Zayi belgesi davasında re'sen araştırma ilkesi eksik incelenmiş

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2024/2025

KARAR NO 2024/2001

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 24/09/2024

NUMARASI 2024/414 Esas - 2024/875 Karar

DAVA

Zayi Belgesi Verilmesi

Davanın kısmen kabulüne-reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili;

08. 03.2024 tarihinde ticari faaliyetlerini Merkez adresi ile yine aynı zamanda mülkiyeti kendisine ait olan ve bir kısmını kiraya verdiği ... Mahallesi ... Caddesi no:... Çatalca /İstanbul adresinde 08.03.2024 tarihinde saat:8.30 da başlayıp ,21,37 de söndürülebilen ,sebebi bilinmeyen nedenden dolayı yangın çıktığını ,şirketin kurulduğu tarihden itibaren yangının çıktığı tarihe kadar olan 2021,2022,2023,2024 yılları ticari defterleri tüm resmi evraklar ,ticari defterler ve belgelerin zayi olduğunu bildirerek tüm ticari defter ve tüm belgeler için zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacı taraf ticari defter ve belgelerinin yangın nedeniyle zayi olduğunu, alınan bilirkişi raporunda davacının zayi olan ticari defter ve belgeleri belirtildiğini, itfaiye raporuna göre yangın olayının gerçekleştiğinin sabit olduğunu, davacı şirkete ait bir kısım ticari defter ve belgelerin yangın sonucu zayi olduğu anlaşılan ticari kayıtlarının TTK 82/7 maddesi gereğince zayi olduğunun tespitine karar vermek gerektiği kanaatiyle davanın kısmen kabulü ile; davacı şirketin 2021 ve 2022 yıllarına ait yevmiye defteri, kebir defteri, envanter defterleri ile tüm alış satış faturaları, alış fişleri ve sevk irsaliyelerinin zayi olduğunun tespitine, fazla istemin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; " Müvekkil şirketin, ticari faaliyetlerini, merkez adresi ile birlikte yine mülkiyeti kendisine ait olan ve bir kısmını kiraya vermiş olduğu ... Mahallesi ... Caddesi No:... Çatalca/İstanbul adresinde yer alan şube iş yerinde yürütmektedir. Söz konusu işyerinde 08.03.2024 tarihinde saat 20.30 civarlarında sebebi belirlenemeyen bir nedenden dolayı yangın çıktığını ,itfaiye ekiplerinin müdahalesi sonucu yangının 21.37 saatinde söndürülebildiğini ,Ancak bu yangında söz konusu şube faaliyetlerinin yürütüldüğü maden sahası içerisinde yer alan konteynerin yanarak kullanılamaz hale geldiğini , 08.03.2024 tarihinde müvekkilin iradesi dışında meydana gelen bu yangın sebebiyle ticari işletme faaliyetlerinin yürütüldüğü maden sahası içerisinde yer alan konteynerin kullanılamaz hale gelmiş bunun yanında konteynerde muhafaza edilen 2021-2022-2023 ve 2024 yılının yangın çıkış tarihine kadar uhdemizde bulunan demirbaş malzemeler (masa, sandalye, bilgisayar gibi) ile resmi evraklar, ticari defterler, belgeler, faturalar, çek senet, tediye ve tahsilat makbuzlarının kullanılamaz hale geldiğini ;Kullanılamaz hale gelen konteyner ve içindeki demirbaşlar ile resmi evrak ve ticari defter ve belgelerin yangın sonucunda yok olduğunu ve hasar durumunu gösterir" İtfaiye Olay Raporu"nun dava dilekçesi ekinde ilk derece Mahkemesine sunulduğunu,mahkemenin yargılama neticesinde 2021 ve 2022 yıllarına ait yevmiye defteri, kebir defteri, envanter defterleri ile tüm alış satış faturaları, alış fişleri ve sevk irsaliyelerinin zayi olduğuna karar verildiğini,bilirkişi tarafından 2021 ve 2022 yıllarına ait yevmiye defteri, kebir defteri, envanter defterleri ile tüm alış satış faturalarının, alış fişleri ve sevk irsaliyelerinin zayi olduğu tespit edilmiştir.Ancak çek senet, tediye ve tahsilat makbuzları hususunda herhangi değerlendirme yapılmamış olması bilirkişi raporunun eksik bir şekilde düzenlendiğini gösterdiğini ,bilirkişi raporunda müvekkil tarafından tutulan 2021-2022 yıllarına ait Yevmiye Defteri, Kebir Defteri, Envanter defterleri ile tüm alış satış faturaları, alış fişleri, sevk irsaliyeleri için zayi belgesi verildiğini , Ancak müvekkil tarafından konteyner içinde muhafaza edilen ve yangın anında da aynı konteyner içinde bulunan çek, senet, tediye ve tahsilat makbuzlarının zayi olduğuna ilişkin herhangi bir tespit yapılmadığı,Dolayısıyla 2021-2022-2023 ve 2024 yıllarına ait çek senet, tediye ve tahsilat makbuzlarına ve 2023-2024 yıllarına ait envanter defterlerine ilişkin olarak da zayi belgesi verilmesi gerekirken eksik bilirkişi raporu uyarınca aleyhe karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu ,"...

Mahallesi ... Caddesi no:... Çatalca" adresinde yer alan tüm resmi evraklar ve ticari defterler ve belgeler (tüm alış satış faturaları, alış fişleri, sevk irsaliyeleri, sevk irsaliyeleri, çek ve senet, tahsilat, tediye makbuzları vb. tüm evraklar) hakkında zayi belgesi verilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın kaldırılarak, davanın kabulüne ilişkin karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davacının saklamakla yükümlü olduğu 2021, 2022, 2023, 2024 yılları ticari defterlerinin tüm evrak ve resmi belgelerin çıkan yangında zayi olduğundan zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir. "Zayi belgesi verilmesi davaları sonuçları itibariyle sadece davacı taraf yönünden değil, davada taraf olmayan kimseler bakımından da sonuç doğuran dava türlerindendir. Mahkemece bu tür davalarda yapılacak incelemeler, sadece davacı tarafın iddia ve delilleri ile sınırlandırılmamalı, zayi belgesi verilmesi istenilen belgelerin, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olup olmadığı, TTK'nın 68. maddesinde yazılı afet kavramına davacıya kusur izafe edilemeyecek olan ve irade dışında meydana gelen olayların girebileceği gözetilerek tacirin belgelerini muhafazada gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediği, tasdike tabi defterlerin tasdik edilip edilmediği, davacıya ait defterler hakkında soruşturma bulunup bulunmadığı ve iddia edilen olayın meydana geldiği yerin tacirin faaliyette bulunduğu yerlerden olup olmadığı hususlarının araştırılarak, ticaret sicil kayıtları getirtilmek suretiyle olayın şüpheden uzak bir şekilde meydana gelip gelmediğinin tespiti gerekir."(Yargıtay HGK'nın 2014/827 esas, 2016/311 karar sayılı, 16.3.2016 tarihli ilamı) Davacının söz konusu düzenlemeden yararlanabilmesi için bir taraftan defterlerin ve belgelerin korunması amacı ile gereken dikkat ve ihtimamı göstermesi, diğer taraftan da ziyanın iradesi dışında elinde olmayan bir neden ile meydana gelmesi gerekmektedir.

Somut olayda,davacı vekili şirketin faaliyetlerini yangının meydana geldiği adresin şube adresi olduğunu , tüm resmi belgeler için zayi belgesi verilmesini talep etmiş belgelerin ne olduğunu hangi yıllarda kullanıldığını açıklamadığı ; mahkemece tensip zaptı ile birlikte mali müşavir bilirkişi seçilerek dosya kapsamı üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış,seçilen bilirkişi 2021 ve 2022 yılları ticari defterlerinin Noter açılış tasdiklerinin yaptırıldığını tesbit ederek raporunu dosyaya sunmuş ,alınan bilirkişi raporuna göre davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Davacı şirketin getirtilen ticaret sicil kaydında merkez adresinin Fevzi Çakmak Mah.Küçükçekmece adresi olduğu,kuruluş defterlerinin tasdik bilgilerinde yangın çıkan adresin yazılı olduğu anlaşılmaktadır.

Olağan koşullarda şirket merkezinde bulunması gereken ticari defter ve kayıtların , şube adresi olduğu iddia edilen yerde muhafaza edildiği ileri sürülmüş ise de yangın raporunda bir başka şirket ünvanı bulunmasına karşın ,yangın mahallinin davacı şirketin ticaret sicilinde kayıtlı şubesi olup olmadığı da araştırılmamıştır. 2021 yılı ticari defterlerinin 22.04.2021 tarihinde ilk kuruluş sırasında İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü'nce tasdik edildiği ,2022 yılı ticari defterlerinin de Bakırköy .. Noterliği tarafından açılış tasdiklerinin yapıldığı ,2023 ,2024 yılı envanter defterlerinin aynı Noter tarafından tasdik edildiği bildirilmiş ise de ; mahkemece tasdik bilgileri istenilmemiş , fazla talep gerekçe gösterilmeden red edilmiştir.

Yine mahkemece ; davacı şirketin yukarıda yazılan Yargıtay HGK kararında yazıldığı üzere davacının Vergi ve kamu borçları bulunup bulunmadığı en önemlisi davacı şirket hakkında bir vergi incelemesi bulunup bulunmadığı sorulmamıştır. Yangın raporunda ; konteyner giriş kapısının sol bölümün zemin kısmında bulunan ağır yanma izleri bulunduğu ,yangının merkezinın bu kısım olduğu, yangın yerinde elektirikli cihazlar ve elektrik tesisatı incelendiğinde yangına sebebiyet verebilecek ısı kaynağı tesbit edilememiş,yangının çıkış nedeni belirlenememiştir. Bu halde öncelikle davacı vekiline süre verilerek ticari defterlerin dışında ,zayi belgesi talep ettiği tüm belgelerin cinsi ve kullanıldığı yılları belirtmesi;.VUK gereği Maliye ile Anlaşmalı Matbaalarda basılması gereken belgeleri basan matbaaların adreslerinin bildirilmesi için süre verilmelidir.Gereken açıklamadan sonra ;belgelerin basımı hususunda anlaşmalı matbaalardan bilgi istenilmesi gerekir.

Davacı şirket hakkında vergi incelemesi yapılıp yapılmadığı,vergi ve SGK borcu bulunup bulunmadığı araştırmalıdır. Yangın mahallinin bulunduğu yerin şube adresi olup olmadığı,davacının faaliyet gösterdiği yerlerden olup olmadığı belirlenmelidir.Dava dilekçesi ekinde sunulan fotokopi yangın resimlerinin aslının dosyaya sunulması istenilerek; yangın mahallinde yangın uzmanı bilirkişi aracılığıyla keşif icra edilerek ticari defter ve belgelerin burada muhafaza edilmesinin muhafazada kusur teşkil edip etmediği ,davacı şirketin ticari defter ve belgelerini muhafazada gereken özeni gösterip göstermediği ; yangın olayının her tür şüpheden uzak gerçekleşip gerçekleşmediği hususlarında bir inceleme yapılmalıdır.

Açıklanan nedenlerle ; elde ki davanın resen araştırılması gereken davalardan olduğundan delillere tesir edecek derecede delillerin toplanıp değerlendirilmediği anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne ,kararın kaldırılarak dava yeniden görülmek üzere dava dosyasının kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/414 Esas - 2024/875 Karar sayılı 24/09/2024 tarihli kararının, HMK'nin 353(1)a-6 gereği KALDIRILMASINA; "Dava yeniden görülmek üzere dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine" Yatırılan 427,60-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde davacıya iadesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 353(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 31/12/2024