Çalınan çekte iyiniyetli hamile karşı istirdat ve menfi tespit davası

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2021/446

KARAR NO 2023/1374

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 22/11/2018

NUMARASI 2016/85 Esas 2018/1158 Karar

BİRLEŞEN DOSYA

İstanbul 6. ATM 'nin 2016/86 Esas 2016/80 Karar sayılı dosyası: İstanbul6.ATM'nin 2016/920 Esas 2017/867 Karar sayılı dosyası

ASIL/BİRLEŞEN DAVA Menfi Tespit / Çek İstirdatı

İSTİNAF KARAR TARİHİ 21/09/2023

Asıl ve birleşen davalarda davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

ASIL DAVA

Davacı vekili, 10.9.2015 tarihinde şirket merkezinin bulunduğu binada gece saatlerinde yaşanan hırsızlık olayı nedeni ile çelik kasadan bir miktar para ile dava konusu çeklerin de aralarında bulunduğu 67 adet çekin çalındığını, İstanbul 6. ATM nin 2015/902 sayılı esasında açılan davada tüm çekler için ödeme yasağı kararı alındığını, çeki kendilerine cirolayanın ... Boya Baskı Ltd. Şti olduğunu, davaya konu 30.11.2015 tarihli 1.730-TL çek için İstanbul ... İcra Müdürlüğünde ... esas sayılı dosyada takip yapılması ile durumu öğrendiklerini , davalı ile ticari ilişkilerinin olmadığını, çekin çalınmış olması nedeni ile davalılardan istirdatı ile takibin durdurulmasına karar verilmesini istemiştir.

Birleşen İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 2016/86 sayılı dosyada aynı sebeplere dayanılarak ... San ve Tic Ltd. Şti. tarafından kendilerine cirolanan 30.11.2015 tarihli 5.400- TL bedelli çek için davalı tarafça İstanbul ... İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında yapılan takibin durdurulmasını ve çekin istirdatını, Birleşen İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 2016/920 sayılı dosyasında aynı sebeplere dayanılarak ... İmalat san ve Tic AŞ tarafından kendilerine ciro edilen 31.10.2015 tarihli 2.035,22 TL lik çek için davalı tarafça İstanbul ... İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında yapılan takibin durdurulmasını ve çekin istirdatını talep etmiştir. Davacı vekili;

15. 3.2018 tarihli duruşmada taleplerinin asıl ve birleşen davalarda davalı ... Ltd. Şti den istirdadı ile diğer davalılara borçlu olmadığının tespitini talep ettiklerini bildirmiştir.

CEVAP

Davalı ... Ltd. Şti vekili, asıl ve birleşen davalara konu çekleri ... Ltd. ...ye yapılan kombi satışı nedeniyle fatura ile aldıklarını, çeklerin çalıntı olduğunu bilmediklerini, bilebilecek durumda olmadıklarını, çeklerin tahsil durumunu sorduklarını, bankaca ödendiği bilgisi ile çekleri aldıklarını, ciro silsilesinde kopukluk olmadığını, iyi niyetli 3. Kişi olmaları nedeni ile davanın reddine karar verilmesini istemiştir.Diğer davalılar davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacı ile davalı ...Ltd. Şti.'nin ticari defterlerinin yasal koşulları taşıdığı, davacının çekleri cari hesap alacağına karşılık aldığı, çeklerde davacı cirosunun olmadığı, sonraki cirantalarla arasında herhangi bir ticari ilişkinin olmadığı, davalı ...Ltd. Şti. nin çekleri diğer davalı ... Ltd. Şti den 46.664-TL fatura alacağına karşılık aldığı, ciro silsilesinde kopukluğun olmadığı, davacının çeklerin meşru hamili olduğu ispatlanmış ise de TTK 792 . Maddesi uyarınca davalının kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğu ispatlanamadığından bu davalıya yönelik istirdat taleplerinin ayrı ayrı reddine, davacının çeklerde cirosu olmadığından çeklerde kambiyo borçlusu sıfatının olmadığı, dava açmakta hukuki yararının bulunmadığından asıl ve birleşen davalarda diğer davalılar yönünden menfi tespit talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, Davalı ... Ltd. Şti. nin iyi niyetli -olmadığını, tek bir fatura ile cirantaları araştırılmadan çeklerin alınmasının basiretli tacir davranışına uymadığını, ...Ltd. Şti.'den önceki davalı şirketlerin uzun süredir gayrı faal olduklarını, bu hususun araştırılmadığını, davalı ... Ltd.Şti.'nin satışı ne şekilde yaptığının araştırılmadığını, dava konusu olmayan 31.12.2015 tarihli 4.000-TL lik çekin kendileri emrine keşide edildiğini, davalı ...Ltd. Şti.'nin ciro silsilesinin koptuğunu anlamaları gerektiğini, davalının ödeme yasağını sorgulamadığını, kötü niyetli olduğunu ,çeklerin çalındığı ve hamilinin kendileri olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasına ve davaların kabulüne karar verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, TTK'nın 792 maddesi uyarınca hırsızlık sonucu çalındığı ve ciro edilerek takibe konulduğu ileri sürülen çeklerden dolayı istirdat ve menfi tespit talebine ilişkindir. Davacı vekili, asıl ve birleşen davalarda kendilerine ciro edilen hamili oldukları senetlerin hırsızlık sonucu çalınması nedeniyle zayi olduğunu, davalı ... Ltd. Şti tarafından takibe konulduğunu, davalının kötü niyetli olduğunu ileri sürerek davalı ... Ltd. Şti.'den istirdatına,diğer davalılara borçlu olmadığının tespitini talep etmiştir. Asıl davada dava konusu 30.11.2015 keşide tarihli 1730-TL lik çekin keşidecisinin ... , lehtarın ... Tekstil olup sırasıyla ciroların davalı ... Müh. Ltd Şti, ... Ltd Şti ve en son ...Ltd.

Şti olduğu; Birleşen 2016/86 sayılı dosyada dava konusu 30.11.2015 tarihli 5.400-TL bedelli çekin keşidecisinin ..., lehtarının ... Ltd. Şti. olup, sonraki cirantaların davalı ... Müh. Ltd Şti, ... Ltd Şti ve en son ...Ltd. Şti olduğu, Birleşen 2016/ 920 sayılı dosyada dava konusu 31.10.2015 tarihli 2.035,22 TL bedelli çek keşidecisinin ... Ltd. Şti., lehtarın ... AŞ olup ciroların ... Ltd. ile davalı ... Müh. Ltd Şti , ... Ltd Şti ve en son ...Ltd. Şti olduğu anlaşılmaktadır. Davacı ile davalı ... Ltd Şti'nin ticari defterleri incelenmiş, defterlerin yasal koşulları taşıdığı, davacının dava konusu çekleri aldığına ilişkin kaydın bulunduğu, davalının da satıma karşılık fatura düzenleyerek çekleri aldığı tespit edilmiştir.

Son bilirkişi raporunda önceki ciranta olan diğer davalı şirketlerin faal olup olmadığına ilişkin 2015-2016 yılı vergi formları ve BA-BS formlarının istenmesi gerektiği bildirilmiş ise de; vergi kaydının kapatılmış olması halinin dahi ticaret sicilinde faal olarak görünen şirketin çeki ciro etmesine engel teşkil etmeyeceği karşısında araştırılmamış olması sonuca etkili görülmemiştir. 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde ise "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü bulunmaktadır.

Bu düzenlemelere göre, çek istirdatı davasında ispat yükü, çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, somut olayda, davacının öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çeki elinde bulunduran davalı ... Ltd.Şti'nin çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Davacı taraf, dava konusu çeklerin aralarındaki ticari ilişki çerçevesinde adı geçen şirketlerin cirosu ile iktisap edildiği ancak ciro edilmeden iş yerinden çalınması nedeniyle ciro silsilesinde gözükmemekle birlikte çeklerin haklı ve meşru hamili olunduğu ve çekleri elinde bulunduran davalı şirketin iktisapta kötüniyetli bulunduğunu ileri sürmüş, davalı ...

Ltd.Şti ise, çeklerin düzgün ciro silsilesi ile iktisap edildiği gibi çeklerin bir önceki ciranta olan davalı ... Ltd.Şti ile aralarındaki satım ilişkisi kapsamında satılan mal bedeline karşılık alındığı, iyiniyetli meşru hamil olduğunu savunmuştur. TTK 790.maddesi uyarınca çeki düzgün ciro silsilesi ile iktisap eden davalı ... Ltd.Şti yetkili meşru hamil olup, adı geçen davalının iktisapta kötü niyetli olduğunun TTK 792. madde hükmü gereği, mevcut durumun aksini iddia eden davacı tarafından ispatlanması gerekir. Düzgün ciro silsilesiyle iktisap edilen bir çekin, iktisap edenin ticari defterlerinde kayıtlı olup olmamasının da çek istirdatı davasının neticesine etkisi de bulunmamaktadır. Davalı hamil ...

Ltd.Şti'nin ciro silsilesinde yer alan imzaların gerçek cirantalara ait olup olmadığını tahkik zorunluluğu bulunmamaktadır. 6102 sayılı TTK’nın 686. maddesi hükmüne göre, bu hususta, ciro silsilesinin görünüşte düzgün olması yeterlidir. Dava konusu çeklerde ciro silsilesi birbirini takip eder şekilde düzgün nitelikte olup, bu anlamda herhangi bir kopukluk olmadığı görülmektedir.Davalı ... Ltd.Şti'nin çekleri edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğü yoktur. Aksinin kabulü çekin mücerretlik vasfını ortadan kaldırır. Açıklanan nedenlerle ; davacının davalı ... Ltd. Ştinin çeklerin rıza dışında elden çıktığını bilmesi veya bilebilecek durumda olduğunun davacı tarafından ispatlanması gerektiği, çekleri iktisapta ağır kusurlu veya kötüniyetli olduğunu ispata yarar delil ibraz edilemediği anlaşılmakla davaların reddine karar verilmesinde isabetsizlik görülmemiş davacı vekilinin istinaf nedenleri yerinde olmadığından başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Asıl ve birleşen davalarda davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Asıl ve birleşen davalar yönünden alınması gereken toplam 809,55‬-TL istinaf karar harcından davacı tarafından peşin yatırılan 173-TL harcın mahsubu ile bakiye 636,55‬-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan istinaf yargı giderlerinin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.21/09/2023