Alacak

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/5566 E. 2021/6522 K.

Ortak:cezai şart

İncelediğiniz kararda

… 3/397 E., 2014/219 sayılı kararı ile benimsenen bilirkişi raporuyla davalının sözleşme şartlarını ihlal ettiği, sözleşmenin ihlalinde katkı bedeli ile 16.000,00 USD «cezai şartın» ödenmesinin kararlaştırıldığı, «sözleşmenin ihlali» nedeniyle katkı bedeli ve cezai şarttan davalının sorumlu olduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile 16.000,00 USD cezai şartın dava tarihinden itibaren devlet bankalarınca USD'ye uygulanan en yüksek faiz ile birlikte fiili ödeme günündeki TL karşılığının ve 19.000,00 TL katkı bedelinin ise dava tarihinden itibaren «ticari faizi» ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

… , 2015/15067 sayılı kararı ile davanın taraflar arasındaki 01.01.2012 tarihli sözleşmenin 16. maddesinden kaynaklanan işletmenin başka birine devredilmesi nedeniyle «cezai şart» ve katkı bedeli istemine ilişkin olduğu, mahkemece davanın kabulüne ve sözleşmede kararlaştırılan 16.000,00 USD cezai şartın da tahsiline hükmedildiği, dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 22 ... maddesi uyarınca «tacir sıfatını» haiz borçlu, fahiş olduğu iddiasıyla cezai şarttan indirim yapılmasını mahkemeden isteyemez ise de, kararlaştırılan cezai şartın tarafların ekonomik yönden yıkımına sebep olacak derecede fahiş olduğunun belirlenmesi halinde makul düzeyde indirim yapılabileceği Yargıtay'ca kabul edildiği, bu itibarla mahkemece, bu davada talep edilen ve hüküm altına alınan cezai şartın ekonomik yönden davalının yıkımına sebep olup olmayacağı yönünden, davalının mali durumu gözetilerek «ticari defter kayıtları» ve bilançoları üzerinde konusunda uzman bir «bilirkişiye inceleme» yaptırılıp, ayrıntılı ve Yargıtay «denetimine elverişli rapor» alınarak deliller hep birlikte değerlendirilmek suretiyle varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken, «eksik inceleme» ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmediği gerekçesi ile bozulmuştur.

… kemece İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalının tespit edilebilen ekonomik gücüne göre talep edilen «cezai şart» bedelinin davalı için ağır külfet oluşturduğu, mali durumuna göre takdiren indirim yapılması gerektiğinden takdiren 8.000,00 USD Cezai şartın tahsilinin uygun olacağı ihlal «sebebi» ile bilirkişi raporuyla belirlenen 19.000,00 TL katkı bedeli ve 8.000,00 USD cezai şartın davalıdan tahsili gerektiği gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne, 8.000,00 USD cezai şartın dava tarihinden itibaren devlet bankalarınca USD uygulanan en yüksek faizi ile birlikte fiili ödeme günündeki TL karşılığının ve 19.000,00 TL mali katkı bedelinin, dava tarihinden itibaren «ticari faizi» ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ait istemin reddine karar verilmiştir.

Benzer bu kararda

Mahkemece, taraflar arasındaki «bayilik sözleşmesi» ve «protokolde» belirtilen, davacı talebine konu «cezai şartın» tutarında indirim yapılmışsa da bozmadan önce alınan bilirkişi raporunda cezai şartın davalının ekonomik mahvına sebep olmayacağının belirtildiği, esasen taraflar …

Sonuç: İncelediğiniz kararda Kısmen bozma ↔ benzerinde Bozma🔶 iki emsal

Farklı:bayilik sözleşmesi · fesih · protokol · avans faizi · karar verilmesine yer olmadığına

Cezai Şart

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2022/2429 E. 2022/5598 K.

Sonuç: İncelediğiniz kararda Kısmen bozma ↔ benzerinde Bozma🔶 iki emsal

Farklı:fesih · avans faizi · karar verilmesine yer olmadığına

İtirazın iptali | İtirazın iptali | İcra inkar tazminatı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2022/7239 E. 2024/3271 K.

Ortak:tenkis · sözleşme serbestisi · tacir sıfatı · sözleşmenin ihlali · hakkaniyet · cezai şart · kâr payı · taahhütname

İncelediğiniz kararda

Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; «cezai şartın» «tenkisinin» hukuka ve «sözleşme serbestisi» ilkesine aykırı olduğunu, sözleşmenin 16 ncı maddesi gereği tenkis yapılamayacağı ve davalılar «tacir» olduğundan yasa gereği de tenkis yapılamayacağını, davalının sözleşmeyi imzalarken basiretli davranması gerekmekte olup kendi kastı ile «sözleşmeyi ihlal» etmesi halinde cezai şartın tamamını ödemekle yükümlü olduğunu, yasal süreler içerisinde cezai şartın mahvına sebep olacağına dair beyanda bulunmadığını, bu yönde bir savunma yapmadığını, mahkemece resen bu konuda araştırma yapılarak karar verilmesinin hukuken mümkün olmadığını, yapılan tenkisin fahiş olduğunu, mahkeme kararının «hakkaniyete» ve hukuka aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

… 3/397 E., 2014/219 sayılı kararı ile benimsenen bilirkişi raporuyla davalının sözleşme şartlarını ihlal ettiği, sözleşmenin ihlalinde katkı bedeli ile 16.000,00 USD «cezai şartın» ödenmesinin kararlaştırıldığı, «sözleşmenin ihlali» nedeniyle katkı bedeli ve cezai şarttan davalının sorumlu olduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile 16.000,00 USD cezai şartın dava tarihinden itibaren devlet bankalarınca USD'ye uygulanan en yüksek faiz ile birlikte fiili ödeme günündeki TL karşılığının ve 19.000,00 TL katkı bedelinin ise dava tarihinden itibaren «ticari faizi» ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

… , 2015/15067 sayılı kararı ile davanın taraflar arasındaki 01.01.2012 tarihli sözleşmenin 16. maddesinden kaynaklanan işletmenin başka birine devredilmesi nedeniyle «cezai şart» ve katkı bedeli istemine ilişkin olduğu, mahkemece davanın kabulüne ve sözleşmede kararlaştırılan 16.000,00 USD cezai şartın da tahsiline hükmedildiği, dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 22 ... maddesi uyarınca «tacir sıfatını» haiz borçlu, fahiş olduğu iddiasıyla cezai şarttan indirim yapılmasını mahkemeden isteyemez ise de, kararlaştırılan cezai şartın tarafların ekonomik yönden yıkımına sebep olacak derecede fahiş olduğunun belirlenmesi halinde makul düzeyde indirim yapılabileceği Yargıtay'ca kabul edildiği, bu itibarla mahkemece, bu davada talep edilen ve hüküm altına alınan cezai şartın ekonomik yönden davalının yıkımına sebep olup olmayacağı yönünden, davalının mali durumu gözetilerek «ticari defter kayıtları» ve bilançoları üzerinde konusunda uzman bir «bilirkişiye inceleme» yaptırılıp, ayrıntılı ve Yargıtay «denetimine elverişli rapor» alınarak deliller hep birlikte değerlendirilmek suretiyle varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken, «eksik inceleme» ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmediği gerekçesi ile bozulmuştur.

Benzer bu kararda

İşletici «cezai şartın» «tenkisini» hiç bir şekilde talep edemez.” şeklinde hüküm bulunduğu, «sözleşmeye aykırılık» halinde ödenen katkı «payının» iadesinin, sözleşmenin karşılıksız kalan süresi bakımından hesaplanması gerektiği, davacı, sözleşmenin 31.03.2017 tarihine kadar süreceği inancıyla katkı payı ödemesi yaptığı, sözleşme süresinden önce sona erdiğinden, davacının iade talep edebileceği tutarın oranlama yapılarak hesaplanması gerekeceği, bu uygulama, denkleştirici adalet prensibinin bir gereği olup, sözleşmenin bu ilke ışığında yorumlanması gerekeceği, alınan bilirkişi raporunda ve ek raporda bu yönde hesaplama yapılmamış ise de 01.04.2012 tarihinde toplam 5 yıllık sözleşme yapıldığı, sözleşme gereğince 2014 yılı ekim ayına alım yapıldığı, bu durumda ödendiği anlaşılan 56.486,03 TL katkı payının 2 yıl 5 aylık bölümüne ilişkin 27.301,81 TL'nin iadesi gerekeceği, bu «bedelin iade» edilmediği, öte yandan, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 22 nci maddesi uyarınca «tacir sıfatını» haiz bir borçlu, fahiş olduğu iddiası ile cezai şarttan indirim yapılmasını isteyemez ise de; sözleşmede belirtilen cezai şart miktarının ekonomik yönden borçlunun mahvına sebebiyet verecek derecede fahiş olduğunun saptanması halinde istisnaen cezai şarttan indirim yapılabileceği Yargıtay'ın kararlılık kazanmış içtihadı ile kabul edildiği, bu durumda, cezai şarttan indirim yapılırken borçlunun ekonomik yönden yıkımına sebep olacak şekilde fahiş bir cezai şart kararlaştırılıp kararlaştırılmadığının saptanması gerektiği, davalının ticari faaliyetine 2014 yılında «son» verdiği ve bu tarihten sonra da ticari faaliyetini devam ettirdiğinin ileri sürülmemiş olmasına ve davalının durumundaki bir kişi için sözleşmede kararlaştırılan cezai şartın oldukça fahiş olup davalının ekonomik mahvına sebebiyet vereceği açık olmasına göre, hâkimin yargılamayı en kısa sürede ve en az «masrafla» sonuçladırması ilkesi («usul ekonomisi» ilkesi) gözetildiğinde takdiren 10.000,00 USD cezai şart alacağına hükmedilmesi gerektiği, «cezai şartın tenkisi» halinde, reddedilen kısım için davalı yararına «vekalet ücreti takdir» edilemeyeceği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına davanın kısmen kabulüne, takibin cezai şart alacağı olan 10.000,00 USD'nin 18.08.2016 tarihinden itibaren USD'ye devlet bankalarının bir yıl vadeli mevduata uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte, katkı payı (yatırım iadesi) alacağı olan 27.301,81 TL'nin 18.08.2016 tarihinden itibaren «avans faizi» üzerinden devamına, «icra inkar tazminatının» reddine karar verilmiştir.

… f ne 29.08.2017 tarihli cevap dilekçesinde ne 08.11.2017 tarihli cevap dilekçesinde ne de yargılamanın herhangi bir aşamasında sözleşmenin yürürlükte kaldığı sürece «kıstelyevm» esasına göre hesaplanacak miktarın almış olduğu yatırım tutarından düşülmesi gerektiğine ilişkin bir iddiada bulunmadığı, davaya konu 01.04.2012 tarihli açık satış noktası sözleşmesinin 16 ncı maddesinin açık olduğunu, Bölge Adliye Mahkemesinin, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 16 ncı maddesini hangi sebeple görmezden gelerek ve «sözleşme serbestisine» aykırı olarak kıstelyevm uygulaması yaptığını ve müvekkilinin alacak hakkına indirim uyguladığının anlaşılamadığını, denkleştirici adalet ilkesini uyguladığından bahisle red kararı verilen kısım için davalı lehine «vekalet ücretine» hükmedilmesinin «hakkaniyete» ve hukuka aykırı olduğunu, Bölge Adliye Mahkemesi kararında «cezai şartın» «tenkisinin» hukuka aykırı olduğunu, sözleşmenin 16 ncı maddesinde açıkça davalı işletici cezai şartın tenkisini hiç bir şekilde talep edemeyeceğinin düzenlendiğini ayrıca 6102 sayılı Kanun'un 22 nci maddesinde yer alan «tacirler» sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez hükmü gereği de İlk Derece Mahkemesi kararı ile tacir olduğuna karar verilen davalının ödemesi gereken cezai …

… AVA Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili ile davalı arasında imzalanan sözleşme gereğince müvekkilinin davalıya 58.000,00 TL'lik mali katkı sağlamış olduğunu, «sözleşmenin ihlali» durumunda da 40.000,00 USD «cezai şart» öngörüldüğünü, sözleşme yürürlükteyken davalı TPDK belgesini «yenilemeyerek» sözleşmeye aykırı davranmış olduğunu ve bu TPDK belgesini yenilemediği için yeni ürün alım ve satışı yapılmadığını, ihlal sebebiyle sözleşmenin feshedildiğini ve sözleşme gereği davalıya verilen katkı «payı» ile cezai şartın tahsili amacıyla başlatılan takibe davalının haksız olarak itiraz ettiğini ileri sürerek itirazın iptalini ve «icra inkar tazminatına» karar verilmesini talep etmiştir.

Sonuç: 🔶 iki emsal

Farklı:cezai şartın tenkisi · kıstelyevm · sabit yatırım · iskonto · usul ekonomisi · aval · mücbir sebep · kar kaybı

Benzer bu kararda

Şti. arasında imzalanan sözleşmenin «son» sayfasında işletici yazısının altına davalı şirketin kaşesinin basıldığı, davalı tarafça "kendi adına asaleten şirket adına vekaleten" yazısını yazılarak kaşe üzerine ve sağ tarafına imza atıldığı, sözleşmede katkı «payı» tutarı ve «cezai şart» miktarı belirlenmiş olduğundan davalının sorumluluğun bulunduğunun kabul edilmesi gerektiği, davalı taraf davalının şirketi devretmesinin beklenmeyen hal sonucu olduğunu, 2013 ve 2014 yılında ciddi sağlık problemleri yaşamış ve üç kez beyin ameliyatı geçirdiğini, ameliyat sonrası felç kalıp işlerini takip olanağı kalmadığını beyan etmiş ise de mücbir «sebebin» kanıtlanamadığı, davaya dayanak olan sözleşme tarafların özgür iradeleri ile imzalanmış olup rızasına aykırı olarak doldurulduğunun da kanıtlanamadığı, taraflar arasında 01.04.2012-31.03.2017 tarihleri arasında geçerli olmak üzere satış noktası sözleşmesinin imzalandığı, davacının sözleşme kapsamında davalıya 58.000,00 TL katkı payı ödemesi yapacağının kararlaştırıldığı, davacı ... dava dışı distribütör firma «defterlerinde» yapılan inceleme sonucu hazırlanan bilirkişi raporunda 56.486,03 TL davalıya ödeme yapıldığının belirtildiği, davalının en son 2014 yılı Ekim ayında alım yaptığı ve sonraki dönemlerde ticari ilişkiyi devam ettirmediği, sözleşmenin 16. maddesinde; “..İşbu «sözleşmenin feshine» sebebiyet vermesi halinde, şirket veya distribütör kayıtlarındaki borçları ile şirketten ve/veya distribütörden almış olduğu mali yardım, katkılar ve her türlü «sabit yatırım» harcamalarının tümünü ve uygulanan «iskonto» tutarlarını verildiği tarihten itibaren «işlemiş faiz» de «dahil» olmak üzere bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte şirket ve/veya distribütöre nakden ve defaten itirazsız geri ödemeyi ve ayrıca şirkete 40.000 USD cezai şart ile birlikte şirket ve/veya distribütörün «kar kaybı» da dahil olmak üzere uğradığı her türlü zararını itiraz etmeksizin nakden ve defaten ödemeyi kabul ve «taahhüt» eder.

… sya kapsamına ve hukuka aykırı olduğunu ve kararın kaldırılması gerektiğini, İlk Derece Mahkemesi tarafından davalının sözleşmede taraf olmadığı ve o tarihte şirket «temsilcisi» olması nedeniyle imza atmasının davalının sözleşmeden dolayı sorumlu olmasına yetmeyeceğine ilişkin gerekçesinin kabulünün mümkün olmadığını, davalı ...'in sözleşmesel yükümlülüklerden ve sözleşmenin ihlalinden sorumlu olduğunu, davalının sözleşmeyi kendi adına imzalamasının "«aval»" hükmünde olduğunu, davalı tarafından ileri sürülen sağlık sorunlarına dayalı «mücbir sebep» iddiaları, davalının sözleşmenin tarafı olduğunun davalı tarafça da «ikrarı» niteliğinde olduğunu, davalının herhangi bir «kefaletinin» bulunmadığına ilişkin İlk Derece Mahkemesi gerekçesinin davalının iddiaları ile bir ilgisinin bulunmadığını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak …

İşletici «cezai şartın» «tenkisini» hiç bir şekilde talep edemez.” şeklinde hüküm bulunduğu, «sözleşmeye aykırılık» halinde ödenen katkı «payının» iadesinin, sözleşmenin karşılıksız kalan süresi bakımından hesaplanması gerektiği, davacı, sözleşmenin 31.03.2017 tarihine kadar süreceği inancıyla katkı payı ödemesi yaptığı, sözleşme süresinden önce sona erdiğinden, davacının iade talep edebileceği tutarın oranlama yapılarak hesaplanması gerekeceği, bu uygulama, denkleştirici adalet prensibinin bir gereği olup, sözleşmenin bu ilke ışığında yorumlanması gerekeceği, alınan bilirkişi raporunda ve ek raporda bu yönde hesaplama yapılmamış ise de 01.04.2012 tarihinde toplam 5 yıllık sözleşme yapıldığı, sözleşme gereğince 2014 yılı ekim ayına alım yapıldığı, bu durumda ödendiği anlaşılan 56.486,03 TL katkı payının 2 yıl 5 aylık bölümüne ilişkin 27.301,81 TL'nin iadesi gerekeceği, bu «bedelin iade» edilmediği, öte yandan, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 22 nci maddesi uyarınca «tacir sıfatını» haiz bir borçlu, fahiş olduğu iddiası ile cezai şarttan indirim yapılmasını isteyemez ise de; sözleşmede belirtilen cezai şart miktarının ekonomik yönden borçlunun mahvına sebebiyet verecek derecede fahiş olduğunun saptanması halinde istisnaen cezai şarttan indirim yapılabileceği Yargıtay'ın kararlılık kazanmış içtihadı ile kabul edildiği, bu durumda, cezai şarttan indirim yapılırken borçlunun ekonomik yönden yıkımına sebep olacak şekilde fahiş bir cezai şart kararlaştırılıp kararlaştırılmadığının saptanması gerektiği, davalının ticari faaliyetine 2014 yılında «son» verdiği ve bu tarihten sonra da ticari faaliyetini devam ettirdiğinin ileri sürülmemiş olmasına ve davalının durumundaki bir kişi için sözleşmede kararlaştırılan cezai şartın oldukça fahiş olup davalının ekonomik mahvına sebebiyet vereceği açık olmasına göre, hâkimin yargılamayı en kısa sürede ve en az «masrafla» sonuçladırması ilkesi («usul ekonomisi» ilkesi) gözetildiğinde takdiren 10.000,00 USD cezai şart alacağına hükmedilmesi gerektiği, «cezai şartın tenkisi» halinde, reddedilen kısım için davalı yararına «vekalet ücreti takdir» edilemeyeceği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına davanın kısmen kabulüne, takibin cezai şart alacağı olan 10.000,00 USD'nin 18.08.2016 tarihinden itibaren USD'ye devlet bankalarının bir yıl vadeli mevduata uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte, katkı payı (yatırım iadesi) alacağı olan 27.301,81 TL'nin 18.08.2016 tarihinden itibaren «avans faizi» üzerinden devamına, «icra inkar tazminatının» reddine karar verilmiştir.

… f ne 29.08.2017 tarihli cevap dilekçesinde ne 08.11.2017 tarihli cevap dilekçesinde ne de yargılamanın herhangi bir aşamasında sözleşmenin yürürlükte kaldığı sürece «kıstelyevm» esasına göre hesaplanacak miktarın almış olduğu yatırım tutarından düşülmesi gerektiğine ilişkin bir iddiada bulunmadığı, davaya konu 01.04.2012 tarihli açık satış noktası sözleşmesinin 16 ncı maddesinin açık olduğunu, Bölge Adliye Mahkemesinin, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 16 ncı maddesini hangi sebeple görmezden gelerek ve «sözleşme serbestisine» aykırı olarak kıstelyevm uygulaması yaptığını ve müvekkilinin alacak hakkına indirim uyguladığının anlaşılamadığını, denkleştirici adalet ilkesini uyguladığından bahisle red kararı verilen kısım için davalı lehine «vekalet ücretine» hükmedilmesinin «hakkaniyete» ve hukuka aykırı olduğunu, Bölge Adliye Mahkemesi kararında «cezai şartın» «tenkisinin» hukuka aykırı olduğunu, sözleşmenin 16 ncı maddesinde açıkça davalı işletici cezai şartın tenkisini hiç bir şekilde talep edemeyeceğinin düzenlendiğini ayrıca 6102 sayılı Kanun'un 22 nci maddesinde yer alan «tacirler» sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez hükmü gereği de İlk Derece Mahkemesi kararı ile tacir olduğuna karar verilen davalının ödemesi gereken cezai …

Gerekçe

Benzer Kararlar

Karar metni

İNCELENEN KARARIN

DAVA TARİHİ

HÜKÜM

I. DAVA

II. CEVAP

IV. TEMYİZ

V. KARAR