Çek istirdatında ispat yükü ve kötüniyet/ağır kusur koşulu

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/1352

KARAR NO 2025/365

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ TEKİRDAĞ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 31/03/2022

NUMARASI 2021/707 Esas 2022/346 Karar

DAVA

İstirdat

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili ...'in ... bank Beykop Beylikdüzü Şubesi, 15/06/2020 tarih, 50.000-TL bedelli, keşidecisi ... Malz. İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. olan ... no'lu çekin hamili iken, çekin şirket çalışanı ... isimli personel nezdinde iken kaybolduğunu, bunun üzerine Bakırköy 5. ATM'nin 2020/295 Esas sayılı dosyasından çek iptali davası açıldığını, mahkemece ödeme yasağı konulduğunu, kaybolan çekin, ... Bankası A.Ş.'ye ibraz edildiğini, banka tarafından ise ödeme yasağı kararı olduğu hususunun çek üzerine şerh düşüldüğünü, çekin davalı şirket tarafından Tekirdağ İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasından takibe konulduğunu, çekin kaybolmasından sonra müvekkilinden sonra gelecek şekilde atılan ve kime ait olduğu bilinmeyen bir şahıs cirosu ile davalı firmanın eline geçerek takibe konu edildiğini, bu şekilde davalının kötü niyetli davrandığını, müvekkilinin ciranta ...

ile hiç bir ticari ilişkisinin bulunmadığını belirterek dava konusu çekin istirdatı ile müvekkiline iadesine, Tekirdağ İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasından borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı tarafça davaya cevap verilmemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; kambiyo senetlerinin illetten mücerret özelliği nedeniyle davacının şahsi def'ilerini davalıya karşı ileri süremeyeceği, davacının çekteki cirosundaki imzayı inkar etmediği, TTK 792. maddeye göre davalının çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisabında ağır kusurlu bulunduğu hususlarını davacının ispatlayamadığı gerekçesiyle ispatlanamayan davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini, davalının çeki herhangi bir mal veya hizmet karşılığında almadığını, davalının çeki TC kimlik nosu yer almayan belirsiz bir kişiden ciro yoluyla devraldığını, bu kişinin ciro silsilesinde göstermelik olarak yer aldığını, zayi ilanı verilmesine rağmen davalının icra takibine geçtiğini, çekte ödeme yasağı bulunduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, çek nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti ve TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı istemine ilişkindir. TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.

Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır. Somut olayda; dava konusu ... bank Beylikdüzü Beykop Şubesine ait 15/06/2020 keşide tarihli, ... çek no'lu, 50.000-TL bedelli, keşidecisi dava dışı ...Ltd Şti. olan çekin davacının person.eli nezdinde iken kaybolduğu ve rıza dışı elden çıktığı iddia edilerek şikayetçi olunduğu, dava konusu çekin dava dışı ...Ltd Şti lehine keşide edildiği, çek cirantalarının sırasıyla ...Ltd Şti, davacı, ..., ...A.Ş., ...Ltd Şti, ...A.Ş.

olduğu, davalının defterlerinde çekin cirantalardan .. tarafından avans olarak verildiğinin kayıtlı olduğu, davalı şirket tarafından dava çeke dayalı olarak davacı da dahil olmak üzere keşideci ve cirantalara karşı takip başlattığı, davacının eldeki davada çekten dolayı borçlu olmadığının tespiti ile rıza dışı elden çıkan çekin istirdatını talep ettiği anlaşılmaktadır. İspat yükü üzerinde bulunan davacı, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu kanıtlamak zorundadır. Davacının çeke hamil olduğu ve çekin rıza dışı elinden çıktığı anlaşılmaktadır.

Ancak dava konusu çekin ciro silsilesinde bir kopukluk bulunmamakta olup, davacı tarafça imzaya da itiraz edilmemiştir. Bu haliyle, davalının çeki iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğu kanıtlanamamış olmakla, mahkemece istirdat davasının reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Kural olarak kambiyo senetleri soyut borç ikrarını içeren senetlerdir. Kambiyo senetlerinde soyutluk prensibinin en önemli işlevi ispat açısından kendisini gösterir. Buna göre, bir kambiyo senediyle borç altına giren kimse, borçlu olmadığını iddia ediyor ise bu hususu ispat etmekle yükümlüdür. Dava konusu çekte ciro silsilesinde bir kopukluk bulunmadığı gibi çekteki imzaya yönelik bir itiraz da ileri sürülmediğinden davacının müracaat borçlusu sıfatıyla kambiyo hukukundan kaynaklanan sorumluluğu devam etmektedir.

Bu nedenle mahkemece davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; ileri sürülen istinaf nedenleri yerinde olmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,7‬0-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 10/03/2025