Çek istirdadında yetkili hamillik ve kötüniyet ispatı

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/1279

KARAR NO 2025/949

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 01/02/2022

NUMARASI 2019/588 Esas 2022/111 Karar

DAVA

İstirdat

DAVA TARİHİ 13/03/2018

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; ...banka Kazasker/İstanbul Şubesine ait keşidecisi ... Bilişim olan ... numaralı, 09/11/2017 keşide tarihli 51.070-TL bedelli çekin, müvekkilinin hamil olarak elinde iken zayi olduğunu, çekin müvekkilin rızası dışında elinden çıkması sebebiyle ödeme yasağı talepli olarak 08/11/2017 tarihinde İstanbul Anadolu 3. ATM’nin 2017/1201 esas sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığını, davalı ... Bilgisayar tarafından çekin İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile icra takibine konulduğunu, müvekkili ile keşideci ... Bilişim arasında bilgisayar donanım alım-satımına dayanan bir ticari ilişki bulunduğunu, müvekkili ile davalı ciranta ... Bilgisayar arasında hiç bir ticari ilişki bulunmadığını belirterek, çekin istirdadına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ... Ltd. Şti. vekili; keşidecisi ... Bilgisayar olan dava konusu çekte ciranta olarak müvekkili ile ... firmasının yer aldığını, çek üzerinde ve ya ciro silsilesinde davacı adına bir kayıt bulunmadığını, davacının çeki kaybettiği iddiasının ispattan yoksun olduğunu, davacının çekte yetkili hamil olduğunu ve çeki elinde bulunduran son hamilin kötü niyetli olduğunu ispatlaması gerektiğini, ancak davacının çekle bir bağının bulunmadığını, ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığını, müvekkilinin çeki ticari ilişki sonucunda aldığını ve kötü niyetli ya da ağır kusurlu olmadığını, müvekkilinin mal satışı karşılığında çeki ... firmasından aldığını, çeke dayanak 25.09.2017 tarihli faturayı düzenlediğini, davacının çek ile ya da keşideci şirket ile bir bağının bulunmadığını, çekin keşide tarihinde keşideci ...

Bilişim şirketinin yetkilisinin ... olduğunu, davacının yetkili olarak isminin bulunmadığını, bu nedenle davacının çekte yetkili hamil olmadığını belirterek, davanın reddini talep etmiştir. Davalı ... Ltd. Şti. davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; dava konusu keşidecisi ... Bilişim olan çekin lehtarının ... olduğu, lehtarın ciro işlemi ile çekin ...'a devredildiği, çek üzerine 1. ATMnin 09/11/2017 tarihli 2017/1201 sayılı ödeme yasağı kararı gereğince işlem yapılmayıp iade edildiğine dair şerh düşüldüğü, çekin alacaklı ... Bilgisayar tarafından borçlular ... ve ... şirketleri aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... sayılı takip dosyası ile icra takibine konulduğu, davacı vekilinin 19/03/2021 tarihli beyan dilekçesinde; müvekkilinin, keşideci ... Bilişim'in çalışanı olduğu, davalı ... Bilişim'e borçlu olup, müvekkilinin çalışanı olduğu şirketin davalı ...'e 47.130-TL bedelinde bilgisayar donanım parçası sattığını,...'in elinde hazır müşteri çeki olduğundan bahisle, ...

tarafından cirolanarak ... Bilişim'e 10/10/2017 tarihli 98.200-TL bedelli çek verildiğini, aradaki bakiyenin kapatılması için müvekkilinin çalıştığı ... Bilişim'den dava konusu çekin istenildiğini, sonrasında aradaki bakiyeyi kapatacağından bahisle ... Bilişim'den dava konusu çekin alındığını, ancak 10/10/2017 tarihli ve 98.200-TL bedelli çekin karşılıksız çıkması üzerine davalı ... aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibine girişildiğini, mallarını da davalı ...'e ticari ilişki kapsamında satmış olan müvekkilinin, davalı ...'e verdiği davaya konu çeki davalı ...'ten geri istediğini, ticari mümessil konumunda olan müvekkilinin çeki ...'ten geri aldığını, ancak çekin kaybedildiğini beyan ettiği, davacı vekili, keşidecinin çalışanı hatta ticari mümessili olan davacının keşideciden sonra hak sahibi olduğunun tespitini talep etmiş ise de, çekte lehtarın davalı ...

olarak gözüktüğü, ... şirketinden sonra çekin davacı veya keşideci eline geçtiğine dair dosyaya delil sunulmadığı, davacının çekte hak sahibi olduğuna dair ibare olmadığı, icra dosyasında ödemeyi keşidecinin yaptığı, davacının keşideci şirketin yetkilisi olmadığı, ihbar olunan keşideci tarafından ticari mümessil olarak kabul edildiği, çekte ciro zincirinde kopukluk bulunmadığı, TTK'nın 792. maddesine göre davacı tarafın hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiğini veya iktisapta ağır kusuru bulunduğunu ispatlayamadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili; müvekkilinin keşideci ... Bilişim'in çalışanı olduğunu, keşideci ... Bilişim'in davalı ...'e 47.130-TL karşılığında bilgisayar donanım parçası sattığını, ...'in elinde hazır müşteri çeki olduğundan bahisle, 98.200-TL bedelli çeki ciro ederek ... Bilişim'e verdiğini, aradaki bakiyenin kapatılması için müvekkilinin çalıştığı ... Bilişim'in dava konusu çeki ...'e verdiğini, ancak 10/10/2017 tarihli ve 98.200-TL bedelli çekin karşılıksız çıkması üzerine davalı ... aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibi başlatıldığını, malları davalı ...'e teslim etmiş olan müvekkilinin, bedelini alamayınca verdiği dava konusu çeki tekrar aldığını, meşru hamil olan müvekkilinin çeki kaybettiğini, bunun üzerine çek iptali davası açılarak çek hakkında ödeme yasağı kararı alındığını, çeki davalı ...

Bilgisayar tarafından takibe konulduğunu, ancak alacağın ... Bilişim şirketine temlik edildiğini, müvekkilinin haciz tehdidi altında dosya borcunu ödediğini, davalının müvekkili ile bir ticari ilişkisiin bulunmadığını, çeki elinde bulundurmasının bir hukuki ilişkiye dayanmadığını, yargılama sırasında alacağı temlik eden davalının kötü niyetli olduğunu belirterek, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, çek bedelinin 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak istirdatı istemine ilişkindir. TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.

Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin mücerretlik vasfını ortadan kaldırır. Somut olayda; dava konusu ... banka Kazasker Şubesine ait, keşidecisi ... Bilişim olan ... seri numaralı, 09/11/2017 keşide tarihli 51.070-TL bedelli çekin lehtarı davalı ... olup, cirantaların sırasıyla ... ve ... Bilgisayar olduğu, davacı tarafından çekin zayi edildiği iddiasıyla İstanbul Anadolu 3. ATMnin 20171201 esas sayılı dosyasında çek iptali davası açıldığı, çekin davalı tarafından bankaya ibrazında ödeme yasağı nedeniyle herhangi bir işlem yapılmadığı, çekin davalı ...

tarafından borçlular ... Bilgisayar ve ... aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında takibe konulduğu ve takibin kesinleştiği, takip konusu alacağın alacaklı ... tarafından ... Bilişim şirketine temlik edildiği, dosya borcunun borçlu keşideci ... Bilgisayar tarafından ödendiği anlaşılmaktadır. İspat yükü üzerinde bulunan davacı, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu kanıtlamak zorundadır. Sunulan SGK kayıtlarına göre davacı, dava dışı keşideci ... Bilişim şirketinin çalışanıdır. Çekte lehtar olmayan davacının, çek üzerinde cirosu da bulunmamaktadır.

Davacı vekilinin ve dava dışı keşideci ... Bilişim şirketi vekilinin dilekçelerinden; ... şirketinin mal satışı yaptığı ... şirketinden almış olduğu çek bedelinin, mal satış bedelinden yüksek olması nedeniyle farkı kapatmak için dava konusu çeki ... şirketine verdiği, ancak mal bedelinin ödenmemesi ve ... şirketinin vermiş olduğu çekin karşılıksız çıkması üzerine dava konusu çekin bu şirketten geri alındığı, bu işlemleri şirketin çalışanı olan davacının keşideci ... Bilişim şirketi adına hareket ederek gerçekleştirdiği, dolayısıyla davacının dava konusu çekte yetkili hamil olmadığı anlaşılmaktadır. Keşideci şirketin çeki ... şirketinden geriye ciro yolu ile devraldığı hususu da kanıtlanamamıştır.

Diğer yandan davacı tarafça, davalının çeki iktisapta kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğu da kanıtlanamamış olmakla, mahkemece davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,70-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan giderlerin kendi üzerinde bırakılmasına, davalı ... Ltd. Şti. tarafından yapılan 22,50-TL istinaf yargı giderinin davacıdan alınarak bu davalıya verilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.12/06/2025