Kargodan çalınan çekte ağır kusurla iktisap edenden istirdat

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/251

KARAR NO 2025/479

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 01/12/2021

NUMARASI 2020/89 Esas - 2021/875 Karar

DAVA

Çek İstirdatı

İSTİNAF KARAR TARİHİ 26/03/2025

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, davaya konu keşidecisi... Ltd. Şti. olan... Bankası ... Şubesi, ... seri numaralı, 29/11/2019 keşide tarihli, 140.000-TL bedelli çekin (ve başkaca çeklerin) müvekkiline gönderilmek üzere ... Kargo'ya verildiğini, çekin 29/08/2019 günü dağıtımda olduğu sırada kimliği belirsiz bir kişi tarafından çalındığını; çekin (ve diğer çeklerin) iptali için İstanbul Anadolu 11. ATM'nin 2019/158 esas sayılı dosyasında dava açıldığını; çekin günü geldiğinde davalı tarafından 05/12/2019' tarihinde müvekkiline ve diğer çek ilgililerine kambiyo takibi başlattığını; bunun üzerine çek iptali davasında davalı hamile karşı işbu çekin istirdatı davası açılması için süre verildiğini; ayrıca İstanbul Anadolu CBS'nin 2019/149896 soruşturma sayılı dosyasında şikayette bulunulduğunu;

çekte müvekkiline atfedilen imzanın müvekkili şirket yetkilisine ait olmadığını; müvekkilinin icra tehdidi altında olduğunu, haciz uygulandığını, bakiye borcu 35.306,10-TL ödemek durumunda kaldığını; müvekkilinin çek üzerindeki cirantalarla bir ilgisinin bulunmadığını ve hırsızlık sonucu elden çıkmış olan çeki elinde bulunduran davalı hamilin kötüniyetli olduğunu ileri sürerek, çekin istirdatına ve icra takibi kapsamında ödenmek zorunda kalınan 35.356,10-TL'nin ticari faiziyle tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili, çekteki ciro zincirinde kopukluk olmadığını, davacının iddialarının mesnedinin bulunmadığını, müvekkilinin kötüniyetli veya iktisapta ağır kusurunun bulunduğunu ispat etmesi gerektiğini, müvekkilinin imzaların doğruluğunu teyit edip ondan sonra çeki kabul etmesi yükümlülüğünün bulunmadığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacı tarafından davalı hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiğini veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlayacak delil sunmadığı; çekin davacının ticari defterlerinde kayıtlı olması, davalının kötüniyetini veya iktisapta ağır kusurlu olduğunu ispata yetmeyeceği; TTK 677'deki imzaların istiklali ilkesi gereğince imzaların sıhhatini bilmesi hayatın olağan akışına mümkün olamayacağı, hamile şekli bir inceleme yapma görevi yüklendiğini, çeki şeklen düzgün silsileyle elde eden hamilin son cirodan önceki cirolardaki imzaların sahte olduğunu bilmesinin mümkün olmadığı; senet borçlusu ile senet alacaklısı arasındaki kişisel itirazların iyi niyetli hamile karşı ileri sürülemeyeceği;

davacı şirket yetkilisi ...'un imza incelemesi için kendisine gönderilen ihtarlı çağrıya uymadığından imzayı ikrar etmiş sayıldığı, bu nedenle imza incelemesi ara kararından rücu edildiği ve çekin çalınmasıyla ilgili ceza soruşturmasının davalıyla ilgili bulunmadığından neticesinin beklenmesine gerek görülmediği gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, 07/10/2020 tarihli duruşmada mahkeme tarafından "davacı şirket yetkilisine isticvap davetiyesi çıkarılarak ıslak imza örneklerinin alınmasına" kararı verildiğini, 23/02/2021 tarihli duruşmada ise mahkeme tarafından "dava konusu çekteki imzanın şirket yetkilisine ait olup olmadığı hususunun sorulması" amacıyla isticvap davetiyesi çıkarıldığını, iki karar ve işlemin birbiriyle çeliştiğini, mahkemece yapılması gerekenin imza incelemesi iken çelişkili kararlar sonucunda teknik anlamda usuli bir işlem olan isticvabın gündeme getirildiğini, isticvap işleminin hatalı olduğunu; müvekkili şirketin 14/11/2017 tarihli vekaletnamesiyle çekleri ciro etme yetkisinin şirket çalışanı ...ve ...'a devredildiğini, dolayısıyla çekin keşide tarihi olan 29/11/2019'da bu kişilerin yetkili olduğunu, mahkemece imza incelemesi için bu kişiler hakkında karar verilmesi gerekirken yanlış kişi hakkında imza incelemesi kararı verildiğini, çekteki imzaya itiraz sebebiyle ikame edilen İstanbul Anadolu 13.

İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2020/65 esas sayılı dosyasındaki imza incelemesinde imzanın ... ve...'e ait olmadığının belirlendiğini, mahkemece verilen kararın kesinleştiğini, imza incelemesine ilişkin kararın dikkate alınması gerektiğini, çekteki imzanın yetkili kişilere ait olmadığının ispat edildiğini; davalının çeki kötüniyetli iktisap edip etmediği veya iktasapta ağır kusurlu olup olmadığının tespiti amacıyla, davalı ile diğer ciranta ... arasında ticari ilişki olup olmadığının araştırılması gerektiğini, davalının bütün cirantalara takip başlatmasına rağmen bir tek ...'a takip başlatmadığını ve bunun da davalının kötüniyetli olduğunun gösterdiğini belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, TTK'nın 792. maddesine dayanılarak açılmış çekin ve icra takibinde ödenmiş olan bedelin istirdatı istemine ilişkindir.Somut olayda, dava konusu... Bankası ... Şubesi'ne ait 29/11/2019 keşide tarihli,... nolu, 140.000-TL bedelli, keşidecisi ... A.Ş., lehtarı davacı ... ... A.Ş. olan çekin, keşidecinin davacıya gönderilmek üzere kargoya verildiği kargo çalışanındayken kaybolduğu, çek cirantalarının sırasıyla davacı, ... Ltd. Şti.,... Ltd. Şti.,... Ltd. Şti.,... Ltd. Şti. , ... ve davalı ... olduğu, çekin davalı tarafından bankaya ibrazında ödeme yasağı kararı nedeniyle ödeme yapılmadığı; davacı tarafından çekin zayi nedeniyle iptali istemiyle dava açtığı, çekin davalı tarafından İstanbul Anadolu ...

İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibine konu edildiği, davacının bu icra takibine karşı imzaya itirazının İstanbul Anadolu 13. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2020/65 esas ve 2020/517 karar sayılı dosyasında bilirkişi tarafından çekte davacı şirketin cirosundaki imzanın davacı temsilcilerine ait olmadığının tespit edildiğinden davacı açısından takibin durdurulmasına karar verildiği; kararın kesinleştiği anlaşılmaktadır. Çekin keşideci tarafından davacı lehine keşide edildiği, İcra Hukuk Mahkemesi kararına göre ilk ciro olan... Ltd. Şti.'ye yapılan ciro imzasının davacı yetkililerine ait olmadığının anlaşıldığı, bu cirodan sırasıyla 5 ciro sonra dava dışı ...

tarafından ciro edilerek davalıya teslim edildiği görülmekle, davacının çekin kaybından evvel yetkili hamil olduğu anlaşılmaktadır.Davacının şikayeti üzerine başlatılan İstanbul Anadolu CBS'nin 2019/149896 soruşturma sayılı dosyasında bilirkişi tarafından 29/08/2019 günü kargo çalışanının arabasında bulunan bir paketin kimliği tespit edilemeyen bir erkek şahıs tarafından çalındığı belirlenmiştir.TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.''TTK'nın 790.

maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlanmalıdır.Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.Çekte davalıdan önceki cirantalar... Ltd. Şti.,... Ltd. Şti.,... Ltd. Şti. ve... Ltd. Şti. hakkında kamu düzenine ilişkin kötüniyet araştırması kapsamında UYAP İstanbul BAM kayıtlarında yapılan araştırmada;

... Şti.'nin çek istirdatı, çekten dolayı menfi tespit ve ihtiyati haciz talepli 2019 tarihli çeklerin kargoda hırsızlandığı iddialarına dayalı bir çok dosyada (örneğin İstanbul 19. ATM'nin 2020/142 E., 2021/743 K.; İstanbul 7. ATM'nin 2020/39 E., 2021/1048 K.; İstanbul 11. ATM'nin 2019/1423 D.İş, 2019/1435 K.; Bakırköy 4. ATM'nin 2019/500 D. İş, 2019/501 K. sayılı dosyaları) ciranta olduğu, bu çeklerde eldeki çekin cirantalarından olan... Ltd. Şti.'nin de ciranta olarak yer aldığı; ...Ltd. Şti.'nin çek istirdatı ve çekten-bonodan dolayı menfi tespit talepli 2019-2020 tarihli çeklerin-bonoların kargoda hırsızlandığı iddialarına dayalı bir çok dosyada (örneğin Bakırköy 6. ATM'nin 2022/425 E., 2023/456 K.;Bakırköy 6.

ATM'nin 2022/425 E., 2023/456 K.; İstanbul Anadolu 10. ATM'nin 2021/25 E., 2021/512 K.; İstanbul Anadolu 12. ATM'nin 2020/428 E., 2021/555 K. sayılı dosyaları) ciranta olduğu; ... Şti.'nin ... Bağcılar adresinde mukim olduğu, şirketin çek istirdatı ve çekten dolayı menfi tespit talepli 2019 tarihli çeklerin kargoda hırsızlandığı iddialarına dayalı bir çok dosyada (örneğin Bakırköy 3. ATM'nin 2020/669 E., 2022/503 K.; İstanbul 15. ATM'nin 2019/245 E., 2020/731 K.; İstanbul 15. ATM'nin 2020/334 E., 2021/385 K.; Bakırköy 4. ATM'nin 2020/62 E., 2020/662 K. sayılı dosyaları) ciranta olduğu; ... Şti., ... Bağcılar (... Ltd. Şti. ile aynı binada) adresinde mukim olduğu; şirketin çek istirdatı ve çekten dolayı menfi tespit talepli 2020-2021 tarihli çeklerin kargoda hırsızlandığı iddialarına dayalı bir çok dosyada (örneğin Bakırköy 4.

ATM'nin 2021/550 E., 2024/515 K.; Bakırköy 1. ATM'nin 2020/746 E. - 2021/701 K.; Bakırköy 5. ATM'nin 2020/932 E., 2022/311 K.; İstanbul 12. ATM'nin 2020/432 E., 2023/751 K. sayılı dosyaları) ciranta olduğu tespit edilmiştir. İspat yükü üzerinde bulunan davacı, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduklarını kanıtlamak zorundadır.Dosya kapsamı incelendiğinde çekin kargoda hırsızlık olayından dolayı elden çıkması nedeniyle UYAP’ta yapılan tespitler itibariyle, davaya konu çekteki davacıya izafe edilen ancak imzaya itirazı kabul edilmiş cirodan sonraki sırasıyla cirantalar...

Ltd. Şti.,... Ltd. Şti.,... Ltd. Şti.,... Ltd. Şti.'nin çok sayıda olayda, hırsızlık yoluyla özellikle kargoda çalınarak elden çıkan çekleri aynı ciro silsilesi ile ciro yoluyla devralıp, bir çoğunu son hamil olarak farklı kişiler/firmalar aleyhine icra takiplerine konu ettikleri veya cirolayarak çekleri devrettikleri; çekin davacının rızası dışında elinden çıktığı belirlenmiştir.Bu durumda davalının, keşidecileri ve lehdar-cirantaları farklı olan çok sayıda hırsızlık iddiasına konu çeki yeterli araştırmayı yapmadan iktisabında ağır kusurlu olduğunun kabulü gerekir.Davacı, çekin istirdadı talebi yanında davalının icra takibinde kendisinden tahsil ettiği 35.356,10-TL'yi talep etmiştir. Söz konusu ödeme, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibinde davalının imzaya itirazı üzerine başlamış yargılamadaki İstanbul Anadolu 19.

İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2019/444 esas, 2020/92 karar sayılı ve 22/01/2020 tarihli ilk kararında, itirazın reddine ilişkin karar kapsamında hükmedilen alacağın %20'si oranındaki icra inkar tazminatı ve vekalet ücretinden dolayı davalının davacıya karşı aynı takip dosyasındaki 04/02/2020 tarihli ilamlı takip icra emrine dayanmaktadır.Davacı icra emrine istinaden takip dosyasına ödemeyi yapmış ve davalı da belirtilen miktarı çekmiştir. Ne var ki, söz konusu karar eldeki davanın açılmasından sonra İstanbul BAM 20. HD'nin 2020/537 E., 2020/2471 K. Sayılı ve 09/12/2020 tarihli ilamıyla HMK'nın 353/1-a.6 hükmü ile kaldırılmıştır. Kaldırma kararından sonra mahkemenin 2021/47 esas, 2021/645 karar sayılı ve 05/11/2021 tarihli kararla, imzaya itirazın kabulüne karar verilmiş ve karar 26/11/2021 tarihinde kesinleşmiştir.

Buna göre icra hukuk mahkemesi kararı gereği kötüniyet tazminatı ve yargı gideri ödendiği ,kararın kaldırılması nedeniyle icranın iadesi yapılacaktır.Yapılan ödemenin iadesi içinlacak ilama gerek bulunmadığından, konusu kalmayan bu talep hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.Elde ki dava çek istirdadına ilişkin olup, menfi tespit isteği bulunmamaktadır.Davacı şirket temsilcisinin imza örneklerinin alınması için gönderilen isticvap davetiyesine icabet etmediğinden cirodaki imzayı ikrar etmiş sayılacağına ilişkin gerekçe doğru bulunmamıştır. Açıklanan nedenlerle, kargoda çalınmış davaya konu çekin davalı tarafından benzer olaylarda olduğu üzere aynı ciro silsilesiyle yetkili hamil sıfatıyla icra takibine konu edildiği, davalının çeki ağır kusurlu olarak iktisap ettiğinin kabulüyle davalıdan istirdatına karar verilmesi gerekirken, davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş ise de, yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılması gerekmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılmasına, yeniden karar verilerek davanın kabulüne karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 01/12/2021 Tarih 2020/89 Esas-2021/875 Karar sayılı kararının HMK'nın 353(1)b-2 maddesi gereği KALDIRILMASINA; "Davanın kabulü ile; dava konusu ... Bankası ... Şubesi'ne ait keşidecisi ... Ltd. Şti.'ye ait ... nolu, 29/11/2019 tarihli 140.000-TL bedelli çekin davalıdan istirdatı ile davacıya verilmesine, Davacının konusu kalmayan 35.356,10-TL icra inkar tazminatı ve vekalet ücretinin istirdatı istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına"İlk derece mahkemesine ilişkin olarak ;"Alınması gereken 9.563,40-TL karar harcından 603,80-TL peşin harcın mahsubu ile kalan 8.959,60-TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,Davacı tarafından ödenen toplam 658,20-TL peşin harçlar ile,Davacı tarafça ödenen 276-TL yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,Davacı vekili için takdir olunan 30.000-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,1.320-TL arabuluculuk ücretinin davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına"Yatırılan 80,70-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde davacıya iadesine,Davacı tarafça yapılan 73-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.

26/03/2025