Madde 1312 — 2. Özel tazminat
(1) Bir kurtaran, çevre zararı tehdidi oluşturan bir araç veya onun içindeki eşya için kurtarma faaliyetinde bulunmuş, ancak bu madde uyarınca hesaplanacak özel tazminata en azından denk bir kurtarma ücretine 1305 inci madde uyarınca hak kazanmamışsa, kurtarma faaliyeti için bu madde kapsamında yapmış olduğu giderleri özel tazminat olarak malikten isteyebilir. Özel tazminata hükmedebilmek için mahkemenin veya hakem kurulunun, 1305 inci maddeye göre belirlenecek kurtarma ücretini, kurtarılan şeylerin en yüksek değerine kadar yükseltmiş olması gerekmez.
(2) Kurtaran, birinci fıkranın birinci cümlesinde belirtilen şartlar altında, kurtarma faaliyeti ile çevre zararını önlemiş veya sınırlandırmış ise, malik tarafından birinci fıkra uyarınca kurtarana ödenecek özel tazminat, kurtaranın yaptığı giderlerin en çok yüzde otuzuna kadar artırılabilir. Mahkeme veya hakem kurulu, 1305 inci maddenin birinci fıkrasındaki kıstasları da göz önünde bulundurarak hak ve nasafet kurallarına uygun olduğuna karar verirse, özel tazminatın miktarını daha da artırabilir; şu kadar ki, yapılacak artırım, hiçbir hâlde kurtaranın giderlerinin yüzde yüzünü geçemez.
(3) Birinci ve ikinci fıkraların uygulanmasında “kurtaranın giderleri”, kurtarma faaliyeti sırasında kurtaran tarafından yapılmış makul harcamaları ve kurtarma faaliyetinde fiilen kullanılan ve kullanılması makul olan teçhizat ve personel için, 1305 inci maddenin birinci fıkrasının (h), (i) ve (j) bentlerindeki kıstaslar gözetilerek belirlenecek uygun bir tutarı ifade eder.
(4) Bu maddeye göre hesaplanacak özel tazminatın toplamı, kurtaranın 1305 inci madde uyarınca alabileceği kurtarma ücretini aştığı takdirde ve oranda ödenir.
(5) Kurtaran, ihmali nedeniyle çevre zararını önleyememiş veya sınırlandıramamış ise, bu maddede belirtilen tazminattan tamamen veya kısmen mahrum bırakılabilir.
(6) Bu madde hükümleri, donatanın rücu haklarına halel getirmez.
(7) Bu madde uyarınca yapılacak ödemeler, müşterek avarya paylaştırmasına girmez.
Madde gerekçesi
Dikkat: Bu gerekçe kanun tasarısına yazılmıştır. Maddenin yürürlükteki metni o günden bu yana değişmiştir (i̇çeri̇k deği̇şi̇kli̇ği̇). Gerekçe, güncel metnin değil tasarı metninin açıklamasıdır.
Bu madde, esas itibarıyla, 1989 Sözleşmesinin 14 üncü maddesinden alınmıştır. Doğrudan bu madde ile ilgili oldukları için, 1989 Sözleşmesinin 1 sayılı Ek’i (Attachment 1) birinci fıkranın ikinci cümlesine, keza 1989 Sözleşmesinin 2 sayılı Ek’i (Attachment 2) de yedinci fıkraya işlenmiştir. Bu hükümlere göre yapılacak ödeme 1989 Sözleşmesinde “special compensation” olarak nitelendirilmiştir; yani İngiliz hukukunda “tazminat” anlamına gelen “indemnity” veya “damages” terimleri kullanılmamıştır. Zaten maddenin ilk fıkrasına göre talebin konusu, kurtarma faaliyeti için yapılan “masraflar”dır. Dolayısıyla, burada düzenlenen husus aslında, 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 994 üncü maddesi anlamında “zaruri ve faydalı giderler”dir. Ne var ki, 994 üncü maddede de “tazmin” sözcüğü kullanıldığı için, Tasarının bu maddesinde de “özel tazminat” terimi tercih edilmiştir.
Kaynak: TBMM S. Sayısı: 96 (Dönem 23) - Türk Ticaret Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu
Eski TTK (6762) karşılığı
m.1231 kismen — Kurtarma ↔ Kurtarma ve yardım
Kurtarmayı veya yardımı icabettiren kaza sırasında insan kurtarmak için çalışmış olan kimse, gemiye veya gemide bulunan şeyleri kurtarmış olanlara ait tazminattan hak ve nasfete uygun bir pay istiyebilir. Kurtarılan kimseler kurtarma veya yardım ücreti ödemeye mecbur değildir.
Kaynak: 6102 ↔ 6762 karşılaştırma cetveli. Eşleşmeler cetvelden derlenmiştir; en güvenilir eşleşme başta gösterilir.
İlişkili kararlar
Bu maddeye bağlı onaylı karar henüz yok. Yeni kayıtlar aylık bültenle duyurulacak → bülten.
Güncel gelişmeler
Bu maddeye bağlı onaylı gelişme henüz yok. Resmî Gazete haftada bir taranır; onaylanan kayıtlar burada görünür.
Kendinizi test edin
Çevre zararı tehdidi oluşturan bir araç için kurtarma faaliyetinde bulunan kurtaranın özel tazminat hakkı bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Kurtaran, faaliyeti başarısız olsa bile her hâlde yaptığı giderlerin iki katını özel tazminat olarak almaya hak kazanır.
- Özel tazminata denk bir kurtarma ücretine hak kazanamayan kurtaran, yaptığı giderleri malikten isteyebilir; tazminat, alabileceği ücreti aştığı takdirde ve oranda ödenir.
- Özel tazminata hükmedilebilmesi için mahkemenin, kurtarma ücretini kurtarılan şeylerin en yüksek değerine kadar yükseltmiş olması şarttır.
- Özel tazminat, ortada bir çevre zararı tehdidi bulunmasa da her türlü kurtarma faaliyeti için istenebilir.
- Özel tazminat olarak yapılan ödemeler, müşterek avarya paylaştırmasına girer ve garame paylarına dâhil edilir.
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: B
TTK m.1312/1 uyarınca bir kurtaran, çevre zararı tehdidi oluşturan bir araç veya onun içindeki eşya için kurtarma faaliyetinde bulunmuş, ancak bu madde uyarınca hesaplanacak özel tazminata en azından denk bir kurtarma ücretine m.1305 uyarınca hak kazanamamışsa, kurtarma faaliyeti için yapmış olduğu giderleri özel tazminat olarak malikten isteyebilir. Özel tazminata hükmedebilmek için mahkemenin veya hakem kurulunun, m.1305'e göre belirlenecek kurtarma ücretini kurtarılan şeylerin en yüksek değerine kadar yükseltmiş olması GEREKMEZ. Fıkra 4 uyarınca özel tazminatın toplamı, kurtaranın m.1305 uyarınca alabileceği kurtarma ücretini aştığı takdirde ve oranda ödenir — yani özel tazminat, kurtarma ücretine eklenen bir kalem değil, onu aşan farktır. Fıkra 7 uyarınca bu ödemeler müşterek avarya paylaştırmasına girmez. Kurum, m.1304/2'deki 'no cure no pay' ilkesinin istisnasıdır: çevre kurtarıldığı hâlde mal kurtarılamadığında kurtaran giderlerini alabilsin diye konulmuştur. A, kanunda bulunmayan bir iki kat ölçütü uydurur. C, kanunun açıkça gerekmediğini söylediği şartı zorunlu sayar. D, çevre zararı tehdidi koşulunu kaldırır. E, f.7'yi tersine çevirir.
Kaynak: https://6102ttk.com/ttk/madde-1312 — erişim: 20.07.2026