hakim bir davada sadece tarafların ileri sürdükleri maddi vakalar ve netice-i taleple bağlı, dayandıkları kanun hükümleriyle ve onların tavsifleriyle bağlı olmadığı ve kanunları resen uygulayarak talepleri karara bağlamakla mükelleftir. Davanın hukuki sebebini belirleme, mahkemenin görevidir.TTK 732. madde gereği davanın hukuki nedeni sebepsiz zenginleşmedir.Buna göre davalı vekilinin , davacının davasını doğrudan sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayandırmadığı ancak mahkemece bu yönde değerlendirme yapıldığı yönündeki istinaf nedenleri ile TTK da düzenlenen husustan doğan bir dava sözkonusu olduğundan göreve yönelik istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.Kıymetli evraktan kaynaklanan sebepsiz zenginleşme davalarında ispat yükü çeki düzenleyen keşideci de olup,davalının sebepsiz zenginleşmediğini ispat etmesi gerekmektedir.TTK 732/1.
madde gereği keşidecinin süresinde ibraz edilmeyen çeki lehdara vermek suretiyle borçlandığı, borcunu ödememe durumunda hamilin zararına sebepsiz zenginleştiğinin kabulü gerekmektedir.Davalı vekili çek bedelinin lehdara ödendiğini ileri sürmekte ise de lehdara yapıldığı iddia edilen ödemenin hamili bağlamayacağı, çekin davacının elinde olduğu gözetilerek davalı vekilinin istinaf nedenleri yerinde görülmemiş davalı ....vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM
Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davalı ...San. Ve Dış Tic. Ltd. Şti vekilinin istinaf başvurusunun HMK 'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 2.390,85- TL istinaf karar harcından davalı ... San. Ve Dış Tic. Ltd. Şti. tarafından peşin yatırılan 598- TL harcın mahsubu ile bakiye 1.792,85- TL harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK.'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olmak üzere, oy birliği ile karar verildi.02/05/2019
Kaynak: https://6102ttk.com/karar/271612 · sınıflandırıcı v3.2 · görünüm damgası: kmk_oncesi