Çekte beyaz cironun temlik cirosu hükmünde olması ve yetkili hamillik

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2021/1954

KARAR NO 2024/532

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 01/06/2021

NUMARASI 2018/280 Esas - 2021/343 Karar

DAVA

Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 16/04/2024

Davanın kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; Davalı yanca müvekkili aleyhine Adıyaman İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile 95.000-TL ve 24.000-TL bedelli çekler ile kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatıldığını, davaya konu çekin bankaya ibraz sonrası araya ciro edildiğini, bu sebeple de müvekkili aleyhine açılan icra takibinin iptali ve müvekkilinin borçlu olmadığının tespiti durumunun hasıl olduğunu, bankanın alacağı temlik ettiğini bu durumun ise ancak temlik sonucunu doğuran bir cironun bulunması ile olabileceğini, sonradan eklenen ciroda davalı banka adına atılan iki adet imzanın sahiplerinin kimler olduğunun tespitinin gerekeceğini, takibe konu çeklerin incelenmesi halinde çıplak göz ile de bakılsa anlaşılacağı üzere davalı banka Adıyaman şubesi tarafından sonradan ciro edildiğinin gözükeceğini bu sebeplerle davalının meşru hamil olmadığını, davanın kabulünü, takibe konu senet bedeline ve icra borca uygulanan faize itirazlarının kabulünü, takibin müvekkili yönünden iptalini, borçlu olmadığının tespitini, davalı aleyhine %20 kötü niyet tazminatına hükmedilmesini, talep etmiştir.

CEVAP

Davalı davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, çek asılları üzerinde grafoloji uzmanı ve bankacı bilirkişi marifetiyle inceleme yaptırılmış bilirkişi heyeti raporunda "çeklerin arka yüzüne "iş bu çek..." ile başlayan yazıların yazılması sonrasında sıkıştırılmak suretiyle "... Bankası- Adıyaman Şubesi-ibaresinin ilave edildikleri kanaatine varıldığı, bankanın çeklerin tahsil edildiğinde hangi kredinin riskinin kapanacağına dair bir bilgi sunamadığı, davalı tarafın tacir olup banka olması ve çek üzerinde oynama yaparak kendini alacaklı duruma getirmesi nedeniyle takip öncesi, takip sonrası ve dava öncesi duruma göre davacıdan alacaklı olmadığını bildiği ya da bilmesi gerektiği halde icra takibi başlatması nedeniyle davanın kabulüne ,davacının çek ve icra takibi nedeniyle davalı bankanın kötü niyetli olduğu gerekçesiyle davalı aleyhine % 20 kötü niyet tazminat talebinin kabulüne karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEBLERİ

Davalı vekili, davacı tarafça ileri sürülen hususun müvekkili bankaca dava konusu çekin ciro silsilesine sonradan ekleme yapılması olduğunu, bu iddianın gerçekle bağdaşmadığını, çekte bulunduğu iddia edilen müvekkili bankaya ait cironun TTK'da belirlenen hükümlere uygun olduğunu, hukuka aykırı bir durum bulunmadığını, müvekkili bankaca ciro silsilesine sonradan herhangi bir ekleme yapılmadığını, dava konusu çekin; grafolojik yönden eksik incelendiğini,mahkemece verilen karar haksız olup kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğini, bilirkişilerce dosyaya sunulan raporda hukuki değerlendirme yapılarak davacının çekten dolayı bir sorumluluğu bulunmadığı belirtildiğini, bilirkişilerin teknik ve uzmanlık gerektiren konularda görüş bildirilmesi gerekirken mahkemenin yerine geçerek bu şekilde görüş bildirmesinin kabul edilemeyeceğini ileri sürerek , kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, çeki ibrazından evvel tam ciro ile almayan davalının yetkili hamil olmadığı dolayısıyla, çek nedeniyle alacak talep edemeyeceğini, lehtarın cirosundan sonra araya sıkıştırarak cirolayan davalı banka Adıyaman Şubesinin alacağı takip hakkına sahip bulunmadığından bahisle takip nedeniyle borçlu olmadığının tespitine ilişkindir. İcra takibine konu çeklerin incelenmesinde lehtar ... Ltd. Şti.'nin beyas cirosundan sonra, davalı banka Adıyaman şubesi tarafından çeklerin takasa ibraz edildiği mahkemece verilen ödeme yasağı nedeniyle işlem gördüğü belirtilip tarih atılarak Adıyaman şubesi tarafından imzalanmış,lehdarın cirosundan sonra ,takasa ibraz şerhinden evvel yine banka şubesi yazılıp imzalandığı anlaşılmaktadır.Mahkemece;

çeki takibe koyan bankanın lehtar veya ciranta olarak çeki elinde bulundurmadığı, dolayısıyla çekin hamili olmadığı, alacaklı bankanın kaşesinin lehdarın cirosundan sonra araya sıkıştırılarak yazılmasının davalıya alacak hakkı vermediği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.Somut olayda takip dayanağı çeklerin TTK'nın 780. maddesinde yazılı unsurları taşıyan emre yazılı çek olduğu, keşideci davacı borçlunun çeki lehtar ... emrine düzenlediği, lehdarın beyaz cirosu ile çekin davalı banka Adıyaman Şubesinin çekleri muhatap Osmanağa Şubesi adına vekâleten 15.12.2014, 30.11.2014 tarihinde ibraz ettiği, yine davalı banka tarafından borçlu hakkında çeke dayalı olarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takibe geçildiği davacı tarafça, alacaklı bankanın ibraz şerhinden önce alacaklının cirosu olmadığı,sonradan araya sıkıştırılarak yazıldığı ileri sürülerek takip hakkı bulunmadığından davacının borçlu olmadığının tespiti talep edilmiştir.

TTK'nın 788. maddesinin 1. fıkrası uyarınca emre yazılı çekler (tam veya beyaz) ciro ve teslim yoluyla üçüncü kişiye devredilebilir. Çekin cirosunda lehine ciro yapılan kimsenin gösterilmesi zorunlu olmayıp, ciro sadece cirantanın imzasından ibaret de olabilir. Bu tür ciroya TTK'nın 818.

1. fıkrasının (d) bendi atfıyla uygulanması gereken aynı Kanunun 683. maddesinin 2. fıkrası uyarınca beyaz ciro denmekte olup temlik cirosu hükmünde kabul edilir. Ciro şerhinde aksine bir kayıt yok ise ya da sadece "bedelini ödeyiniz" şeklinde bir kayıt bulunuyorsa yapılan ciro temlik cirosu hükmündedir.TTK'nın 818. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi atfıyla uygulanması gereken aynı Kanunun 684. maddesinin 1. fıkrasına göre temlik cirosunun teminat fonksiyonu nedeniyle ciro ve teslim ile çekten doğan bütün haklar ciro edilen kişiye geçer. TTK'nın 790. maddesine göre cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır.

Aynı Kanunun 801. maddesine göre cirosu kabil bir çeki ödeyecek muhatap, cirolar arasında düzenli bir teselsülün var olup olmadığını incelemekle yükümlü ise de cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda değildir. TTK'nın 798. maddesine göre çekin bir takas odasına ibrazı ödeme için ibraz yerine geçer. Takip konusu çeklerin lehdarın beyaz cirosu ile davalı bankanın Adıyaman şubesine geçtiği ve ciro şerhinde hiç bir kayıt bulunmadığı, Adıyaman şubesinin takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda çeki muhataba ibraz ettiği, mahkemece konulan ödeme yasağı nedeniyle tahsil edilemediği şerhinin muhatap bankaya vekâleten yazıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda takibe konu çeki lehtardan temlik cirosu ile devralan Adıyaman şubesi aynı zamanda muhatap banka durumunda olmadığından ve çek adı geçen şube tarafından ibraz edildiğinden, ibraz eden ve takip yapan bankanın yetkili hamil olduğunun kabulü gerekir.

TTK'nın 789. maddesinin 4. fıkrasında belirtildiği üzere muhatap lehinde ciro yalnız makbuz hükmünde olup, böyle bir ciro ancak çek bedelinin tamamen veya kısmen ödenmesi hâlinde söz konusu olabilir. Takip alacaklısı banka şubesi muhatap banka olmayıp çeki muhatap bankaya da ciro etmiş değildir. Yargıtay HGKnın somut olaya uygun 2017/337 esas,2019/1176 karar sayılı ve 12.11.2019 tarihli kararında; "O hâlde, çekin bankaya ibrazı sırasında 5. maddede öngörülen imzayı atmayan hamilin, artık bu sıfatını kaybettiği düşüncesiyle, takibe geçmeden önce imza atmak için çekin arkasında yer arama veya bunun yerine takip talebine çek tevdi bordrosunu ekleme çabası,yersiz ve gereksizdir. Çeki elinde bulunduranın veya icra takibi yapanın yetkili/meşru hamil sıfatı 5.

maddede sözü geçen imzanın atılıp atılmadığı dikkate alınmadan 6762 sayılı TTK'nın 702. maddesine göre (ayrıca 713) tespit edilecektir. Dolayısıyla, çekin bankaya ibrazı sırasında Çek Kanunu'nun 5. maddesi gereği imzayı atmayan hamil, müracaat hakkını kullanabileceği gibi çeki (gecikmiş) ciroyla da devredebilir (TTK. m. 705) ve böyle bir devir hâlinde sözü edilen imzanın bulunmaması ciro zincirinde kopukluk yaratmaz.Yukarıda açıklanan ilke ve kurallar ışığında takip konusu çeki beyaz ciro ile devralan alacaklı ....Bankası...Güzelyalı Şubesi tarafından, muhatap ...şubesi adına vekâleten çekin arka yüzüne ibraz tarihini de içeren ibraz şerhi yazılıp yetkilisince imzalanması suretiyle, 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 8/3,4 maddesi ile Bankalar arası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 14.

maddesi kapsamında çekin bankalar arası takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya ibraz edildiği anlaşılmaktadır. Şu hâle göre çekin 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 8. maddesinin 3. maddesi göndermesi ile TTK'nın 798. maddesi hükmü uyarınca takas odasına ödeme için ibraz eden alacaklı bankanın yetkili hamil olduğunun kabulü gerekir." denilmiştir.Açıklanan sebeplerle, 6102 sayılı TTKnın 789/4 maddesi "Muhatap lehindeki ciro yalnız makbuz hükmündedir; meğer ki, muhatabın birden fazla şubesi olup da ciro, çekin üzerine çekildiği şubeden başka bir şube üzerine yazılmış bulunsun.” hükmünü amir olup, anılan madde uyarınca muhatabın birden fazla şubesi bulunup da ciro muhatap banka şubesinden başka bir şube üzerine yapılmışsa muhataba yapılan ciro geçerli sayılacaktır.

Davalı bankanın Osmanağa şubesinin muhatap banka olduğu iki adet çekin, lehtarın temlik cirosu hükmünde olan beyaz cirosu ile aldığı çeki takas odası aracılığıyla muhatap bankaya ibraz ettiği,muhataba vekaleten ibraz şerhini yazdığı, çeki takas odasına ibraz ettikten sonra ,araya sıkıştırılarak sonradan yazıldığına ilişkin iddianın, ciro imzası atmasa dahi hamilin sıfatına bir etkisi olmadığı gözetildiğinde, takas odasına ibrazdan evvel banka şubesince ciro edilmediğine ilişkin gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmesi yerinde olmadığından davalı vekilinin istinaf başvurusun kabulü ile kararın kaldırılmasına, yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek olmadığından yeniden karar verilerek davanın reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 01/06/2021 Tarih 2018/280 Esas 2021/343 Karar sayılı kararının HMK 353(1)b-2 maddesi gereği KALDIRILMASINA; "Davanın reddine,"İlk derece yargılamasına ilişkin olarak ;"Alınması gereken 427,60-TL harcın davacı tarafından peşin yatırılan 2.536,74-TL harçtan mahsubu ile fazla olan 2.109,14-TL'nin talep halinde davacıya iadesine, Davacı tarafından yapılan giderlerin kendi üzerinde bırakılmasına,Davalı lehine takdir olunan 23.766,77-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,Talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine,"Yatırılan 2.597‬-TL peşin istinaf karar harcının talep halinde davalıya iadesine,Davacı tarafından yapılan istinaf yargı giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.

16/04/2024