Gemi sicili

11. Hukuk Dairesi         2023/1560 E.  ,  2024/8836 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi

SAYISI 2022/1372 Esas, 2022/1589 Karar

HÜKÜM

Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ Bodrum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (Denizcilik Mahkemesi sıfatıyla)

SAYISI 2020/177 E., 2020/41 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkil şirket ile davalı şirketin, davalı şirketin mülkiyetinde bulunan ‘...’ isimli teknenin 1.100.000,00 euro bedel karşılığında müvekkiline satışı konusunda anlaştıklarını, davalı şirket tarafından düzenlenen proforma faturada bankaların kredi sisteminde, satın alınacak malın belli bir kısmına kredi verilmesi söz konusu olduğundan müvekkilinin bankadan yüksek miktarda kredi kullanabilmesi için teknenin bedelinin 4.000.000,00 euro olarak gösterildiğini, tekne bedelinin tamamının davalı şirkete ve çekilen kredi borcunun tamamının da bankaya ödenmiş olmasına rağmen davalı şirket tarafından teknede mevcut birkaç teknik arızanın giderileceği gerekçesi ile davaya konu teknenin müvekkiline teslim ve müvekkili adına tescilinin geciktirildiğini, müvekkili şirketin davalı şirkete teknenin tescili ve teslimi konusunda başvuruları devam ederken davalı şirket hakkında doğrudan iflas talebiyle dava açılmış olduğunun öğrenildiğini, ilgili iflas dosyası taraflarınca incelendiğinde;

davalı şirketin %50 ortağı ve yönetim kurulu başkanı olan Abdülkadir Esen’in şirkete ait tüm gayrimenkuller üzerine bankalar lehine ipotek tesis ettirerek krediler çektiği, şirket adına çekilen tüm kredileri de şahsi hesabına aktararak İngiltere’ye gönderdiğine ilişkin banka kayıtlarının olduğu, bedeli taraflarınca ödenen ancak müvekkiline teslim edilmeyen ... isimli teknenin Abdülkadir Esen’in sahibi olduğu, ... isimli şirkete devredildiğinin öğrenilmiş olduğunu, bu şekilde davalı şirketin alacaklılardan mal kaçırma kastıyla hareket ve şirketin mevcudunun eksiltildiğinin görüldüğünü, teknenin muvazaalı olarak devrinin öğrenilmesi üzerine taraflarınca iflas dosyasına 02.04.2019 tarihinde müdahale talebinde bulunulduğunu, davaya konu ve müvekkilince bedeli ödenen teknenin muvazaalı olarak davalı şirket yetkilisinin sahibi olduğu şirkete devredildiğinin öğrenilmesi üzerine 17.04.2019 tarihli dilekçeleri ile ‘...’ isimli teknenin tekrar muvazaalı devrinin ve yurt dışına kaçırılmasının önlenmesi amacıyla ihtiyati tedbir talep edildiğini, ihtiyati tedbir taleplerinin kabul edilerek işleme konulduğunu, aynı gün teknenin bulunduğu tersaneye gidilerek ihtiyati tedbir kararının uygulandığını, ihtiyati tedbire konu teknenin, davalı şirketin kaptanına yediemin olarak teslim edildiğini, davalıların ihtiyati tedbire itiraz dilekçelerinin incelenmesiyle ...

isimli teknenin muvazaalı olarak devrinin ... Yachting Limited şirketiyle sınırlı kalmadığı, muvazaaya devam edildiği ve davalı şirket aleyhine iflas davası açılması akabinde adı geçen teknenin ... Yachting Limited isimli şirkete yine muvazaalı olarak devredildiğinin ortaya çıktığını, zira, davaya konu teknenin davalı şirket mülkiyetinde iken, davalı şirketin ortağı ve yönetim kurulu başkanı olan Abdülkadir Esen’in, tek hissedarı olduğu ... Yachting Limited isimli Malta merkezli bir şirkete devredilmesinin danışıklı işlem olduğu ve söz konusu teknenin müvekkili şirkete devirden kaçınma amacıyla yapılmış bir devir olduğu hususunun ihtilafsız olduğu, davalıların, mezkur teknenin davalı şirket tarafından, şirketin yönetim kurulu başkanı Abdülkadir Esen’in sahibi bir başka şirkete devir işleminin muvazaa nedeniyle iptal edileceğini bildikleri için iflas davasının açılması akabinde alelacele olarak dava konusu tekneyi bu kez diğer şirkete devretmiş olduklarını, devir tarihine bakıldığında bu devir işleminin de muvazaalı olduğunu ve müvekkilinin talebinin neticesiz kalmasını sağlamak amacıyla yapılmış olduğunun açık olduğunu, nitekim, davalı ...

Yachting Limited şirketi tarafından ihtiyati tedbir dosyasına sunulan ... teknesinin kendilerine satışını gösteren evraklar incelendiğinde;

27. 03.2019 tarihinde ... Yachting Ltd ile ... Yachting Ltd arasında ... teknesine ilişkin satış sözleşmesi imzalandığını ileri sürerek müvekkilinin satın aldığı ancak müvekkiline devir, tescil ve teslimi yapılmayan ‘...’ isimli tekneye ilişkin muvazaalı satışın iptali ile teknenin müvekkili adına tescili ve fiilen müvekkiline teslim edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II.CEVAP

1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davalı şirket aleyhine açılan davada, dava dilekçesi ve duruşma zaptının şirketin merkezine tebliği gerektiğini, bununla birlikte davalı müvekkili şahsen, dava konusu ticari yatı kimseden almadığını veya satmadığını yahut devralınmamış veya devredilmediğinden müvekkili yönünden husumet yokluğu nedeniyle davanın reddi gerektiğini, davaya konu tekne Malta limanına bağlı yabancı bir yat iken ... Yacthing Limited adlı Amerika merkezli firma tarafından satın alınarak Amerika-Delawere Eyaleti limanına kaydedildiğini, anılan teknenin maliki Türk firması olmayıp Türk limanlarına da kayıtlı olmadığından davada Türk Mahkemeleri ve mahkemeniz yetkisiz olduğunu, bu davada teknenin ve maliki firmanın kayıtlı bulunduğu Amerika Mahkemeleri yetkili olduğunu, yetkisizlik nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı ... cevap dilekçesinde; kendisinin herhangi bir şirkette ortaklığının olmadığını, ... Yacthing Limited adlı Amerika merkezli firmanın Schatz isimli teknesinde 2010 tarihinden bu yana kaptan sıfatıyla çalıştığını, Schatz isimli teknenin satılarak ... II isimli teknenin alındığını, halen de aynı firmaya bağlı ... II isimli teknenin kaptanı olarak görevine devam ettiğini, ... II isimli tekne alınmadan önce, hiçbir zaman anılan teknenin kaptanı olarak çalışmadığını, taraf olarak gösterildiğim ... Yatchıng Limited şirketi ile yetkili veya çalışan sıfatıyla hiçbir zaman hiçbir bağının olmadığını, davaya konu tekne Malta limanına bağlı bir yat iken çalıştığım firma ... Yacthıng Lımıted adlı Amerika merkezli firma tarafından satın alınarak Amerika-Delawere Eyaleti Limanına kaydedildiğini, anılan teknenin maliki Türk firması olmayıp Türk Limanlarına da kayıllı olmadığından davada Türk Mahkemeleri ve mahkemeniz yetkisiz olduğunu, bu davada teknenin ve maliki firmanın kayıtlı bulunduğu Amerika Mahkemeleri yetkili olduğunu savunarak yetkisizlik nedeni ile davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

3.Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde; dava konusu ... isimli teknenin mülkiyetine karar verme yetkisi Malta Hukukuna tabi olup Mahkemenin yetkisiz olduğunu, davanın usulden ve esastan reddi gerektiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Malta bayraklı ... II isimli teknenin Amerika merkezli davada taraf olarak gösterilemeyen ... Limited adına kayıtlı olduğu, Türk gemi siciline kayıtlı olmadığı, davacının nihai talebinin geminin mülkiyetinin kendi adına tescili ile Türk gemi siciline kayıtlanması olduğu göz önünde bulundurulduğunda dava konusu olayın yabancılık unsuru taşıdığı, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (5718 sayılı Kanun) 21 inci maddesine göre taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer aynî haklar, işlem anında malların bulunduğu ülke hukukuna tâbi olduğu, aynı Kanun' un 22 nci maddesi uyarınca  deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki aynî haklar, menşe ülke hukukuna tâbi olduğu ve menşe ülkenin deniz taşıma araçlarında ayni hakkın tescil edildiği sicil yeri olduğunun açıkça hüküm altına alındığı, Glorıosu II isimli teknenin Türk gemi siciline kayıtlı olmadığı, yabancı bayraklı teknenin sicil kayıtlarının ilgili olduğu bayrak devleti tarafından tutulduğu, buna göre Malta bayraklı geminin sicil kayıtlarının, tescil edildiği Malta Cumhuriyeti tarafından tutulduğu, buna göre 5718 sayılı Kanun gereğince Malta bayraklı Glorıosu II isimli geminin mülkiyetinin değişikliği talebi ile ikame edilen işbu dava yönüyle mahkemenin yetkisiz olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle dava dilekçesinin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme tarafından yapılan tespit ve hukuki değerlendirmelerin hatalı olduğunu, mahkemenin yetkisiz olduğuna ilişkin kararının usule, kanuna ve hukuka aykırı olduğunu, ... isimli teknenin esasında Türk bayrağına kayıtlı olup Türk Mahkemelerinin yetkili ve görevli olduğunu, müvekkilinin teknenin satış bedelinin tamamını ödemesine rağmen teknenin müvekkiline devir ve tesliminin yapılmadığını ve teknenin muvazaalı olarak ... Yachting Limited isimli şirkete devredildiğini, davalı şirket aleyhine iflas talebi ile açılan davadan haberdar olunduktan bir gün sonra 27.03.2019 tarihinde ... Limited şirketine teknenin muvazaalı olarak devir işleminin yapılmış olduğunu, ...

isimli teknenin adının ... II olarak güncellendiğinin tespit edildiğini, ... II isimli teknenin son donatanının da anılan şirket olduğunu, davalılardan herhangi birinin Türkiye'de ikamet etmiş olmasında dahi Türk Mahkemelerinin uyuşmazlığa bakmakla yetkili ve görevli olduğunu, her ne kadar davalılar tarafından husumet itirazında bulunulmuşsa da, davalıların Türkiye' de ikamet etmekte olduğunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 1104 üncü maddesinin üçüncü fıkrasındaki “Yabancı bayraklı gemilerde, geminin malikine veya kiracısına açılacak her türlü dava veya takibin, onlar hakkında geçerli olmak üzere kaptana da yöneltilebileceği” düzenleme gereğince davanın Türk Mahkemelerinde ve teknenin kaptanına yöneltilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığını, ...'un ...

Yachting Ltd. şirketinin Türkiye’deki acentesi ve Türkiye'deki yetkilisi olduğundan ... Yachting şirketine karşı davanın Türkiye’deki tek temsilcisi olan ...’a yöneltilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığını, uyuşmazlığa ilişkin Türk Mahkemelerinin ve Bodrum 1.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin yetkili ve görevli olduğundan yerel Mahkeme tarafından verilen yetkisizlik kararının kanuna ve hukuka aykırı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava tarihi olan 08.05.2019 tarihi itibariyle tescili istenen teknenin ABD Delawere Eyaleti limanına kayıtlı olmasına ve teknenin malikinin de ABD' ye bağlı ... Yachting Limited şirketinin olmasına, yabancılık unsuru taşıdığı için uyuşmazlıkta 5718 sayılı Kanun’un 21 ve 22 nci maddelerinin uygulanmasının gerektiği, kamu düzenine ilişkin bir aykırılık bulunmadığı, kanunun olaya uygulanmasında ve gerekçede hata edilmediği, ihtilafın doğru olarak tanımlandığı, inceleme konusu kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerekmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf sebepleriyle temyiz başvurusunda bulunmuştur.

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, ... isimli tekneye ilişkin muvazaalı satışın iptali ile teknenin davacı adına tescili ve fiilen teslim edilmesi istemine ilişkin açılan davada Türk mahkemelerinin yetkili olup olmadığı noktasında toplanmıştır.

2. İlgili Hukuk

1.5718 sayılı Kanun'un 21, 22 ve 40 ıncı maddeleri.

2.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 10 ve 16 ncı maddeleri.

3.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1104 üncü maddesi.

3. Değerlendirme

Dava, muvazaalı olduğu iddia edilen tekne satışının iptali ve teknenin davacı adına tescili ve teslimi istemine ilişkindir. İlk derece Mahkemesince yukarıda yazılı gerekçe ile dava dilekçesinin reddine karar verilmiş, kararım davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince yukarıda anılan gerekçe ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

5718 sayılı Kanun'un "ayni haklar" kenar başıklı 21 inci maddesinde, taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer aynî hakların işlem anında malların bulunduğu ülke hukukuna, aynı Kanun'un 22 nci maddesinde ise hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki aynî hakların menşe ülke hukukuna tâbi olduğu, menşe ülkenin de hava ve deniz taşıma araçlarında aynî hakların tescil edildiği sicil yeri, deniz taşıma araçları bakımından sicil yeri yoksa bağlama limanı, raylı taşıma araçlarında ise ruhsat yeri olduğu düzenlenmiştir. Aynı Kanun'un 40 ıncı maddesi de Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin iç hukukun yer itibari ile yetki kurallarınca tayin edileceği düzenlenmiştir.

6100 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesince sözleşmeden doğan davaların, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılacağı, 16 ncı maddesinde haksız fiilden doğan davalarda, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesinin de yetkili olduğu düzenlenmiştir.

6102 sayılı Kanun'un 1104 üncü maddesinde ise yabancı bayraklı gemilerde, geminin malikine veya kiracısına açılacak her türlü dava ve takibin, onlar hakkında geçerli olmak üzere kaptana da yöneltilebileceği düzenlenmiştir.

Somut olayda, dava konusu Malta bayraklı tekne, dava tarihi itibari ile ABD Delawere Eyaleti Limanına kayıtlı olup malikinin ABD' ye bağlı ... Limited Şirketi, kaptanının ise 27.04.2019 tarihinden itibaren davalılardan ... olduğu tespit edilmiştir.

Hal böyle olunca yukarıda anılan hükümler ve 6102 sayılı Kanun'un 1104 üncü maddesi gereğince dava geminin kaptanına da yöneltilebileceğinden mahkemece, Türk mahkemelerinin davaya bakmakta yetkili olduğu kabul edilerek davanın esası yönünden inceleme yapılması gerekirken Türk mahkemelerinin yetkili olmadığı gerekçesi ile dava dilekçesinin reddine karar verilmesi yerinde görülmemiş, kararın bu nedenlerle bozulması gerekmiştir.

VI. SONUÇ

Yukarıda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz istemlerinin kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 10.12.2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.