Menfi tespit

11. Hukuk Dairesi         2022/2404 E.  ,  2023/6130 K.

"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki menfi tespit ve alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne, dava konusu meblağ 117.960,00 TL'nin altında bulunduğundan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince duruşma isteğinin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı ile davalı arasında davacı şirkete ait Özel Gözdebir Yenişehir Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursunun işletme hakkının davalıya devrine ilişkin 10.03.2014 tarihli protokol imzalandığını, devrin 15.05.2014 tarihli noter sözleşmesi ile davacı tarafından fiilen yerine getirilmiş olmasına rağmen davalının protokol hükümlerine ve taahhütlerine aykırı hareket ettiğini, sözleşmedeki mükellefiyetlerini yerine getirmesi için davalıya hitaben 09.07.2014 tarihli ihtarnamenin keşide edildiğini, davalının 12.08.2014 tarihli cevabi yazısıyla yükümlülüklerini ve taahhütlerini inkâr ettiğini, davalının 10.03.2014 tarihli protokolün 5 inci maddesi gereği bahsi geçen ödemeler yapıldıktan sonra kalan 54.958,00 TL'yi, protokolün 8 inci maddesi gereği 60.600,00 TL'yi tüm ihtarnamelere rağmen davacıya ödemediğini, protokolün 9 uncu maddesinin a bendi gereği banka kredisi ile ilgili her biri 1.850,00 TL bedelli 20 adet toplamda 37.000,00 TL bedelli senetlerin davacıya iade edilmediğini, protokolün 9 uncu maddesinin b bendi gereği her biri 1.250,00 TL bedelli 9 adet toplamda 11.250,00 TL bedelli senetlerin ve yine protokolün 9 uncu maddesinin c bendi gereği 10.01.2013 tarihli 1 adet 42.500,00 TL bedelli senedin davalı tarafından davacıya iade edilmediğini, davalının protokolün 4 üncü maddesinde belirtilen yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürerek taraflar arasındaki sözleşmenin 5 inci maddesi uyarınca 54.958,00 TL'nin ve 8 inci maddesi uyarınca 60.600,00 TL’nin 16.08.2014 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yine taraflar arasında imza altına alınan protokolün 9 uncu maddesinde belirtilen senetlerden dolayı davacının borçlu olmadığının tespitine, senetlerin iptaline, sözleşmenin 4 üncü maddesinde belirtilen çalışanlara davacının borçlu olmadığının tespitine ve ibranamelerin davacıya teslimine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davalı ile davacı arasında imzalanan protokolün 4 üncü maddesi gereği Makbule Yıldıran ile Özgü Serbest'e ilişkin ödemelerin yapıldığını, taraflar arasında herhangi bir husumetin bulunmadığını, protokolün 5 inci maddesi gereği yapılacak ödemelerin yine protokolün 3 üncü maddesindeki alacaklar tahsil edilemediğinden ödenemediğini, protokolün 8 inci maddesi gereği ödenmediği iddia edilen 60.600,00 TL bedelli ödemenin yapılmadığı iddiasının ise davacının kötüniyetinden kaynaklandığını, işbu ödemeye ilişkin olarak davacının çeşitli giderleri davalı tarafından karşılandığından bu bedele ilişkin ödemelerin düşülmediğini, davacı şirketin yetkilisi Gürdağ Dündar'ın devreden olarak davalıdan hiçbir alacağının kalmadığını, devirden kaynaklı alacaklarının kaldığını ve şirket üzerinde hiçbir hak hukuklarının kalmadığını beyan ettiğini, protokolün 9 uncu maddesinde belirtilen senetler iade edildiği için işbu senetlerin davalıda bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasındaki protokolün 8 inci maddesinde 60.600,00 TL'nin Özel Gözdebir Yenişehir Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursunun yetkilisine teslim edileceğinin kararlaştırıldığı, davalının 60.600,00 TL'yi davacıya teslim ettiğine dair bir belge sunmadığı, noterde düzenlenen devir sözleşmesine göre davalının Özel Gözdebir Yenişehir Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursunu tüm borçları ile birlikte devraldığından davalının ödemiş olduğu borçların davacının alacağından düşülemeyeceği, davalının davacının ihtarnamesine cevabında ihtarnameyi 12.08.2014 tarihinde tebliğ ettiğini kabul ettiğinden davalı 16.08.2014 tarihi itibariyle mütemerrit olduğundan, davanın kısmen kabulüne, 60.600,00 TL'nin 16.08.2014 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, taraflar arasındaki protokolün 5 inci maddesinde adı ve soyadı yazılı personellerin bakiyelerin 3 üncü maddede belirtilen Özel Gözdebir Yenişehir Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursunun alacak bakiyesinden tahsil edilerek beş eşit taksitte ödeneceği ve artan miktar olan 54.958,00 TL'nin Özel Gözdebir Yenişehir Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursu yetkilisine teslim edileceğinin kararlaştırıldığı, bilirkişi kurulu raporunda davalının defterlerinin olmaması sebebiyle sözleşmenin 3 üncü maddesinde belirtilen alacakların tahsil edilip edilmediğinin tespit edilemediği ve protokolün 5 inci maddesindeki 54.958,00 TL alacağın şarta bağlanması ve bu şartın gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespit edilemediği belirtildiğinden davacının 54.958,00 TL alacak talebi için dava açmasında hukuki yararı bulunmadığından bu talebinin reddine, davalı taraf protokolün 9 uncu maddesinde belirtilen senetlerin davalıya iade edildiğine ilişkin bir belge sunmadığından söz konusu senetler nedeniyle davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, üçüncü kişileri etkileyecek şekilde karar verilemeyeceğinden bu senetlerin iptali talebinin reddine, davacının dava dışı Özgü Serbest ve Makbule Yıldıran'a borcu olmadığının tespitini talep ettiği, Özgü Serbest ve Makbule Yıldıran davada taraf olarak yer almadığından davacının bu taleplerinin davalının pasif husumeti bulunmadığından reddine, protokolün 4 üncü maddesine dayanılarak ibranamelerin davalıdan alınarak teslimine karar verilmesi talebinin davacının hukuki yararı bulunmadığından usulden reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davaya konu 54.958,00 TL talep yönünden davanın ispat edildiğini, kararın bu kısım yönünden ortadan kaldırılması gerektiğini, Makbule Yıldıran ve Özgü Serbest yönünden ise, davalının bu alacak kaleminin ödendiğini belirttiğini, ancak ödendiğine dair herhangi bir belge sunmadığını, söz konusu alacağın tahsili amacıyla Mersin 4. İş Mahkemesi'nin 2016/94 E. sayılı dosyası ile dava açıldığını, davalıya yönelttikleri söz konusu taleplerinde hukuki yararın bulunduğunu belirterek, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında düzenlenen 10.03.2014 tarihli protokolün 5 inci maddesinde "aşağıda adı ve soyadı yazılı personellerin bakiyelerinin yukarıda üçüncü madde belirtilen Özel Gözdebir Yenişehir MTSK'nin alacak bakiyesinden tahsil edilerek beş eşit taksitte ödenecek ve artan miktar Özel Gözdebir MTSK yetkilisine teslim edilecek (54.958 TL.)" düzenlemesinin yer aldığı, anılan madde gereğince 54.958,00 TL'nin ödenmesi şartının protokolün üçüncü maddesinde belirtilen alacakların tahsili şartına bağlandığı, talebin niteliği gereğince alacakların tahsil edildiği, şartın gerçekleştiği hususunda ispat külfetinin davacıda olduğu, davacı alacakların tahsil edildiği hususunu ispat edemediğinden, mahkemece davacının davaya konu 54.958,00 TL talebi yönünden dava ispat edilemediğinden esastan reddine karar verilmesi gerekirken davanın 54.958,00 TL yönünden hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiş ise de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun esas yönünden reddine kararın gerekçesinin "davacının 54.958,00 TL talebi yönünden dava ispat edilemediğinden davanın reddine karar verilmesi" şeklinde düzeltilmesine, taraflar arasında imzalanan 10.03.2014 tarihli protokolün 4 üncü maddesinde "Özel Gözdebir Yenişehir MTSK Personelinden Sn Makbule Yıldıran'nın 25.762 TL si ve Sn.Özgü Serbest'in 3.495,00 TL alacaklarının Sn Abdulkadir Serbest'e ait olup onun tarafından ödenecektir" düzenlemesinin yer aldığı, protokolün davacı Özel Gözdebir Eği.

Hiz. Tur. İnş. Elek. Mak. Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile davalı ... arasında düzenlendiği, protokolün sadece protokolün tarafları yönünden sonuç doğurduğu, protokolün tarafı olmayan üçünçü kişiler yönünden hüküm ifade etmediği, menfi tespit davasının görülebilmesi için davacının bu davayı açmakta hukuki yararının bulunması gerektiği, dava dışı işçi tarafından dava açılmış olması sonuca etkili olmadığından davacının davaya konu protokolün 4 üncü maddesine yönelik talepleri yönünden davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar verilmesi gerekirken davanın davalının pasif husumeti bulunmadığından reddine karar verilmiş ise de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun davanın esası yönünden reddine, sonucu itibariyle doğru olan kararın gerekçesinin "davacının protokolün 4 üncü maddesinde belirtilen Makbule Yıldıran'ın 25.762 TL ve Özgü Serbest'in 3.495 TL alacakları yönünden borçlu olmadığının tespiti talebinin hukuki yarar yokluğundan usulden reddine" şeklinde düzeltilmesine davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, İlk Derece Mahkemesi hükmünün re'sen kaldırılmasına, yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına, davanın kabulüne, taraflar arasında imzalanan protokolün 8 inci maddesinde belirtilen 60.600,00.TL'nin 16.08.2014 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, taraflar arasında imzlanan protokolün 5 inci maddesinde belirtilen 54.958,00 TL talebin esastan reddine, taraflar arasında imzalanan protokolün 9 uncu maddesinde belirtilen senetler nedeniyle davacının borçlu olmadığının tespitine, taraflar arasındaki protokolün 4 üncü maddesinde belirtilen Makbule Yıldıran'ın 25.762,00 TL ve Özgü Serbest'in 3.495,00 TL alacakları yönünden talep edilen borçlu olmadığının tespiti talebinin davacının hukuki yararı bulunmadığından usulden reddine, protokolün 4 üncü maddesine dayanılarak ibranamelerin davalıdan alınarak davacıya teslimine ilişkin talebinin davacının hukuki yararı bulunmadığından usulden reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, taraflar arasında akdedilen 10.03.2014 tarihli protokole istinaden menfi tespit ve alacak istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 370 ve 371 inci maddeleri, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72 nci maddesi.

3. Değerlendirme

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. İlk Derece Mahkemesince, protokolün 5 inci maddesindeki 54.958,00 TL alacağın şarta bağlandığı, bilirkişi raporunda bu şartın gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespit edilemediği belirtildiğinden davacının 54.958,00 TL alacak talebi için dava açmasında hukuki yararı bulunmadığından davacının 54.958,00 TL talebi yönünden davanın reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacının 54.958,00 TL talebi yönünden gerekçenin değiştirilerek, davacının 54.958,00 TL talebi yönünden şartın gerçekleştiği hususunda ispat külfetinin davacıda olduğu, davacının alacakların tahsil edildiğini ispat edemediği, davacının söz konusu alacakların tahsil edildiğinin ispat edildiğine ilişkin istinaf sebebinin yerinde olmadığı gerekçesiyle davacının davası ispat edilemediğinden 54.958,00 TL tutarlı talep yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin 54.958,00 TL tutarlı talep yönünden davacının hukuki yararı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddedildiğine dair kararının gerekçesinin Bölge Adliye Mahkemesince değiştirilerek istinaf eden davacı aleyhine davayı ispat edemediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi doğru olmamış, istinaf eden aleyhine karar verme yasağı nedeniyle Bölge Adliye Mahkemesinin esastan ret kararı vermesi gerekirken aleyhe gerekçe değiştirerek karar vermesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davacı vekilinin bozma kapsamı dışındaki temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davacıya iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.