Vadeli işlem zararında teminat tamamlama çağrısına uymamanın sonuçları

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/618

KARAR NO 2025/453

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 17/11/2021

NUMARASI 2019/467 Esas - 2021/741 Karar

DAVA

Tazminat

İSTİNAF KARAR TARİHİ 20/03/2025

Asıl davanın reddine, karşı davanın kabulüne ilişkin verilen kararın davacı-karşı davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

ASIL DAVA

Davacı vekili, davalı müşterisi olan müvekkilinin vadeli işlemler ve opsiyon piyasasında 2018 yılı Mayıs ayında USD kontratıyla önce Mayıs daha sonra Haziran ayında vadeli işlemler yapmaya başladığını, bu kapsamda önce long pozisyonunda olup daha sonra short pozisyonuna geçtiğini, 23/05/2018 sabahından itibaren USD'deki aşırı yükselme nedeniyle yüksek kârda devam eden hesabın zarar etmeye başladığını, alım-satım ve telefon kayıtlarına göre taraflar arasındaki kuralın seansın eksi bakiyeyle kapatılması durumunda ertesi gün saat 14:30'a kadar eksik bakiye kadar nakit para yatırılacağı veya eksi bakiye kadar pozisyon kapatılması gerektiği şeklinde olduğunu, 23/05/2018' tarihinde müvekkilinin davalı tarafça aranıp pozisyonunun kapatılması gerektiğinin belirtildiğini, müvekkilinin de ertesi gün saat 14:30'a kadar eksi bakiyede kalması halinde ertesi gün bakiyeyi kapatacağını söylediğini, buna rağmen müvekkilinin tasarrufundaki pozisyonun bilgisi ve onayı dışında kapatıldığını, eksik ve yanlış bilgi verilmek suretiyle hatalı olarak aynı gün pozisyon kapatıldığından davalının kusurlu olduğunu, pozisyon kapatılmasaydı işlemdeki 800.000-TL'nin bir kaç katı kâra geçileceğini, müvekkilinin 174.229,90-TL zarara uğradığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere şimdilik 10.000-TL zararın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP-KARŞI DAVA:Davalı vekili, taraflar arasında 01/10/2014 tarihinde sermaye piyasası faaliyetleri çerçeve sözleşmesi, alım satıma aracılık hizmetleri sözleşmesi ve türev araçların alım satımına aracılık faaliyetleri sözleşmesi imzalandığını, bu kapsamda ... işlemlerine dair risklerin formla bildirildiğini, sözleşmeler çerçevesinde davacı-karşı davalının müvekkilinin aracılık hizmetlerinden... nezdinde alım satım faaliyetlerinde bulunmak üzere faydalandığını, davacı-karşı davalının 22/05/2018 tarihinde ...'ta ... kontratında 3.800 adet kısa pozisyon açtığını, bunun karşılığında 798.000-TL teminat sağladığını, pozisyon açık kaldığı sürece kar-zarar etmeye devam ettiğini, 22/05/2018 tarihinde USD'nin spot değerinin TL karşısındaki artışına bağlı olarak davacının zarara uğradığını ve teminatının bir bölümünü kaybettiğini, davacının gidermesi gereken teminat eksikliğinin sonraki gün de devam ettiğini, bu aşamalarda davacının sürekli bilgilendirildiğini, fakat zararların durdurulması için pozisyonlarını kendi kapatmadığı gibi müvekkili tarafından kapatılmasını da reddettiğini, daha sonra davacının teminat açığından dolayı 174.229,90-TL temerrüdünün oluştuğunu, eksi bakiye nedeniyle pozisyonun kapatıldığını ve bilgilendirildiğini belirterek, davacının davasının reddine;

karşı davanın kabulü ile 174.229,90-TL'nin temerrüt tarihi olan 23/05/2018 tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle davacı-karşı davalından tahsiline karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece asıl davada, türev işlemlerde yüksek risk bulunduğuna ve hesap sahibinin, fiyat hareketleri sonucunda paranın tümünün kaybedilebileceği gibi kayıpların yatırılan para tutarını dahi aşabileceği, aracı kuruluşun aktaracağı bilgiler ve yapacağı tavsiyelerin eksik ve doğrulanmaya muhtaç olabileceğinin hesap sahibince dikkate alınması gerektiği, araçların alım ve satımına ilişkin olarak aracı kuruluşun personelince yapılacak analizlerin kişiden kişiye farklılık arz edebileceği gibi bu analizlerde yapılan öngörülerin kesin olarak gerçekleşmeme olasılığının bulunduğuna dair genel bildirim bulunduğu ve davacının iradesinin davalı kurum çalışanları tarafından yanıltıldığı ve davalı tarafından eksik ve yanlış bilgi verilmek suretiyle hatalı işlem nedeniyle zarara uğradığına dair iddialarının ispat edilemediği gerekçesiyle, asıl davanın reddine;

karşı davada; taraflar arasındaki türev araçların alım satımına aracılık faaliyetleri sözleşmesinin özel şartlar 12.01 maddesinde yatırımcının alım veya satım emri vermesi halinde nakit işlem teminatlarının davalıya ödemesi gerektiğinin düzenlendiği; bilirkişi raporunda, dosyaya sunulmuş davalı-karşı davacı nezdindeki karşı davalının nakit hesabına ait dökümlerden karşı davalının 23/05/2018 tarihi gün sonunda 64.693,63-TL hesap borcunun bulunduğu, 24/05/2018 tarihinde borsadaki opsiyon sözleşmesinin teminatı da aşan eksi bakiyesi hesaba yansıtıldıktan sonra, karşı davalının hesabının 174.229,90-TL tutarında karşı davacıya borçlu hale geldiğinin tespit edildiği, noterden gönderilen 30/05/2018 tarihli ihtarla karşı davalının 04/06/2018 tarihinde temerrüde düştüğü gerekçesiyle, karşı davanın kabulü ile 174.229,90-TL'nin 04/06/2018 tarihinden itibaren yıllık %13,50 yasal temerrüt faiziyle birlikte davacı-karşı davalıdan alınarak davalı-karşı davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Asıl davada davacı-karşı davada davalı ...vekili, davalı aracı kurumun sunduğu kayıtlar üzerinde yeterli incelemenin yapılmadığını, müvekkilinin ... işlemlerine başladığı ilk günden itibaren yapılmış bütün görüşme kayıtlarının celp edilerek bilgisayar mühendisi bir bilirkişi tarafından dökümünün yapılmasını gerektiğini; taraflar arasındaki 6 numaralı görüşme kaydına göre davalının müvekkiline daha fazla komisyon alabilmek için daha çok işlem yapmasına sebebiyet verdiğini; müvekkilinin 152.000-TL'yi ödemesi için saat 14:30'a kadar süresi bulunduğu halde pozisyonlarının kapatıldığını, halbuki bir gün sonra pozisyonunun 2.000.000-TL'ye ulaşma imkanı bulunduğunu; çerçeve sözleşmenin kanuna ve genel işlem şartlarına aykırı olduğunu;

müşteri temsilcisinin yeterliliğine ilişkin beyanlarının dikkate alınmadığını; müvekkilinin uygunluk testinin mevzuat bağlamında değerlendirilmediğini; müvekkilinin hatalı yönlendirildiği iddiasının irdelenmediğini; zararın büyümesine davalının kendisinin sebep olduğunu ve kararın gerekçesinde itirazlarının incelenmediğini belirterek, kararın kaldırılmasına ve asıl davanın kabulüne, karşı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Asıl dava, taraflar arasındaki sermaye piyasası araçları alım satım aracılığı ve yatırım danışmanlığı sözleşmeleri çerçevesinde yapılan ... işlemleri sonucunda oluşan zararının tazmini; karşı dava, taraflarca akdedilen türev araçları alım satım aracılık çerçeve sözleşmesi kapsamında, davalının yaptığı ... işlemleri sonucunda ortaya çıkan teminat açığını tamamlamadığından, davacı aracı kurum tarafından ...bank'a davalı adına ödenen tutarın tahsiline yönelik takibe vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, davalı-karşı davacının kayıtlarına göre davacı-karşı davalının 23/05/2018 gün sonunda 64.693,63-TL hesap borcunun bulunduğu, 24/05/2018 tarihinde Borsa'daki opsiyon sözleşmesinin teminatı da aşan eksi bakiyesi hesaba yansıtıldıktan sonra davacı-karşı davalının hesabının 174.229,90-TL tutarında karşı davacıya borçlu hale geldiğinin tespit edildiği;

...bank ... Teminat hesabına ait dökümlerden de davacı-karşı davalının teminat hesabının 17/05/2018 gün sonunda 233.184,77-TL artı bakiye, 18/05/2018 gün sonunda 274.293,88-TL artı bakiye, 21/05/2018 gün sonunda 463.858,82-TL artı bakiye, 22/05/2018 gün sonunda 646.418,17-TL artı bakiye ve 23/05/2018 gün sonunda 161.766,86-TL eksi bakiye ile kapanmakta, 24/05/2018 gününde hesaba işlenen 209,79-TL'lik nakit teminatın neması ile eksi bakiye 161.557,07-TL'ye düştüğü; 161.557,07-TL'nin nakit hesabına aktarılmasıyla davacı-karşı davalının davalı- karşı davacıya olan 174.229,90-TL nakit borcunun ortaya çıktığı; davacının teminat eksikliğinin sözleşme kapsamında TL cinsinden para borcu olup nakden ödeme dışında bir yolla kapatılmasının mümkün olmadığı;

uyuşmazlık konusu işlemin ... işlemi olduğu, teminat açığının sistem tarafından aracı kuruma raporlanmasından sonra teminat açığı olan müşteri adına yeni bir emir girilmesine sistemin engel olduğu, teminat açığı kapatılmazsa aracı kurumun bunu ...bank'a ödeme yükümlülüğünün devam ettiği; dosyaya sunulmuş davalı ile davacı müşteri temsilcisi arasındaki telefon görüşmelerine ilişkin ses kayıtlarından davalının ödemesi gereken miktarı bildiği, 23/05/2018 günü pozisyon kapatılması emrini vermediği, davalının yaptığı işlemler ile ortaya çıkan teminat açığından sorumlu olduğunun tespit edilmştir. Bilirkişi raporunda incelenmiş taraflar arasındaki ses kayıtlarına göre, 22/05/2018 günü saat 16:57'deki kayıtta, konuşmanın başlangıcında davacının 463.000-TL kardan 4,08 dakika süren konuşmanın sonunda 553.000-TL kâra çıktığı, davalı çalışanın piyasada çok ciddi hareketlilik olduğu uyarısında bulunduğu, davacının yatırım stratejisinin büyük tutarlı pozisyonlarla büyük kârlar olduğunu beyan ettiği, davalının bir kısım strateji önerisinde bulunduğu, davacının bir dahaki sefere o şekilde bir yol izleyeceğini söylediği;

aynı gün saat 18:00'daki görüşmede davacının her biri 210-TL olan 3.800 adet satış (short) sözleşmesi karşılığına 798.000-TL teminat yatırdığı, davalı yetkilisinin bir kısım uyarılarda bulunduğu, davacının kararında ısrar ettiği ve dolara müdahale olacağı duyumları bulunduğunu, davacının bu nedenle öncekilerin tersi yeni bir yatırım stratejisi izlediği; aynı gün 18:16'daki konuşmada piyasa kapanışına göre mevcut pozisyonunun 646.000-TL olduğunun davacıya söylendiği; bir gün sonra 23/05/2018 günü saat 09:30'daki kayıtta, davalı çalışanının bir gün önce 798.000-TL'den başlanılan pozisyonun 646.000-TL olduğunu, buna göre margin call (teminat tamamlama çağrısı) olacağını, 152.000-TL'nin tamamlanması gerektiğini, bunun için de 720-730 kadar sözleşmenin satılmasının yeterli olacağını, teminat tamamlanması için davacının bekleme kararını verdiği;

aynı 09:43'teki konuşmada, davacının davalı çalışanının önemli bir haber geleceğinden beklemeleri gerektiğini, davalı çalışanının USD'nin çok yükseldiğini, pozisyonlarının çok olumsuz etkilendiğini, buna karşın davacının haber geldiğinde kendisinin aranmasını istediği; aynı gün 09:59'daki görüşmede davalı çalışanının pozisyonları sıfırlamaları gerektiğini söylediği, davacının ise 100.000-TL eksi pozisyonun düzeleceğini söyleyerek beklemeyi tercih ettiği; aynı saat 10:22'deki kayıtta çalışanın pozisyonun 415.720-TL zararda olduğu bilgisini verdiğini ve davacının beklemeyi tercih ettiği; 10:41'deki görüşmede hesap eksiye girdiğinden hesaba para getirilerek hesap açığının kapatılmasını istenileceği, davacıdan saat 14:00'e kadar para getirmesi teyidinin istenildiği ve davacının teyidi verdiği;

10:49'daki görüşmede davalı çalışanının teminatının tamamını kaybetme noktasına doğru gittiklerini, hesapları kapatmaktan başka çare olmadığını, davacının müdahale olacağından beklemelerini ve "bir müdahale olursa beni ara, yukarı gittiğinde beni arama boş ver" talimatını verdiği; 11:02'de davalı çalışanının 200.000-TL'ye ulaşan hesap açığının kapatılmasını istediği, davacının ertesi gün 14:30'a kadar süresinin olduğunu, davalı yetkilisinin onun margin call için olduğunu, hesabın tamamen eksiye geçtiğini, kur artarsa zararın büyüyeceğini, pozisyonların kapatılması halinde davacının mahkemelik olacaklarını söylediği, davalının saat 14:00'a kadar eksiyi kapatacak parayı getirmesini istediği; 11:14 ve 11:24'teki aramalarda zararın 700.000-TL civarında olduğunu;

sonrasında davacının iki kere arandığı ancak müsait olmadığından konuşulamadığı; 11:41'de davacıya para getirmesi gerektiğinin söylendiği, davacının da 220.000-TL'yi hemen temin edeceğini söylediği, davalının da bir gün sonra 400.000-TL daha isteneceğini ifade ettiği; sonrasında benzer mahiyette çok sayıda görüşme yapıldığı; 13:35'te davalının davacıya uygulamalarının saat 14:00'te pozisyonları kapatma şeklinde olduğunu, davalı yetkilisinin yavaş yavaş pozisyonları elden çıkarma önerisinde bulunduğu ama davacının reddettiği; 14:04'te davacıya pozisyonların kapatılmaya başlandığını, zararın 200.000-TL olduğunu, böyle bırakırlarsa 500.000-TL'ye doğru gideceğinin söylendiği, davacının da bu paranın kendisinden nasıl alınacağını, icraya mı verileceğini sorduğun;

sonrasında yapılan 3 görüşmede davacının parayı ödeme süreci hakkında bilgi almak istediği, Temmuz ayında parayı ödeyebileceğini, davalının stopaj kesintisinden sonra 226.406-TL eksi bakiyenin 174.406-TL'ye düşeceği bilgisini verdiği görülmüştür.Karşı davacının, karşı davalıya noterden gönderdiği28/05/2018 tarihli ihtarnamede, pozisyon kapama işlemine rağmen 24/05/2018 itibariyle 174.229,90-TL eksi bakiyenin bulunduğu, bu tutarın en geç 04/06/2018 tarihine kadar temerrüt faiziyle birlikte ödenmesi istenilmiştir. Davacının, 30/05/2018 tarihli cevabi ihtarına karşı, davalının 18/06/2018 tarihli karşı cevaplarını içeren ihtar göndermiştir.Türev araçların alım satımına aracılık çerçeve sözleşmesinin 6.

maddesinde "Müşterinin teminat tamamlama çağrısına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda Aracı kurum, başka bir ihbara veya bildirime gerek olmaksızın Borsa kurallarına göre pozisyonlarının bir kısmı veya tamamını ters işlem ile tasfiye edebilir." düzenlemesi bulunmaktadır.Somut olayda 22/05/2018 tarihinde yüksek miktarda kârda olan davacı-karşı davalının 23/05/2018 günü USD kurundaki yükselme sebebiyle pozisyonun zararla başladığı, saat 09:30'dan saat 15:21'e kadar neredeyse 10 dakikada bir taraflar arasında yapılan görüşmelerde zararın giderek arttığı, pozisyonların kapatılması gerektiğinin defalarca söylendiği, davacının zararı kapatacağını beyan etmesine rağmen zararı kapatmadığı, USD'ye müdahale yapılacağı beklentisiyle kati surette kapatılmaması akdi halde dava yoluna başvuracağı uyarısında bulunduğu, gün içinde temin etmeyi taahhüt ettiği parayı temin edemediğinden saat 14:00 itibariyle ısrarla pozisyon kapatılması emrini vermeyen davacı-karşı davalının zarardaki pozisyonlarının kapatılmaya başlandığı ve zararın 174.406-TL'de tutulduğu anlaşılmaktadır.

Devamındaki konuşmalarda da davacının kapatma işlemine bir itirazının olmadığı tam tersine söz konu meblağın ödenmesi hususunda davalıyla uzlaşma zemini aradığı görülmüştür.Davalı tarafça imzalanmış risk bildirim formu ve 2014 yılından bu yana vadeli işlem piyasasında işlem yaptığı gözetildiğinde, davacı- karşı davalının bu riskleri bilmekte olup sürdürme teminatını yatırmamış ve bunun üzerine davacı, sözleşmedeki yetkisine dayanılarak pozisyonları 23/05/2018 günü sonlandırmıştır. Dosyadaki belgelerden, davalının teminatını tamamlamaması üzerine, davacı tarafından yapılmak zorunda kalınan 23/05/2018 tarihinde ...bank'a teminat yatırma işlemi neticesinde davacı-karşı davalının cari hesabının eksi 174.406-TLye ulaştığı görülmektedir.

Buna göre davalının teminatının sürdürme teminatı altına düşmesi üzerine teminat tamamlama çağrılarının yapılmış olmasına rağmen, davalı tarafından teminat tamamlama yükümlülüğü yerine getirilmemiştir. Oluşan açık nedeniyle de davacı tarafından sözleşme hükmüne uygun olarak davalının açık pozisyonları kapatılmıştır. Dolayısıyla davacı tarafından yapılan tüm işlemler sözleşme hükümlerine uygundur. Oluşan teminat açığı nedeniyle, davacı tarafından davalı adına ...'a ödenen ve davalının hesabının ulaştığı tutarın davalıdan talep edilebileceği ve davalı-karşı davacının bu açığın oluşmasında bir sorumluluğunun bulunmadığı anlaşılmakla, karşı davanın kabulüne karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.Asıl davada davacı-karşı davalı, 174.229,90-TL zarara uğradığını belirterek şimdilik 10.000-TL talebinde bulunmuştur.

Görüldüğü gibi hem asıl hem de karşı davaya konu hususlar 22/05/2018 ve asıl olarak 23/05/208 günü vuku bulmuştur. Bu nedenle davacının ... işlemlerine başladığı günden beri telefon görüşme kayıtlarının incelenmesi talebinin eldeki dava açısından bir etkisi yoktur. Yine somut olayda görüşmeler üzerinde yapılmış inceleme yeterli olup, tespitlerin aksi yönünde davacının bir iddiası yoktur.Davacının istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü 6 nolu konuşmaya dair iddialar açısından, davalının davacının zararını artırıcı bir işleminin olmadığı, bu anlamda davacıyı bir yönlendirmesinin bulunmadığı, tam tersine 23/05/2018 tarihli konuşmalarda davacıya uyarılar yapıldığı, buna rağmen tüm işlemleri davacının kendi iradesiyle yaptığı görülmüştür.

Yine davacı, saat 14:30'a kadar süresi bulunmasına rağmen pozisyonun kapatıldığı ve bir sonraki gün 2.000.000-TL değer ulaşma imkanından alıkonulduğu itirazında bulunmuştur. Ancak 23/05/2018 günü taraflar arasındaki neredeyse her 10 dakika bir yapılan görüşmelerde davacının zararı kapatması gerektiği, aksi halde 14:00'te pozisyonların kapatılmaya başlanacağı uyarısının defalarca yapıldığı ve zararı kapatamayan davacının da 14:00'dan sonraki görüşmelerde zaten işleme karşı çıkmadığı ve işlemin sözleşmeye uygun olduğu belirlenmiştir.Davacının ... işlemlerinde kar ederken sözleşmedeki genel işlem şartları itirazında bulunmaması ancak zarar ettiğinde kendi eylemlerinden dolayı zararının karşılanması noktasında anılan itirazda bulunması iyiniyet ilkelerine aykırıdır.Yine ilgili kamu otoritelerinden almış olduğu özel izinle faaliyet gösteren ve sürekli denetim altında bulunan davalı menkul değerler şirketinin yetkililerinin yeterli eğitimi haiz olmadıkları hususunda dosyada hiç bir somut delil bulunmamaktadır.Yapılan görüşmelerde davacı-karşı davalının zararının büyümemesi doğrultusunda yönlendirildiği görülmekte olup, yanlış yönlendirilmesinin söz konusu olmadığı tam tersine kura müdahale edileceğine ilişkin aldığı duyumlara güvenen davacının talimatında sabit bir irade de bulunduğu anlaşılmaktadır Davacının mevzuatın gereklilikleri doğrultusunda mevzuata uygun sözleşmeler ve bilgilendirme formlarını imzalayarak ilgili konularda bilgilendirildiği anlaşılmıştır.Asıl davada davacının zararında davalının kusuru bulunmadığından asıl reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamıştır.Açıklanan nedenlerle, mahkemece asıl davanın reddine, karşı davanın kabulüne dair verilen kararda isabetsizlik bulunmadığı,istinaf sebebleri yerinde olmayan davacı-karşı davalı ...

vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı-karşı davalı... vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Asıl davada alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,7‬0-TL harcın davacı-karşı davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Karşı dava yönünden alınması gereken 11.901,64-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 2.975,50-TL harcın mahsubu ile kalan 8.926,14‬-TL harcın davacı-karşı davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davacı-karşı davalı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.

20/03/2025