Faktoring şirketinin çeki ağır kusurla iktisap etmesi nedeniyle istirdat davası

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2025/351

KARAR NO 2025/345

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 17/12/2024

NUMARASI 2024/184 Esas 2024/770 Karar

DAVA

Çek İstirdadı

İSTİNAF KARAR TARİHİ 06/03/2025

Davanın kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili ; müvekkili banka müşterileri tarafından tahsil olunmak üzere müvekkili bankaya teslim edilmiş bir kısım çek ve senedin ... kargo firması tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini, keşidecisi ..., lehdarı... ... Ltd.Şti. olan, son yetkili hamil ... Adi Ortaklığı tarafından bankaya tahsile verilen 15/03/2023 tanzim tarihli 45.000-TL bedelli çekin taşıma esnasında kaybedildiğini ve banka tarafından 06/01/2023 tarihli tutanak tutulduğunu, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. ATM nin 2023/28 esas sayılı dosyasında çek iptali davası açıldığını ve ödemeden men kararı alındığını, çek ve senetlerin çalınmaları sebebiyle Kayseri C Başsavcılığı'nın 2023/1478 soruşturma numaralı dosyada soruşturma başlatıldığını, davaya konu çekin davalı ...

Faktoring A.Ş. tarafından ... Bankasından karşılığının sorgulandığını, davalının yetkili hamil olmadığını, çeki ne suretle ele geçirdiğinin de bilinmediğini, ancak çekin kötü niyetli kişilerce ele geçirildiğinin açıkça ortaya çıktığını, müvekkili banka müşterisinin mezkur çekin bedelini tahsil edemediğini, tahsil edemediği gibi bir taraftan da kambiyo senetlerine mahsus icra takibi tehdidi altında bu çekin bedelini ödemeye zorlanabileceğini ileri takibe konu edilen çekin iadesine ve istirdatına karar verilmesini, icra dosyasına haciz tehdidi nedeniyle ödenmek zorunda kalınabilecek tutarların tüm fer'ileriyle birlikte ödeme gününden başlayacak ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili;davacının elinde bulunduğu esnada hırsızlandığını ileri sürdüğü çekin ticari defterlerine şüpheli alacak kaydı ile kaydetmesi gerektiğini, dava açılmadan önce arabuluculuk dava şartının yerine getirilmediğini, istirdadını talep ettiği çek bedeli üzerinden harç ikmal etmediğini, davacı tarafın davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığını, davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığını, müvekkilinin davaya konu çeki usul ve yasaya uygun şekilde ciro yolu ile iktisap eden iyi niyetli son meşru hamil olduğunu, müvekkiline atfedilecek bir kusur bulunmadığını, davacı ...'ın çekte cirosu olmadığını, İİK'nun 72. maddesinde düzenlenen istirdat davası şartlarının eldeki davada mevcut olmadığını, davanın usulden,esastan reddine,davacı tarafın %20'den az olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, dava konusu .../Yunusemre Şubesine ait ... seri numaralı, keşidecisi ... olan, 15.03.2023 tarihli, 45.000-TL bedelli çekin davacı bankaya müşterisi ... tarafından 02.01.2023 tarihinde ciro edildiğinin sunulan ''çek bordo kapak bilgileri ve çek teslim bordrosundan" anlaşıldığı, dava konusu çek ve başkaca çeklerin kargoda çalınması nedeniyle davacı banka tarafından Kayseri 2.ATMnin 2023/28 Esas sayılı dosyasından ödeme yasağı kararı alındığı, yapılan şikayet üzerine açılan soruşturma dosyalarının devam ettiği, davacının dava hakkının olduğu, alınan bilirkişi raporunda her ne kadar davalının e arşiv faturaya istinaden temlik bordrosu ile çeki devraldığı, devrin fatura ile uyumlu olduğu mütaala edilmiş ise de Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin İstihbarat çalışması başlıklı 5.maddesinde "(1) Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir."denildiğini , fatura borçlusu ...'ın vergi kaydını 31.12.2022 tarihinde sildirdiği, davalının müşterisi olan ve fatura alacaklısı olan;

.... Şti.'nin vergi kaydı nın 26.01.2023 tarihinde VUK 160/A kapsamında sahte fatura riski nedeniyle resen terkin ettirildiği, davalıya temlikin ise 06.01.2023 tarihinde yapıldığı, fatura borçlusunun davalıya yapılan temlikten önce vergi kaydını sildirdiği, davalı ile sözleşme imzalayan fatura alacaklısı olan dava dışı firmanın ise temlikten 20 gün sonra sahte fatura riski nedeniyle vergi kaydının resen terkin edildiği, dolayısıyla davalının yönetmelik hükümlerine göre kendi müşterisi ve fatura borçlusu hakkında yeterli araştırma yapmadığının, yine çek borçlularından alacak teyidinin yapılmadığının anlaşıldığı, gerekli istihbarat araştırmasının yapılmadığının açık olması karşında davalının iyi niyetli hamil olarak kabul edilemeyeceği, iktisapta ağır kusurlu olduğu, davacının davasında haklı olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili;İstanbul ... İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında borcun, dava dışı borçlu... San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından icra dosyasına ödendiği; icra takip dosyasının infazen kapatılarak tüm hacizler fek edildiğinden davanın konusuz kaldığını,taraf ehliyeti bulunmadığını, İİK 72.maddesinde düzenlenen şartların mevcut olmadığını, müvekkilinin iyiniyetli son meşru hamil olduğunu,çeke ilişkin alacağın faktoring sözleşmesi, alacak bildirim formu ve fatura tavsik edilerek devralındığının bilirkişi raporu ile tespit edildiğini, tüm cirantalar arasındaki ticari ilişkiyi araştırma yükümlülüğü bulunmadığını, ...Ltd. Şti.'nin imzaladığı ön ödeme talimatında; devredilen alacağın alıcıları ile arasında mal ve hizmet satışından kaynaklandığı, mal ve hizmetin eksiksiz olarak yerine getirildiği, teslim edildiğinin imza altına alındığını, müvekkili faktoring şirketinin istihbarat yükümlülüğünü yerine getirdiğini, davacının HMK nın 200 madde ve İİK 169.maddesi gereğince iddialarını ispat edemediğini, çekin kargo veya kurye marifetiyle taşınması yönetmelik gereği yasak olduğunu, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davanın usulden reddine, aksi halde esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı istemine ilişkindir. TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.''Çek istirdatı davalarında davacının; çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir.

Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır. Davacı bankaya tahsil amaçlı verilen çekin başkaca pek çok sayıda çek ile birlikte çalındığı ,soruşturmaların tamamlanmadığı anlaşılmaktadır.Tahsil cirosu, senedin asıl hamil adına tahsilini sağlama amacını güden ve bu konuda verilen yetkiyi kapsayan bir ciro olup, senetten doğan hakları ancak bu amaçla kullanır. Senedi tahsil cirosuyla devralan, ödememe halinde senedi, tahsil halinde ise senet bedelini asıl hamile teslim etmek yükümlülüğündedir. Bu nedenle kaybı halinde iptal davası ,geri alınması için istirdat dava açma hakkı mevcuttur.

Dava konusu çekin bankaya ciro eden ...'den sonra davalıya ciro edildiği,çekin arka yüzünde lehtar cirosundan sonra sırasıyla , ...,... ve ...Ltd.Şti. ve en son ödeme için ibraz eden davalının cirosunun olduğu ,dava dışı fatura alacaklısı ve çeki davalıya ciro eden ...Ltd. Şti. Arasında 29.11.2022 tarihinde faktoring sözleşmesi akdedildiği, bu kapsamda...Ltd. Şti. tarafından ... adına düzenlenen 20.12.2022 tarihli, ... nolu, KDV Dahil 271.223-TL) tutarındaki e-arşiv fatura ve dava konusu çek davalıya temlik edilmiştir. 6361 sayılı yasanın 9/2. maddesi; faktoring şirketinin, BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile yine BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamayacaklarını ve tahsilini üstlenemeyeceklerini öngörmektedir.

Bu nedenle faktoring şirketleri ancak gerçek ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı olan alacakları devralabilirler.Dolayısıyla faktoring işlemleri bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik edilmesi yeterli olmayıp, faktoring şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması, senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra ve ancak tüm bu araştırma ve soruşturma sonucunda olumlu bir sonuca varılması halinde faktoring işlemi yapılması gerekmektedir.

Fatura borçlusu...'ın vergi kaydını 31.12.2022 tarihinde sildirdiği, davalının faktoring borçlusu ve fatura alacaklısı olan; ...Ltd. Şti.'nin vergi kaydının 26.01.2023 tarihinde VUK 160/A kapsamında sahte fatura riski nedeniyle resen terkin ettirildiği, davalıya fatura ve çekin teslimi ise 06.01.2023 tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır.Davalı temlik aldığı tarihde fatura düzenleyenin vergi kaydının terkin olduğunu görebilecek durumdadır.Ayrıca borçlusu da temlikten kısa süre sonra sahte fatura riski nedeniyle re'sen terkin olduğu,bu bilgiye göre müşterisi hakkında da hiç istihbarat yapılmadan çekin davalı tarafından ağır kusurlu olarak iktisap edildiği sonucuna varılmaktadır. Açıklanan nedenlerle ;davalının dava konusu çeki ağır kusurlu olarak iktisap ettiği belirlenmekle davanın kabulüne ilişkin karara yönelik istinaf nedenleri yerinde görülmemiş davalı vekilinin istinaf başvusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 3.073,95-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 768,5‬0-TL harcın mahsubu ile kalan 2.305,45‬-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davalı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, davacı tarafından yapılan 40-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.06/03/2025