Çek zayii davasında verilen teminatın iadesine kim karar verir

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2025/53

KARAR NO 2025/145

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 24/10/2023

NUMARASI 2022/1107 Esas - 2023/968 Karar

DAVA

Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

İSTİNAF KARAR TARİHİ 03/02/2025

Davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirketin, ... markasının Türkiye distribütörü olduğunu, müşterisi ...AŞ şirketinin, müvekkili şirketten aldığı ürünler karşılığında müvekkili şirket lehine ...Bankası A.Ş. ye ait ... seri numaralı, 29.04.2023 vade tarihli, 492.540-TL tutarlı çeki keşide ederek müvekkili şirkete teslim ettiğini, müvekkili şirket tarafından teslim alınan yukarıda bilgileri verilen çek paketlenerek, müvekkili şirket merkezine gönderilmek üzere ... firmasına verildiğini, ancak bahsi geçen çekin içinde bulunduğu kargo gönderisi müvekkili şirkete ulaştığında kargo poşetinin ağzı yırtılmış - bantlanmış olduğu ve içinin boş olduğu anlaşıldığını, müvekkili şirket merkezine gönderilmek üzere ...

firmasına teslim edildikten sonra çalınan/kaybolan çek, müvekkili şirketin meşru hamil iken zayi olduğunu, çalınan/kaybolan ve/veya başkaca nedenlerle zayi olan çekin kötü niyetli kişiler tarafından ele geçirilme ihtimalinin yüksek olduğunu, telafisi imkansız zararların oluşmaması için, öncelikle çek hakkında ödemeden men kararı verilmesi, akabinde ise müvekkili şirketin yetkili hamil olduğunun tespiti ile zayi olan çekin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; çek bedelinin %15'i tutarı teminat (kesin ve süresiz teminat mektubu) karşılığında çek üzerine ödeme yasağı tedbiri konulduğu, TTK'nın 760 maddesine uygun olarak aynı yasanın 762 maddesi hükmünde öngörülen Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nde 3 defa ilan yaptırıldığını, davacı vekili 04/07/2023 tarihli celsede; "Her ne kadar ... Bankasından ilgili çek ile ilgili ibraz edilmediğine dair beyanda bulunulduysa da bu çekten kaynaklı olarak tarafımıza icra takibi başlatılmıştır, biz buna karşı İstanbul 2. ATM'nin 2023/343 esas dosyası ile istirdat davası açtık," şeklinde beyanda bulunduğunu, İstanbul 2. ATM'nin 2023/343 Esas sayılı dosyasında; talebe konu çek hakkında istirdat davası açıldığından, işbu açılan davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle;

davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına , mahkemece konulan tedbir ve bu tedbire ilişkin teminat hakkında, istirdat davası açılan mahkemece değerlendirme yapılmasına karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; iptali talep olunan çek, icra takibine konu edilmiş olup tarafımızca İstanbul 2. ATM'nin 2023/343 Esas sayılı dosyası üzerinden çek istirdat davası, İstanbul 24. İcra Hukuk Mahkemesinin 2023/162 Esas sayılı dosyası üzerinden de imzaya itiraz davası davası açıldığı, İstanbul 2. ATM'nin 2023/343 Esas sayılı dosyası halen derdest olup İstanbul 24. İcra Hukuk Mahkemesinin 2023/162 Esas sayılı dosyasında ise imza itirazının kabulü ile takibin müvekkil şirket yönünden durdurulmasına karar verildiğini, işbu kararın 05.11.2024 tarihinde kesinleştiğini, mahkemece,tedbir ve bu tedbire ilişkin teminat hakkında, istirdat davası açılan mahkemece değerlendirme yapılmasına karar verildiğini, yatırılan teminatın iadesine çek istirdat davasının görüldüğü İstanbul 2.

ATM'nin 2023/343 Esas sayılı dosyasından karar verilmesinin usulen mümkün olmadığını, teminat karşılığında ödemeden men yasağı kararını veren mahkeme çek iptal davasının görüldüğü mahkeme olup teminatın iadesine karar verecek olan mahkeme olduğunu, mahkemenin verdiği bir kararı başka bir ilk derece mahkemesinin kaldırması ya da onamasının mümkün olmadığını, dolayısıyla mahkeme tarafından teminatın da iadesine karar verilmesi gerekirken bu kararın çek istirdat davasının açıldığı mahkemeye bırakılması usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek yatırılan teminatın iadesine, en kötü ihtimalle teminatın iadesine ilişkin karar verilebilmesi için çek istirdat davasının sonucu beklenmeli verilecek karara göre de tekrar dosyanın Yerel Mahkeme tarafından ele alınarak teminat hakkında karar verilmesi gerektiğini, çek istirdat davasının görüldüğü diğer ilk derece mahkemesinin bu konuda karar verme yetkisi bulunmadığını ileri sürerek öncelikle teminatın iadesine karar verilmesi, bu mümkün değil ise çek istirdat davasının bekletici mesele yapılarak sonucuna göre karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Davada, istinaf incelemesi bakımından uyuşmazlık çek zayi davasında verilen ödeme yasağı kararı nedeniyle alınan teminatın ne şekilde iade edileceğine ilişkindir.Davada yasal ilanlar yaptırılmasına rağmen çek hamilinin mahkemeye başvurmamış ise de davacı hamil hakkında zayii çeke dayalı olarak icra takibi başlatıldı; bu nedenle davanın konusu kalmadığı ;icra hukuk mahkemesince icra takibinin lehdar davacı bakımından durdurulmasına karar verildiği ve bu kararın kesinleştiği bildirilmiştir. TTK'nın 758(2) maddesi " Dilekçe sahibi verilen süre içinde dava açmaz ise, mahkeme muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır" hükmün haizdir. Hükmün; mefhumu muhalifinden de anlaşılacağı üzere süresinde(istirdat) davası açılmışsa, muhatap hakkında ödeme yasağının devamına karar verilmesi gerekir.

(Yargıtay 11 HD nin 2011/11055 e,2012/10905 k,25.06.2012 tarihli-2012/17061 e,2013/15186 k,09.09.2013-2013/86 e,16228k 23.09.2013 tarihli ,2011/10067 e,2012/10990 k,21.03.2012 karar sayılı ilamları vd.)Somut olayda mahkemece davacıya süre verilmeden (süresinde) istirdat davası açıldığı anlaşılmaktadır.Çekin zayi nedeniyle iptaline ilişkin davadan sora açılan istirdat davası çekin zayi nedeniyle iptali prosedürünün devamı olup; süresinde istirdat davası açılması ile TTK'nın 758(2) maddesi ile kanun gereği ödeme yasağı (ihtiyati tedbir) kararı devam etmektedir. İstirdat davası içeriğinde gelişecek delil durumuna göre ödeme yasağı tedbirinin kaldırılması mümkündür.HMK'nun 89.(1) maddesinde, "Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığı takdirde ilgilinin talebi üzerine mahkeme teminatın iadesine karar verir." denilmektedir..HMK 392(2) Asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden veya ihtiyati tedbir kararının kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davasının açılmaması üzerine teminat iade edilir." hükmünü haizdir.

Teminatın iadesi talebi olduğunda teminatın iadesi koşullarının mevcut olup olmadığı HMK 392(2)maddesi kıyasen uygulanmak suretiyle karara bağlanacaktır. Yazı İşlerinin yürütülmesine ilişkin yönetmeliğin" teminatların iadesi başlıklı 217(1) maddesinde" İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz taleplerinde teminat olarak yatırılan para, banka mektubu, tahvil veya benzeri evrakın iadesinin istenmesi halinde yazı işleri müdürü teminatın iadesi için kanunî şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırıp bu hususu belgelendirerek görüşü ile birlikte dosyayı hâkim ya da daire başkanına sunar. Teminat gösterilmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalktığının anlaşılması halinde mahkemece, teminatın iadesine karar verilir." denilmektedir.Yazılan yasal düzenlemelerden anlaşıldığı üzere çek zayi iptal davasında verilen ödeme yasağı kararı ihtiyati tedbir kararı niteliğinde olup, çek istirdadı davası çek zayii prosedürünün devamı niteliğindedir.Çek istirdadı davası açıldığında kanun gereği ödeme yasağının kaldırılamayacağı gözetildiğinde ;halen devam eden ihtiyati tedbir kararının teminatı hakkında çek zayi davasına mahkemenin bir karar veremeyeceği açıktır.Somut olayda süresinde istirdat davası açılması nedeniyle ödeme yasağı kararının çek zayi davasına bakan mahkemece kaldırılması mümkün olmadığı gözetildiğinde;

çek zayi davasında verilen ödeme yasağı ve buna bağlı olarak alınan teminatın iadesine karar verecek mahkemenin de istirdat davası açılan mahkeme olduğu sonucuna varıldığından davacı vekilinin istinaf nedeni yerinde olmadığından istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından yatırılan 427,60-TL harcın mahsubu ile kalan 187,8‬0-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davacı tarafından yapılan istinaf yargı giderinin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 03/02/2025