Çek bedelinin hamile ödenmesinde keşideci ve yetkilisinin sorumluluğu

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/1180

KARAR NO 2025/428

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 09/03/2022

NUMARASI 2020/279 Esas - 2022/274 Karar

DAVA

İtirazın İptali

İSTİNAF KARAR TARİHİ 20/03/2025

Davanın reddine ilişkin verilen kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; davalı şirketin keşidecisi olduğu müvekkili bankanın ... Şubesine ait ve ... A.Ş. lehine düzenlenen 14/12/2019 keşide tarihli 91.000-TL bedelli, 16/10/2019 keşide tarihli 2.680.000-TL bedelli, 18/10/2019 keşide tarihli 1.320.000-TL bedelli çeklerin dava dışı ...'in hesabına ödendiğini, davalılar tarafından ödenmesi gereken çek bedelinin banka görevlisi tarafından daha önce hazırlanan ödeme makbuzuna istinaden sehven bankaya ait hesaptan ödendiğini, davalıların sebepsiz zenginleşmesi nedeniyle tahakkuk eden alacağın tahsili amacıyla yapılan icra takibine haklı bir neden olmaksızın itiraz edildiğini belirterek davalıların haksız itirazının iptaliyle %20 icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalılar vekili; davacı bankanın iddialarının doğru olmadığını, dava konusu çeklerin müvekkili şirketle dava dışı...AŞ arasında mevcut ticari ilişki kapsamında düzenlendiğini, malların teslim edilmesi halinde çeklerin ödeneceğinin kararlaştırıldığını, bu amaçla müvekkili ... ile dava dışı şirket temsilcisinin birlikte banka şubesine gittiklerini, bankada bekledikleri sırada zaman kaybı olmasın diye banka şubesi yetkilisi tarafından henüz çekler ibraz edilmeden ödeme makbuzunun düzenlendiğini, ancak malların teslim edilmemesi nedeniyle çek asıllarının müvekkili ... tarafından hamilden teslim alınarak hamilin cirosunun da iptal edilmek suretiyle 19/12/2019 tarihli ibraname düzenlendiğini, ibraname ile çek asıllarını sistemden düşülmesi için müvekkili tarafından banka şubesine teslim edildiğini, söz konusu belgeler ve çek asıllarının bankaya müvekkili tarafından teslim edilmesine rağmen aynı gün düzenlenen ödeme dekontuna istinaden bir gün sonra takibe konu çek bedellerinin dava dışı şirket yetkilisine ödendiğini, müvekkillerinin zenginleşmediğini,bankanın kendi kusurundan kaynaklı zararını müvekkillerinden isteyemeyeceğini belirterek davanın reddine, müvekkilleri lehine kötüniyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davacı bankanın, çek hamili tarafından çek asılları kendisine ibraz edilmeden, önceden hazırlanmış dekonta istinaden dava dışı ... ...A.Ş.'ye ödemede bulunduğu, çek asıllarının iptal şerhiyle birlikte 19/12/2019 tarihli ibraname ile birlikte davacı bankaya sunulduğu halde ve söz konusu belgeler bankanın elinde olduğu halde, kendi personelinin hatası sonucunda dava dışı ...'ye ödemede bulunduğu, dosya kapsamına göre davalıların herhangi bir şekilde sebepsiz zenginleşmelerinin söz konusu olmadığı, zira malların teslimi halinde çeklerin ödeneceğinin kararlaştırıldığı, malların teslim edilmemesi nedeniyle çek lehtarı olan ...'nin davalı tarafı 19/12/2019 tarihli ibraname ile ibra ettiği, söz konusu ibraname ile çek asıllarının davacı bankaya sunulduğu, buna rağmen davacı bankanın hatalı olarak ...'ye ödemede bulunduğu, tüm bu anlatımlar karşısında sebepsiz zenginleşen tarafın dava dışı ...

olduğu gerekçesiyle davanın reddine, davalı tarafın kötü niyet tazminat isteminin koşulları oluşmaması nedeniyle reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; davalı şirketin keşidecisi olduğu 3 adet çekin 19/12/2019 tarihinde, hamil ...'in davalı şirketin 2 yetkilisi ile birlikte müvekkil bankanın ... Şubesine gelerek ibraz edilmiş çeklerin tahsilini talep ettiklerini, çeklerin dava dışı lehtar ... ve ... A.Ş. tarafından ciro edildiğini, son hamilin ... olduğunu, çeklerin ... tarafından ibraz edildiğini ve çek bedellerinin ödenmesi için dekontların da ... adına düzenlendiğini, ancak davalılar ile ... arasında şubede yaşanan uyuşmazlık sebebiyle çek bedellerinin ödendiğine dair dekont düzenlenmesine rağmen, bu bedeller ...'in davalılar ile yaşadığı anlaşmazlık sonucunda ... hesabına çek bedellerinin ödenemediğini, davalıların ısrarı üzerine davalıların hesabına iade edildiğini, sonrasında bu tutarın kötü niyetli olarak davalılar tarafından hesaptan aynı gün çekildiğini, söz konusu anlaşmazlığın hamil ...'in 24.12.2019 tarihli dilekçesinde de ikrar edildiğini, ...

tarafından 20/12/2019 tarihinde çek bedellerinin ödenmesi için ihtarname gönderildiğini, davalı şirketin hesabında çek bedellerini karşılar miktarda bakiye bulunmadığından çeklerin ibraz edildiği tarihte davalı şirket hesabında karşılığı bulunması nedeniyle müvekkili banka tarafından Çek Kanunu gereğince hamil ...’e ödeme yapıldığını, ödemenin ... ...A.Ş.'ye değil, hamil ...’e yapıldığını, yerel mahkemece çeklerde son hamilin ... olduğu ve çeklerin ... tarafından ibraz edildiğinin dikkate alınmadığını, lehtar şirket tarafından ibraname düzenlenmesinin sonuca etkisinin olmadığını, çeklerin son hamilinin ... olduğunu, bu durumda davalıların kendi sorumluluklarında olan ödemenin müvekkili banka tarafından yapıldığını, davalıların sebepsiz zenginleştiğini,çekin mücerret olması nedeniyle keşide edilip lehdara verildikten sonra birlikte hareket etme olgusu ispat edilmeden çekin veriliş sebebindeki eksikliklerin ileri sürülerek iptal edilmesinin mümkün olmadığını, somut olayda çekin son hamil ...'e ödendiğini, davalılar ile ...

arasındaki ibraname ilişkisinin müvekkilini ilgilendirmediğini, söz konusu ibranamede hamil ...'in imzasının bulunmadığını, davalıların müvekkili bankayı yanıltmak suretiyle ilgili çek bedellerini derhal hesaplarında nakit olarak çekmelerinin iyiniyetli olmadığını, müvekkili banka personelinin hatası bulunmadığını, bilirkişi raporlarıyla da sabit olduğu üzere davalıların kötüniyetli olarak müvekkili banka aleyhine sebepsiz zenginleştiklerini, davalıların, müvekkili banka personeline hamil ...’e çek bedelinin ödendiğine dair dekont hazırlattırıp, bu dekontlar teslim edildikten sonra, şubede tartışarak ...’e fiilen ödeme yapılmadan, çeklere konu tutarları hesabına geri yatırılması hususunda baskı kurduklarını ve şube çalışanı tarafından hataen işlem yapılmasına sebep olduklarını, çekin bankaya ibraz edildiği tarihte, bu çekin tüm yasal unsurları haiz olması ve davalı şirket hesabında çekin karşılığının bulunması nedeniyle Çek Kanunu gereğince bankanın hamile ödeme yapmakla yükümlü olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

2- Davalılar vekili; davacı bankanın kötüniyetli olduğunu, davanın reddine karar verilmesi nedeniyle müvekkili lehine kötüniyet tazminatına hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; davalı şirketin keşidecisi olduğu çeklerin dava dışı hamile, davalı keşideci şirketin hesabı yerine banka bütçesinden ödenmesi nedeniyle davalı şirket yararına oluşan sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan alacağın tahsili için davalı şirket ve yetkilisi hakkında başlatılan icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir.Davalı şirketin keşidecisi, dava dışı ... ...A.Ş.'nin lehtarı olduğu, davacı bankaya ait ... nolu 14/12/2019 tarihli, 91.000-TL bedelli, ... nolu 16/12/2019 tarihli 2.680.000-TL bedelli,... nolu 1.320.000-TL bedelli 1.320.000-TL bedelli çeklerin, dava dışı lehtar ... ...A.Ş. tarafından aynı zamanda şirketin yetkilisi olan ...'e ciro edildiği, hamil ... tarafından çeklerin davacı bankanın Büyükçekmece şubesine ibraz edildiği, taraflar arasında meydana gelen ihtilaf üzerine çek bedelinin ...'nin talimatı doğrultusunda davalı şirketin hesabına aktarıldığı, daha sonradan ...'in talebi üzerine çeklerinin bedelinin banka bütçesinden ...'e ödendiği hususu ihtilaf dışıdır.Davacı banka, çekin mücerretliğine dayanmakta olup davalı şirket ile dava dışı ...

...A.Ş. arasındaki ilişkinin çek hamilini ilgilendirmeyeceğinden ve çekin ibraz gününde karşılığı bulunduğundan çekin ibraz eden hamile ödemekle yükümlü olduğunu iddia etmektedir. Dava dışı ... ...A.Ş. tarafından davalı bankaya 19/12/2019 tarihinde dava konusu çeklerden dolayı herhangi bir hak ve alacak taleplerinin bulunmadığına, bankayı bu çekler nedeniyle ibra ettiğine dair ibraname sunulmuştur. Bunun dışında aynı tarihli diğer ibraname ile dava dışı ... tarafından fatura ve çek konusu mal tesliminin gerçekleştirilemediğinden dolayı dava konusu çekler yönünden davalı şirket ibra edilmiştir. Aynı zamanda davalı şirketin yöneticisi olan diğer davalı ... tarafından çeklerin sistem çıkışlarının yapılması için 19/12/2019 tarihinde dava konusu çeklerin davalı bankaya iade edildiğine ve çeklerin davalı banka yetkilisi tarafından teslim alındığına dair çek iptal talimatı düzenlenmiştir.

Bahsi geçen belgelere göre çek asıllarının davalı borçlu şirketin elinde bulunduğu, çeklerin sistem çıkışlarının yapılması ve iptali için davalı borçlu şirket tarafından davacı bankaya iade edildiğinin, davacı bankanın da çekleri 19/12/2019 tarihinde teslim aldığının anlaşılması karşısında bu aşamadan sonra ...'in çek hamili sıfatı kalmayacağı açıktır. Çeklerin keşideciye dönmesi, ödendiği ya da bedelsiz kaldığı anlamına gelmektedir. Çeki ödeme için ibraz eden ...'in yöneticisi olduğu ... ...A.Ş.'nin tarafından sunulan ibranameler de bu minvaldedir. Bu durumda ...'in davacının banka tarafından ödemenin yapıldığı 24/12/2019 tarihinde hamil sıfatı kalmadığından bahsi geçen ödenin yapılmasında davalıların kusuru bulunmadığı gibi bu ödeme ile zenginleşenin ...

şirketi ile ... olduğundan mahkemece davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Davacı bankanın takip başlatmakta kötüniyetli olduğuna ilişkin bir delil bulunmadığından davalı vekilinin kötüniyet tazminatına ilişkin istinaf nedenleri yerinde değildir.Açıklanan nedenlerle; mahkemece davanın reddine dair verilen kararda isabetsizlik bulunmadığından, taraf vekillerinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Taraf vekillerinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından davacı tarafından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,7‬0-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye ödenmesine, Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından davalılar tarafından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,7‬0-TL harcın davalılardan alınarak Hazine'ye ödenmesine,Taraflarca yapılan istinaf yargı giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına, HMK 'nun 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi.

20/03/2025