Çek istirdadında yetkili hamillik ispatlanamazsa dava reddedilir

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2023/693 Esas

KARAR NO 2026/17 Karar

TÜRK MİLLETİ ADINA

BÖLGEADLİYEMAHKEMESİKARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

NUMARASI 2022/734 Esas- 2023/919 Karar

TARİH 22/02/2023

DAVA

Çek İstirdatı

KARAR TARİHİ 15/01/2026

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirkette pazarlamacı olarak çalışan ...'ın, 02.03.2022 tarihinde dava konusu çeklerin de içinde yer alan çekleri müşterilerden teslim aldığını, çekleri, müvekkili şirkete göndermek üzere ... Kargo ... Şubesine teslim ettiğini, ilgili çeklerin de içinde bulunduğu kargo aracının 03.03.2022 tarihinde soyulduğunin kargo şirketi tarafından bildirildiğini, bunun üzerine çalınan çekler hakkında taraflarınca Bakırköy 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/225 Esas sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığını, şüpheliler hakkında Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2022/16163 soruşturma dosyası ile şikayette bulunulduğunu, dava tarihi itibariyle de soruşturmanın devam ettiğini, müvekkili şirketin uhdesindeyken çalınan keşidecisi ...

Şti olan, ...bank ... Şubesi’nden verilme, ... çek no.lu, 30.07.2022 keşide tarihli, 80.000,00 TL bedelli çekin İstanbul 14. İcra Müdürlüğünün ...sayılı icra dosyasına konu edildiğini, keşidecisi ... A.Ş. olan, ... Şubesi’nden verilme, ... çek no.lu, 16.09.2022 keşide tarihli, 100.000,00 TL bedelli çekin de İstanbul 14. İcra Müdürlüğünün ... sayılı icra dosyasına konu edildiğinin çek iptali dosyasına davalı tarafından bildirildiğini, İstanbul 14. İcra Müdürlüğü'nün ...sayılı icra dosyasına konu 80.000,00 TL bedelli çekin, keşidecisi ... Şti. tarafından müvekkiline teslim edildiğini, fakat müvekkili tarafından cirolanmadan, rızası hilafına elinden çıkmış olduğunu, çekteki kaşe ve imzanın müvekkiline ait olmadığını, davalı şirketin çekleri, çalıntı olup olmadığına dair gerekli araştırmayı yapmadan, teminat olarak kabul ettiğini, davalı şirketin bu sebeple ağır kusurlu olduğunu beyanla çeklerin istirdadına, çeklerin istirdadı mümkün olmadığı taktirde, çek bedellerinin tahsil tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı, çeklerin rızası dışında elinden çıktığını iddia etmiş ise de; 100.000,00 TL bedelli çekte davacının cirosunun bulunmadığını, davacının, 80.000,00 TL bedelli çekteki imzasına ise itiraz ettiğini, davacı şirketin İstanbul'un Üsküdar ilçesinde faaliyet gösterdiğini, davacı şirket çalışanı olduğu iddia edilen ve çekleri Bursa ilinde yer alan şirketlerden teslim alan ...'ın, çekleri davacı şirkete bizzat götürmek yerine kargoya vermesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davacının, soyulduğunu iddia ettiği kargo aracının içinde dava konusu çeklerin bulunduğuna dair hiçbir delil sunmadığını, çeklerin şirket çalışanı tarafından kargoya hiç verilmemiş olması veya sahte imzayla piyasaya sürülmüş olmasının kuvvetle muhtemel olduğunu, davacının, öncelikle çeklerin yetkili hamili olduğunu ispat etmesi gerektiğini ve aktif husumetinin bulunmadığını, aksi halde ise çek iptal davası açması ve savcılığa şikayette bulunmasının çekin, davacının rızası dışında elinden çıktığını göstermeyeceğini, çeklerin rızası dışında elinden çıktığına yönelik somut hiçbir delile yer vermeyen davacının bu yönden de haksız olduğunu beyanla davanın reddine, davacının %20'den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine, vekalet ücreti ile yargılama giderlerinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, çek istirdatı davalarında davacının çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerektiği, dava konusu çeklerin ciro silsilesinde görünürde herhangi bir kopukluk olmadığı, TTK'nın 677. maddesinde düzenlenen imzaların istiklali prensibi uyarınca, imza davacıya ait olmasa dahi düzgün ciro silsilesine göre çeki iktisap edenin çeki iktisapta ağır kusurunun bulunduğunun ayrıca kanıtlanması gerektiğinden davacının ciro imzasının sahte olduğu iddiası yönünden imza incelemesi yapılmadığı, TTK'nın 792. maddesine göre, çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin çeki ancak kötüniyetle iktisap etmiş olması veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunması halinde iade ile yükümlü olduğu, davacı tarafça, davalı tarafın çekleri iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğuna dair bir delil sunulmadığı ve TTK'nın 792.

maddesinde düzenlenen şartların davada oluşmadığı gerekçesi ile davanın reddine ve yine davalının şartları oluşmayan tazminat talebinin de reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

DAVACI VEKİLİNCE İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Yerel Mahkemenin gereken incelemeleri yapmadan davanın redddine karar verdiği, davalı şirket yetkilisi ve diğer cirantlar hakkında Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğu, soruşturmanın devam ettiği, mahkemeden ilgili soruşturma dosyasının bekletici mesele yapılmasının talep edildiği ancak mahkemece bu taleplerinin reddedildiği, yine Mahkemeden davalı taraf ve yetkilisi hakkında, dava konusu çek dışında başka çalıntı çekler ile ilgili icra takibi ve soruşturma dosyasının bulunup bulunmadığının Uyap üzerinden araştırılmasının talep edildiği ancak bu taleplerinin de reddedildiği, oysa İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12.

Hukuk Dairesi'nin 2018/1227 E. Ve 2020/321 K. Sayılı kararında bu araştırmanı yapılması ve davaların sonucunun beklenmesi gerektiğine hükmedildiği, davalının çekin iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunun ispatının soruşturma dosyası ve akabinde açılacak ceza davası, ayrıca UYAP üzerinden yapılacak inceleme sonucu başka dosyaların tespiti ile mümkün olduğu, Yerel mahkemenin taleplerini reddederek davacı şirketin adil yargılanma hakkını ve hak arama hürriyetini açık şekilde ihlal ettiği ve eksik incelemelerin tamamlanması için kararın kaldırılması ve dosyanın mahkemesine gönderilmesi gerektiğine ilişkindir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.Dava, çek istirdadı talebine ilişkindir. Mahkemece yukarıda açıklanan gerekçe ile davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.6102 Sayılı TTK'nın 792. maddesi uyarınca; çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

Anılan yasal düzenlemeye göre; çek istirdadı davasında davacı istirdadını talep ettiği çekin yetkili ve meşru hamili olduğunu, çekin elinden rızası hilafına çıktığını ve çeki eline geçirmiş bulunan yeni hamilin çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispatla yükümlüdür.TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça "emre yazılı" kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir.Somut olayda;

dava konusu ...bank ... Şubesi'ne ait, keşidecisi ... Şti olan, ... çek no.lu, 30.07.2022 keşide tarihli ve 8.000,00 TL bedelli çekin davacı adına keşide edildiği ve çekteki ilk cironun davacıya ait olduğu, davacı tarafça çekteki ciro imzasının kendisine ait olmadığı, sahte olduğunun iddia edildiği, ... Bankası ... Şubesi'ne ait keşidecisi ... A.Ş. olan, ... çek no.lu, 16.09.2022 keşide tarihli, 100.000,00 TL bedelli çekin ise davacı adına keşide edilmediği ve çekte davacının ciro imzasının bulunmadığı, her ne kadar davacı çeklerin Bursa'da, kendi pazarlamacısı olan ... tarafından teslim alındığını ve şirkete gönderilmek üzere kargoya verildiğini, kargo aracından çalındığını iddia etmiş ise de, ...

isimli kişinin davacının çek teslim almaya yetkili çalışanı olduğuna dair bir delil sunulmadığı gibi dosyaya sunulan kargo makbuzunda, kargo paketi içerisinde dava konusu çeklerin bulunduğuna dair bir açıklamanın da olmadığı, davacının, çekleri ticari ilişkisi kapsamında teslim aldığına dair çek teslim belgesi gibi bir delil sunmadığı, buna göre davacının kendisi adına düzenlenmemiş ve cirosunu içermeyen 100.000 TL bedelli çeki, lehtardan TTK'nın 788. maddesi uyarınca devraldığı ve çekte yetkili hamil olduğunu ispat edemediği gibi, kendisi adına keşide edilmekle ve üzerinde kendisi adına ciro imzası bulunmakla birlikte imzanın sahte olduğunu iddia ettiği 80.000 TL bedelli çeki de açıklanan yasa hükmü uyarınca devraldığını ispat edemediği, davalının her iki çeki usulüne uygun ciro silsilesi ile elde ettiği ve çekleri elinde bulundurması sebebi ile yetkili hamil olduğu, davacının, zilyetliğini devraldığını ispat edemediği çeklerden doğan hakları devralamayacağı ve bu çeklerin yetkili hamili kabul edilemeyeceği anlaşılmış olup bu itibarla Mahkemece davacının öncelikle çeklerin yetkili hamili olduğunu ispat edemediği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmesi gerekirken, davalının iktisapta ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunu ispat edemediği gerekçesi ile reddine karar verilmesi hatalı ise de, sonucu itibariyle karar doğru olduğundan bu husus kaldırma sebebi yapılmayarak eleştirilmekle yetinilmiştir.

Davacının çeklerin yetkili hamili olduğunu ispat edememiş olması karşısında, TTK'nın 792. maddesinde sayılan diğer şartların incelenmesine gerek olmadığından Mahkemece, Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma dosyasının bekletici mesele yapılmaması ve davalı hakkında aynı gerekçelerle açılmış başka davaların bulunup bulunmadığının araştırılmamasında usul ve yasaya aykırılık olmadığı anlaşılmış, kararda kamu düzenine aykırılık da görülmediğinden, davacının istinaf başvurusunun HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davacının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,

3-Karar tarihi itibariyle Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00 TL istinaf karar harcından istinaf eden tarafından peşin olarak yatırılan 179,90 TL harcın mahsubu ile bakiye 552,10 TL'nin davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,

4-İstinaf yargılama giderlerinin istinaf talep eden üzerinde bırakılmasına,

5-Artan gider avansı varsa karar kesinleştiğinde ve talep halinde avansı yatıran tarafa iadesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 361/1. maddesi gereğince kararın taraflara tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süre içerisinde Yargıtay temyiz yasa yolu açık olmak üzere 15/01/2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi.