Aliud ifa - farklı marka teslimi nedeniyle menfi tespit talebinin reddi

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/405

KARAR NO 2025/273

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 16/11/2021

NUMARASI 2020/448 Esas - 2021/1220 Karar

DAVA

Menfi Tespit (Ticari Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan)

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, taraflar arasındaki sözleşme uyarınca klimaların 16/04/2019 tarihinde davalıya teslim edildiğini, cihazların sorunsuz çalıştığını, davalının kötüniyetli olarak müvekkiline gönderdiği 14/01/2020 tarihli ihtarnameyle edimin ayıplı ifa edildiğinin İstanbul Anadolu 8. SHM'nin 2019/152 D. İş sayılı dosyasıyla tespit edildiğinin bildirildiğini, bu hususun müvekkilince kabul edilmediğini, davalının süresinde ayıp ihbarında bulunmadığını; sonrasında davalının müvekkili aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasıyla 39.500-TL asıl alacak olmak üzere ferileriyle beraber toplam 39.753,47-TL'nin tahsili için takip başlattığını, ancak müvekkilinin davalıya borcu bulunmadığını ileri sürerek, davaya konu takip nedeniyle müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine ve tazminata karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili, taraflar arasında 23/01/2019 tarihinde tesisat işinin yapımı hususunda sözleşme akdedildiğini, davacının bu sözleşmeye göre teslim etmesi gereken cihazlardan farklı cihazlar teslim ettiğini, teknik şartnameye aykırılığın delil tespitiyle belirlendiğini belirterek, davanın reddine ve tazminatına karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, sözleşmede klimaların niteliğinin açıkça belirtildiği, davacının davalıya belirlenenlerin dışında başka klimalar teslim ettiği, davacının aliud ifada bulunduğu, davalının ifayı kabul etmediği, klimaların iadesi için ihtarname gönderildiği, davacının klimaları iade almadığı, davalının aliud ifadan kaynaklı zararını talep edebileceği, davacının kusursuz olduğunu iddia ve ispat etmediği, davalının ikame klima sistemi ve montaj bedeli olmak üzere toplam zararının 39.500,50- TL olduğu, birlikte ifa kuralı gereği davalı alıcının elindeki klima ünitelerini iade etmesi gerektiği belirtilerek, davalının menfi tespit isteminin reddine, davalı yedinde bulunan iki adet ... tipi inverter klima ünitesinin davacıya teslimine ve davalının tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, ifanın ayıplı olduğu iddiasına karşın aliud ifa sebebiyle karar kurulmayacağını, davalının 16/04/2019 tarihinde klimaların tesliminden sonra klimaların tavan ile uyumlu renkte boyanmasının istediğini, bu şekilde teslimi kabul edip malı çalıştıran davalının uzun süre sonra ayıplı olduğu iddiasında bulunmasının ticari adete uygun olmadığını; muayene, gözden geçirme ve durumu bildirme yükümlülüğünü süresi içerisinde yerine getirmeyen davacının seçimlik haklarını kullanamayacağını; davada aliud ifa olduğu kabul edilmesi halinde davalının ancak uğradığı zararı isteyebileceğini, bilirkişi raporunda teslim edilen malların taahhüt edilenlerden değer ve kalite olarak farklı olmadığı ve aynı segmentte olduklarının belirtildiğinin ileri sürerek kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, tacirler arası satıma konu klimaların sözleşmede kararlaştırılan markadan farklı teslim edildiği iddiasıyla davalı tarafından davacıya karşı başlatılmış bedel iadesi talepli icra takibinden dolayı menfi tespit istemine ilişkindir. İstanbul Anadolu ... İcra Dairesi'nin ... esas sayılı takip dosyasında, alacaklının davalı, borçlunun davacı olduğu, 39.500-TL asıl alacak olmak üzere ferileriyle beraber toplam 39.753,47-TL'nin talep edildiği takibin kesinleştiği anlaşılmaktadır. İstanbul Anadolu 8. SHM'nin 2019/152 D. İş sayılı delil tespiti dosyasında, talep edenin davalı karşı tarafın davacı olduğu, 30/12/2019 tarihinde keşif icra edildiği ve makine mühendisi bilirkişinin 02/01/2020 tarihli raporunda, davacının davalıya iki adet ...

marka klima teslim ettiğinin belirtildiği anlaşılmıştır. Alınan bilirkişi hayet raporunda , taraflar arasındaki sözleşmede iki adet ... veya ... veya ... marka toplam 30.000-TL bedelli klimanın montajının kararlaştırıldığı, bunların Japonya üretimi olduğu; ancak bunlar yerine davacının Çin üretimi 2 adet ... marka 48.000 BTU 48H inverter tipi iç ve dış ünite kurduğu, davalının üniteleri söküp depoda sakladığı ve yerlerine her biri KDV dahil 19.101,25-TL olan ... marka iki adet klima tedarik ettiği, bu klimanın yaklaşık 2.925-Euro,takılan klimanın ise yaklaşık 2.190-Euro değerinde olduğu, davalının ikame ettiği klimaların rayiç değerlere uygun olduğu, talep edilen klima ile ikame edilen klima arasındaki parasal değerin 6.671-TL olduğu, klimaların fonksiyonel olarak birbirinden farklı olmadığı ve davalının toplamda 1.298-TL fazladan montaj bedeli ödediği mütalaa edilmiştir.

Taraflar arasındaki 23/01/2019 tarihli "... Projesi C Blok ve CE Blok Sosyal Tesis Mekanik Tesisat Malzeme Tedarik ve Montaj İşleri Sözleşmesi"nin konusu 2.2. maddesinde "...Ek 1'de belirtilen sayı, ebat, fiyat ve özelliklerdeki sistemlerin malzeme temini..." şeklinde belirlenmiş, "...Kullanılacak malzemenin daha önce diğer bloklarda kullanılan ve EK-1 de belirtilen markalara uygun olması karşılıklı olarak imzalanacak, şayet başka marka ve özellikte bir malzeme kullanılması durumunda yapılan işler sökülerek belirlenen marka ve özellikteki malzeme ile tekrar yapılacaktır.";

5. maddesinde "...Söz konusu EK 1, iş bu sözleşmenin ayrılmaz bir parçasıdır ve taraflarca kabul edilerek imzalanmıştır." ve "Yüklenici tarafından yapılacak olan malzeme temini ve imalatlarının tamamı kendi türü içerisinde birinci sınıf olarak yapılacağı kabul beyan ve taahhüt edilmiştir." hükümleri düzenlenmiş; "EK 1 Birim Fiyat Teklifi" başlıklı tablonun 47. maddesinde ..., ... veya ... marka klima sistemi temininin kararlaştırılmıştır. Somut olayda, davacı sözleşme konusu klima ünitesini eksiksiz ve ayıpsız şekilde teslim ettiğini, alıcı tarafından süresinde ayıp ihbarında bulunulmadığını; davalı ise farklı bir marka ürünün teslim edildiğini savunmuştur.Olayların açıklanması taraflara, hukuki nitelendirme ise hâkime aittir.

Bu kapsamda "ayıp" ile "sözleşmeye aykırı ifa (aliud ifa)" kavramlarının açıklanmasında yarar bulunmaktadır. Ayıp, taraflar arasındaki sözleşme ile kararlaştırılan vasıfların eksikliği veya kararlaştırılmamış olsa dahi dürüstlük kuralı gereğince edimde bulunması gerekli vasıfların eksikliği iken; sözleşmeye aykırı ifa (aliud ifa), taraflar arasındaki sözleşmeyle kararlaştırılmış borcun borçlanılan edimden başka bir edimle ifa edilmesi halidir. Ayıplı ifa halinde ayıplı olsa da bir ifa mevcutken, aliud ifada ise sözleşme hiç ifa edilmemiştir. Bu nedenle aliud ifa halinde satıcı, ayıba karşı tekeffül hükümlerine göre değil, borcun hiç ifa edilmemesine ilişkin TBK'nın 112. vd maddeleri uyarınca sorumlu tutulmalıdır.

Bu durumda alıcı için muayene ve ihbar külfetinden söz edilemeyeceğinden, uyuşmazlık halinde ayıp ihbarına ilişkin süreler uygulanmaz. Genel zamanaşımı sürelerinin dikkate alınması gerekir. Sözleşmeye aykırı ifa halinde uygulanması gereken TBK'nın 112. maddesinde ise; borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlunun, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlü olduğu düzenlenmiştir. Öte yandan TBK'nın 125. maddesi gereğince alıcının sözleşmeden dönme hakkı bulunmaktadır (Yargıtay 11. HD'nin 2020/4345 E., 2021/6919 K. sayılı ve 07/12/2021 tarihli ilamı). Sözleşme ve eki niteliğindeki fiyat teklifiyle ..., ... veya ... marka klima sisteminin teslimi kararlaştırılmıştır.

Dosya kapsamında yer alan faturalar, sevk irsaliyesi, delil tespiti ve bilirkişi raporuna göre, davalı alıcıya başka bir marka klima yani ... marka klima ünitesi teslim edildiği, davalı tarafından davacının temin ettiği klimaların sökülerek bir yerde depolandığı, kullanılmadığı tespit edilmiştir. Somut olayda aliud ifa söz konusu olduğundan, ayıpta geçerli olan muayene ve ihbar külfeti uygulanmayacaktır. Davalı, sözleşme ile kararlaştırılan bedeli davacıya ödenen ancak sözleşmeye uygun teslim edilmeyen iki adet klima ünitesi ve montaj işlemleri için dava dışı satıcıya toplam 39.500,50 TL ödeme yapmıştır. Davalı, davacı taahhüdünü yerine getiremediğinden piyasadan rayiç bedelle mal tedarik etmesinde kusurlu kabul edilemez.

Zira, zararın artmasını önlemek için gerekli tedbirleri almak zorundadır (Yargıtay 19. HD'nin 2015/10775 E., 2016/2651 K. sayılı ve 22/02/2016 tarihli ilamı). Kaldı ki, sözleşmeyle başka marka ve özellikte bir malzeme kullanılması durumunda yapılan işlerin sökülerek belirlenen marka ve özellikteki malzeme ile tekrar yapılacağı, buna ilişkin masrafın satıcıya ait olduğu açıkça kararlaştırılmıştır. Davalı alıcının, sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğradığı zararın tazminini talep etmesi açıklanan nedenlerle yerindedir. Öte yandan, davalının elinde bulunan klima ünitelerinin ise birlikte ifa kuralı gereği iadesine karar verilmesi gerekir. (Yargıtay 19. HD'nin 2016/9176 E., 2016/15675 K. sayılı ve 12/12/2016 ile 2012/7499 E., 2013/2507 K.

sayılı ve 11/02/2013 tarihli ilamları). Ayrıca davacı vekilinin istinaf incelemesi aşamasında sunduğu 03/09/2024 tarihli dilekçe ekindeki "mutabakatname ve ibraname" başlıklı 07/11/2019 tarihli belge, klimalar için ibra beyanı bulunmadığı gibi davalı ayıplı, eksik işlere ilişkin haklarını saklı tuttuğundan davaya bir etkisi bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, mahkemece menfi tespit isteminin reddine dair verilen kararda isabetsizlik bulunmadığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,7‬0-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 20/02/2025