I · Yargıtay 11. HD kararı II · İncelenen istinaf kararı (12. HD)

Bayilik hizmet bedelinin kullanılmayan süreye isabet eden kısmının iadesi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · 2020/4403 E. 2021/6283 K. · · İlk derece: İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi

OnandıKesin

★ Emsal

Mahkemenin nitelemesi: Ticari işletme (sicil / unvan / defter / cari hesap / acente)

Gerekçe özeti

Akaryakıt bayilik sözleşmesinin süresi, sözleşme tarihinde yürürlükte olan Rekabet Kurulu 2002/2 sayılı tebliği uyarınca beş yıl ile sınırlı olduğundan, bu süre için ödenen hizmet/şerefiye bedeli sözleşmenin haklı sebeple süresinden önce feshi halinde kullanılmayan süreye isabet eden kısım yönünden iade edilir; eksik alım cezai şartı ise yalnızca son yıla ilişkin olarak istenebilir. Bedelsiz terkin edilen intifa hakkı için bakiye intifa bedeli talep edilemez. Harca tabi temyizde iki haftalık süre içinde ve harcı yatırılarak verilmeyen temyiz dilekçesi usulüne uygun temyiz istemi sayılmaz.

Ele alınan sorunlar

Davalıların temyiz dilekçesinin süre ve harç yönünden reddi → ret

Gerekçe: Temyiz dilekçesinin verilme usulü HMK 365. maddede düzenlenmiş, 366. maddenin yollamasıyla istinafa ilişkin 343 ilâ 349 ve 352. madde hükümleri kıyasen temyize uygulanır; 343/3 uyarınca 118. madde kıyasen uygulandığında temyiz, temyiz dilekçesinin kaydedildiği tarihte yapılmış sayılır. 344. maddeye göre temyiz harca tabi ise dilekçe verilirken başvuru harçları ve giderlerin ödenmesi gerekir. Somut olayda gerekçeli karar davalılar vekiline tebliğ edildikten sonra iki haftalık temyiz süresi geçtikten sonra dilekçe verilmiş ve temyiz harcı da yatırılmamış olduğundan usulünce yapılmış bir temyiz istemi bulunmadığından dilekçenin reddi gerekir.

Gerekçe kaynağı: özgün

Bedelsiz terkin edilen intifa hakkı nedeniyle bakiye intifa bedeli talep edilememesi → ret

İddia: Davacı, ödemelerin 20 yıllık intifa süresi için yapıldığını ileri sürerek bakiye intifa bedelini talep etmiştir.

Gerekçe: İntifa hakkı davacı tarafından bedelsiz olarak terkin edildiğinden, taşınmaz üzerinde tesis edilen intifa hakkı sona ermiş olup bakiye intifa bedeli talep edilemez. (Yargıtay'ca onanan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesi)

Bayilik hizmet/şerefiye bedelinin sözleşme süresine göre kullanılmayan kısmının iadesi → kısmi kabul

İddia: Davacı, davalıya ödenen hizmet ve şerefiye bedellerinin 20 yıllık intifa süresi için yapıldığını, kalan süreye karşılık gelen bedelin iadesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Gerekçe: Sözleşmenin imzalandığı tarihte 4054 sayılı Kanun uyarınca Rekabet Kurulu'nun 2002/2 numaralı tebliği ile akaryakıt bayilik sözleşmesi süresi beş yıl ile sınırlandırıldığından ve taraflar bunu bilerek sözleşmeyi beş yıllık süre için imzaladığından, ödenen akaryakıt hizmet ve şerefiye bedellerinin beş yıllık bayilik süresi için yapıldığının kabulü gerekir. Sözleşme, davalının alım taahhütlerine uymaması nedeniyle haklı sebeple süresinden önce feshedildiğinden, hizmet bedeli olarak yapılan ödemenin kullanılmayan süreye karşılık gelen tutarı iade edilmelidir. (Yargıtay'ca onanan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesi)

Birleşen davada cezai şartın talep edilebilir kısmı → kısmi kabul

İddia: Davacı, birleşen davada davalının alım taahhüdüne aykırı davrandığını ileri sürerek cezai şart alacağının tahsilini istemiştir.

Gerekçe: Sözleşme süresine göre, eksik alım müeyyidesi olarak cezai şart yalnızca son yıla ilişkin olarak talep edilebilir. (Yargıtay'ca onanan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesi)

Emsal değeri

Rekabet mevzuatı gereği beş yılla sınırlı akaryakıt bayilik sözleşmesinde ödenen hizmet bedelinin, haklı sebeple erken fesih halinde kullanılmayan süreye isabet eden kısmının iadesi ve eksik alım cezai şartının yalnızca son yıl için istenebilmesi bakımından emsal değer taşır.

Usul tespitleri

Hak düşürücü süre: Harca tabi temyizde temyiz dilekçesi iki haftalık süre içinde verilmeli ve temyiz harcı yatırılmalıdır; süre geçtikten sonra verilen veya harcı yatırılmayan temyiz istemi usulüne uygun sayılmaz.

Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
akaryakıt bayilik sözleşmesi↗ Rekabet Kurulu grup muafiyeti tebliği (2002/2)↗ beş yıllık bayilik süresi sınırı↗ hizmet/şerefiye bedelinin iadesi↗ intifa hakkının bedelsiz terkini↗ cezai şart↗ haklı sebeple fesih↗ temyiz süresi↗ temyiz harcı↗

Atıf yapılan mevzuat: HMK — HMK 365 HMK 366 HMK 343 HMK 344 HMK 118 · 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun

Karar metni

Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster

11. Hukuk Dairesi 2020/4403 E. , 2021/6283 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 12. HUKUK DAİRESİ

Taraflar arasında görülen davada İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 18.01.2018 tarih ve 2012/202 E- 2018/30 K. sayılı kararın asıl ve birleşen davada davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, istinaf isteminin kısmen kabulüne dair İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi'nce verilen 24.10.2019 tarih ve 2018/702 E- 2019/1321 K. sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi asıl ve birleşen davada davacı vekili ile davalılar ...Akaryakıt San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ... vekili tarafından istenmiş ve davacı vekilinin temyiz dilekçesinin süresi içinde, davalılar ...Akaryakıt San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ... vekilinin ise süresi dışında verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ...

tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, asıl davada davalı şirketin müvekkilinin bayisi olduğunu, müvekkili ile davalı şirket arasında 21/06/2007 tarihli 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi düzenlendiğini, ek olarak bayilik protokolü ve taahhütname imzalandığını, davalılardan ... ve ...’ın bayilik sözleşmesi ve protokolü garantör sıfatıyla imzaladıklarını, davalı gerçek kişilere ait istasyonun kurulu olduğu gayrimenkul üzerinde ticari ilişkinin teminatı amacıyla 1.derecede 250.000.-TL bedelli ipotek hakkı tesis edildiğini, ayrıca müvekkili lehine 20 yıl süreli intifa hakkı tanındığını, sözleşme ve 20 yıl süre ile tesis edilen intifa hakkına olan inanç nedeniyle istasyona yatırımlar yapıldığını, istasyonu yenileyerek değer kattığını, davalı şirkete 3 adet hizmet bedeli faturası karşılığında ve ayrıca 27.000,00 TL intifa bedeli olarak toplam 298.851,40 TL ödeme yapıldığını, taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin davalı şirketin satış taahhütlerini yerine getirmemesi, sözleşmeye aykırı tutum ve davranışlar sergilemesi üzerine müvekkili şirketçe haklı sebeplerle 10.01.2011 tarihinde feshedildiğini, davacının sahip olduğu intifa hakkını terkin etmek zorunda kaldığını ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere davalıya ödenen tarihlerden itibaren işlemiş faizi ile birlikte hesap edilen tutarı olan toplam 541.151,00 TL bayilik hizmet bedelinin en yüksek banka kredi faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiş;

birleşen davada ise davalı yanın sözleşmeye aykırı davranması nedeniyle taahhüdünü yerine getirmediğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 51.030 USD cezai şart alacağının temerrüt faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı şirket ve ... vekili; müvekkili şirketin sözleşmenin devam edeceğine olan inanç ile edimlerini eksiksiz yerine getirdiğini, bayi olarak istasyona yapılmış olan yatırımları aynen muhafaza ettiğini, davacının Rekabet Kurumu'nun kararları doğrultusunda intifa hakkını terkin etmek zorunda kaldığını, davalının sözleşme süresince sözlü veya yazılı olarak taahhüde aykırı alım-eksik yapıldığını ileri sürmediğini, davacının kâr kaybından bahsetmesinin kötü niyetli olduğunu, ayrıca zamanaşımı süresinin geçtiğini, müvekkili şirketin taahhüdünden daha az miktarda akaryakıt aldığını kabul etmediklerini, gayrimenkul üzerinde ipotek hakkı tesis edildiğini ve alacağın teminat altına alındığını savunarak davanın reddini istemiştir.

Diğer davalı ... davaya cevap vermemiştir.

İlk derece mahkemesince, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre; dava tarihi itibariyle tapudan ipoteğin kaldırılmadığı, davacının hizmet bedelini isteyebilmesi için dava tarihinde intifa hakkının kaldırılması gerektiği, davacının dava tarihinden sonra 18.04.2014 tarihinde intifa hakkının tamamından bedelsiz olarak feragat ettiği ve taşınmaz üzerinde tesis edilen intifa hakkının terkin edildiği, bu nedenle davacı yanca bakiye intifa bedeli talep edilemeyeceği gerekçesiyle asıl davanın reddine, sözleşme süresince davalının eksik mal alımları sebebiyle davacının bir uyarı ve itirazının olmadığı, bu durumda eksik alım müeyyidesi olarak cezai şart uygulanamayacağına dair taraflar arasında haklı bir güven oluşturulduğu, davacının cezai şart talep etmesinin çelişkili davranış yasağı oluşturduğu gerekçesiyle birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi'nce; asıl davada 27.000.- TL'lik intifa bedeline ilişkin dava yönünden bedelsiz terkin edilen intifa hakkı nedeniyle bakiye intifa bedeli talep edilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı, davacı dava konusu ödemelerin davalıya 20 yıllık süre için yapıldığını ileri sürerek 20 yıllık intifa süresinden kalan bakiyeyi talep etmiş ise de taraflar arasında imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmenin imzalandığı tarihte 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun uyarınca Rekabet Kurulu'nun çıkardığı 2002/2 numaralı tebliğ ile akaryakıt bayilik sözleşmesi süresinin 5 yıl ile sınırlandırıldığı, taraflarca bu husus bilinerek bayilik sözleşmesinin 5 yıllık süre için imzalandığı, bu durumda sözleşme uyarınca davalıya ödenen akaryakıt hizmet bedeli ve şerefiye bedeli adı altında yapılan ödemelerin 5 yıllık bayilik süresi için yapıldığının kabulü gerekeceği, sözleşmenin davalının alım taahhütlerine uymaması haklı sebebi ile 10.01.2011 tarihinde fesh edilmiş olması nedeniyle sözleşme süresine göre hizmet bedeli olarak yapılan ödemenin kullanılmayan süreye karşılık gelen tutarının hizmet bedeli olarak iade edilmesi gerektiği ve yatırımın kullanılmayan süresinin 1 yıl 5 ay 11 gün olduğu, birleşen davada ise son yıla ilişkin cezai şart talep edilebileceği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, HMK'nın 353(1)b-2 maddesi uyarınca yerel mahkeme kararının kaldırılmasına asıl ve birleşen davanın kısmen kabülüne, asıl davada 78.681,42 TL hizmet bedelinin dava tarihinden itibaren değişen oranlarda avans faizi ile davalılardan müteselsilen tahsiline, birleşen davada 15.363,84 USD cezai şart bedelinin dava tarihinden itibaren 3095 sayılı Yasa'nın 4/a maddesi gereğince işleyecek USD faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili ve davalılar ...Akaryakıt San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ... vekili temyiz etmiştir.

1-Davalılar ...Akaryakıt Lpg ve Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. ve ... vekili tarafından 28.07.2021 tarihli beyan dilekçesi olarak ibraz edilen ancak niteliği itibariyle temyiz dilekçesi olarak kabul edilerek bu doğrultuda değerlendirmeye tabi tutulan dilekçe temyiz defterine kaydedilmediği gibi, temyiz harcının yatırıldığına dair makbuza da dosya içerisinde rastlanmamıştır.

Temyiz dilekçesinin verilme usulü HMK'nın 365. maddesinde açıklanmış ve aynı Kanun'un 366. maddesinin yollamasıyla istinafa ilişkin 343 ilâ 349 ve 352. madde hükümlerinin kıyasen temyize de uygulanacağı düzenlenmiş olup, 343. maddenin 3. fıkrasına göre temyiz yoluna başvurma tarihi konusunda 118. madde hükmünün kıyasen uygulanacağının düzenlenmiştir. Kanun'un 118. maddesi “Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır.” hükmünü haiz olup, anılan madde hükmü temyize kıyasen uygulandığında; temyizin, temyiz dilekçesinin kaydedildiği tarihte yapıldığının kabulü gerekmektedir. Aynı Kanun'un 344. maddesine göre temyiz isteği harca tabi ise, temyiz dilekçesi verilirken başvuru için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri de dâhil olmak üzere tüm giderlerin ödenmesi gereklidir.

Somut olayda temyiz isteği harca tabi olup, 03.12.2019 tarihinde davalılar vekiline gerekçeli karar tebliğ edilmiş ve davalılar vekili tarafından 28.07.2021 tarihinde temyiz dilekçesi verilmiştir. Ancak, bu tarih itibariyle 2 haftalık temyiz süresi geçmiş bulunmaktadır. Yine davacı vekili tarafından temyiz harcı da yatırılmamıştır. Bu durumda davalılar ...Akaryakıt Lpg ve Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. ve ... vekili tarafından usulünce yapılmış bir temyiz istemi olmadığından temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekmiştir.

2-İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik olarak yapılan istinaf başvurusu üzerine HMK'nın 355 vd. maddeleri kapsamında yöntemince yapılan inceleme sonucunda Bölge Adliye Mahkemesince esastan verilen nihai kararda, dosya kapsamına göre saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kurallarına aykırı bir yön olmadığı gibi HMK'nın 369/1. ve 371. maddelerinin uygulanmasını gerektirici nedenlerin de bulunmamasına göre davacı vekilinin temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ

Yukarda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalılar ...Akaryakıt Lpg ve Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. ve ...’ın temyiz dilekçesinin REDDİNE, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz isteminin reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1. maddesi uyarınca ONANMASINA, HMK'nın 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı bakiye 29,80 TL temyiz ilam harcının temyiz eden asıl ve birleşen davada davacıdan alınmasına, 17/11/2021 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.

Kaynak: https://6102ttk.com/karar/712124000 · sınıflandırıcı zincir-tam · görünüm damgası: yargitay11_temyiz

İncelenen istinaf kararı — İst. BAM 12. HD

Bu Yargıtay 11. HD kararı, aşağıdaki İstinaf Dairesi kararının temyiz incelemesidir. Temyiz sonucu: Onandı

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2018/702 E. 2019/1321 K.

Bayilik hizmet bedeli iadesi ve cezai şartta kısmi kabul

Gerekçe özeti

Akaryakıt bayilik sözleşmelerinde ödenen hizmet bedeli/yatırım bedeli, sözleşmenin öngörülen (Rekabet Kurulu tebliği ile sınırlı 5 yıllık) süresine yayılı kabul edilir; sözleşme süresinden önce bayinin kusuruyla haklı sebeple feshedilmişse, ödenen bedelin kullanılmayan süreye karşılık gelen kısmı, sözleşmede öngörülen faiziyle değil dava tarihinden itibaren işleyecek faizle iade edilir; ancak intifa hakkı bedelsiz olarak terkin edilmişse bakiye intifa bedeli istenemez. Asgari ürün alım taahhüdüne aykırılık nedeniyle kararlaştırılan cezai şart bakımından, alacaklının önceki yıllarda çekincesiz ifaya devam etmesi borçluda cezanın istenmeyeceğine dair haklı bir güven oluşturur ve bu haklı güven nedeniyle önceki yıllara ait ceza koşulu talep edilemez; ancak fesih ihtarnamesinde eksik alım nedeniyle cezai şart talep edildiği açıkça belirtilmişse, son (fesih yılına ait) yıla ilişkin cezai şart talep edilebilir.

Emsal değeri

Akaryakıt bayilik sözleşmelerinde hizmet bedelinin kullanılmayan süreye isabet eden kısmının iadesi ile cezai şartın çekincesiz ifa nedeniyle önceki yıllar için istenemeyeceği ancak fesih yılı için istenebileceği yönündeki muhakeme, bölgesel ikna edici emsal niteliğindedir.

Kavramlar: cezai şart haklı güven çekincesiz ifa intifa hakkının bedelsiz terkini bayilik hizmet bedeli asgari alım taahhüdü sebepsiz zenginleşme temerrüt

İstinaf (12. HD) kararının tam metni

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2018/702

KARAR NO 2019/1321

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAFKARAR

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 18/01/2018

NUMARASI 2012/202 Esas 2018/30 Karar

ASIL - BİRLEŞEN DAVA: ALACAK

İSTİNAF KARAR TARİHİ 24/10/2019

Asıl ve birleşen davanın reddine ilişkin hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

ASIL DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı şirketin müvekkili şirketin bayisi sıfatına sahip olduğunu, müvekkili ile davalı şirket arasında 21/06/2007 tarihli 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi ile taraflar arasındaki ticari çalışma koşullarının belirlendiği bayilik protokolü, yine davalı bayi tarafından sözleşme ilişkisinin devamı müddetince sahibi olduğu istasyonda, müvekkiline ait ürünlerin satışına ilişkin olarak taahhütname imzalandığını, davalılardan ... ve ...’ın bayilik sözleşmesi ile bayilik protokollerine garantör sıfatıyla imza verdiklerini, davalı gerçek kişilere ait, istasyonun kurulu olduğu gayrimenkul üzerinde ticari ilişkinin teminatı amacıyla 1.derecede FBK süreli 250.000-YTL bedelli ipotek hakkı tesis edildiğini, müvekkili lehine 20 yıl süreli intifa hakkı tanındığını, istasyona maddi ve gayrimaddi yatırımlar yapıldığını, davalı şirkete 3 adet hizmet bedeli faturası ve makbuz ile intifa bedeli karşılığında toplam 298.851,40-YTL ödeme yapıldığını, taraflar arasındaki bayiilik sözleşmesinin davalı şirketin satış taahhütlerini yerine getirmemesi, sözleşemeye aykırı tutum ve davranışlar sergilemesi üzerine müvekkili şirketçe bayilik ilişkisinin sona erdirildiğini, müvekkili şirketin sahip olduğu intifa hakkını terkin etmek zorunda kaldığını, davalıların belirttiği kişilere yetki vermek suretiyle intifa hakkını terkin ettiğini, haklı sebeplerle fesih sebebiyle müvekkili tarafından davalıya nakdi ve ayni olarak ödenen 541.151-TL bayilik hizmet bedelinin, davalının ...’ten aldığı günden itibaren dava tarihine kadar işlemiş faizi ve ödeme tarihine kadar olan süreye kadar işleyecek en yüksek banka kredi faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

ASIL DAVADA CEVAP

1- Davalı şirket ve ... vekili; müvekkili şirketçe olumsuz tavır gösterilmediğini, sözleşmenin devam edeceğine olan inanç ile edimlerini eksiksiz yerine getirdiğini, bayii olarak istasyona yapılmış olan yatırımları aynen muhafaza ettiğini, davacının dava dilekçesinde Rekabet Kurumu’nun kararları doğrultusunda intifa hakkını terkin etmek zorunda kaldığını açıkça beyan ettiğini, bu şekilde bayilik sözleşmesinde hukuki yararını kaybetmesini, müvekkilinin edimlerini yerine getirmediği iddiasına dayandırdığını ve sözleşmeyi feshettiğini, sözleşmenin akdedilmesinden bu yana 5 yılı aşkın süre geçtiğini, bu süre içerisinde sözlü veya yazılı taahhüde aykırılık ileri sürülmediğini, davacının kâr kaybından bahsetmesinin kötü niyetli olduğunu, ayrıca zamanaşımı süresinin geçtiğini, müvekkili şirketin taahhüdünden daha az miktarda akaryakıt aldığını kabul etmediklerini,gayrimenkul üzerinde ipotek hakkı tesis edildiğini, alacağın teminat altına alındığını, davacının iddialarını kabul etmediklerini,davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.2-Davalı ...

tarafından davaya cevap verilmemiştir.

BİRLEŞEN DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirketin 5015 sayılı kanun ve ilgili mevzuat kapsamında EPDK'nun tanzim ettiği dağıtıcı lisansı kapsamında Akaryakıt sektöründe faaliyet gösterdiği davalı şirket ile 21/06/2007 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi imzaladığını, davalı yanın sözleşmeye aykırı davranması nedeniyle taahhüdünü yerine getirmediğini vurgulayarak fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile 51.030-usd cezai şart alacağının ödeme tarihinde kadar işleyecek en yüksek temerrüt faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

BİRLEŞEN DAVADA CEVAP

Davalı şirket ve ... vekili; davacı tarafından sözleşmenin feshi neticesinde bayilik hizmet bedeli tazminini talep ettiği alacak davasının İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2012/202 Esas sayılı dosyası ile ikame ettiğini, huzurda görülen dava ile tarafların aynı olması uyuşmazlık konusunun da aynı sözleşmeden kaynaklandığını ileri sürerek dava dosyalarının birleştirilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; dava tarihi itibariyle tapudan ipoteğin kaldırılmadığı , 18/04/2014 tarihinde 26/06/2007 tarihinde ... yevmiye getiri belirlenen intifa hakkının tamamından bedelsiz olarak davacı tarafından feragat edildiğinden asıl davanın reddine, sözleşme süresinin 5 yıl olup davacının uyarı ihtarı ve itirazı da cezai şart ile ilgili bulunmadığından cezai şart ile ilgili birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Asıl ve birleşen davada davacı vekili, asıl dava bakımından, davalı şirketin sözleşme kapsamında vermiş olduğu satış taahhütnamesini yerine getirmemesi, bayilik sözleşmesi ile müvekkili şirkete karşı yüklendiği sair yükümleri ifa etmemesi nedeniyle, haklı nedenle feshedildiğini, intifa hakkının Rekabet Kurumu kararı gereği süresinden önce geçersiz kalmasının hukuksal sebebine dayanmadığını, mahkeme ara kararı gereği talebe ilişkin ayrıntılı açıklamaların yapıldığını, talebin sözleşmenin süresinden önce haklı feshi nedeni ile davalıya bayilik hizmet bedeli olarak ödenen bedelin iadesi olduğu belirtilmesine ve bayilik protokolü 5.3.maddesinde; bayinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde bayilik sözleşmesinin feshedileceği ve bayiye sağlanan bayilik hizmet bedelinin bayiye sağlanan günden itibaren ödeme tarihine kadar olan süreye kadar en yüksek banka kredi faizi üzerinden geri ödeneceği düzenlenmesine karşın mahkemece intifanın davanın açıldığı tarihten sonra terkin edildiği gerekçesine dayanılarak bayilik hizmet bedelinin istenemeyeceğinin hatalı olduğunu, Birleşen dava bakımından;

taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmesi ile birlikte aynı tarihte imzalanan ve bayilik sözleşmesinin ayrılmaz parçası olduğu kabul edilen Bayilik Protokolü gereği cezai şart alacağının olduğunu, cezai şartın sözleşme süresinde talep edilmemiş olmasının cezai şart talep hakkından zımnen feragat edildiği anlamına gelmediğini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla; mahkemenin gerekçesinde belirttiği üzere davalı bayiye herhangi bir ihtar veya uyarı yazısı gönderilmemesi nedeni ile cezai şart uygulanmayacağına dair haklı bir güven oluşturulması nedeni ile cezai şart istenemeyeceği kabul edilecek olsa bile böyle bir halde dahi son yıla ilişkin ceza koşulunun istenmesinin mümkün olabileceğini, bu nedenlerle kararın kaldırılarak asıl ve birleşen davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Asıl dava akaryakıt bayilik sözleşmesi uyarınca ödenen bayilik hizmet bedelinin yatırımın kullanılmayan süreye karşılık gelen tutarının tahsili; birleşen dava ise taahhüt edilen miktar kadar ürün alımı yapılmaması nedeniyle cezai şart istemine ilişkindir. Mahkemece asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmiş karara karşı davacı tarafından istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.6098 Sayılı TBK 179. maddesi uyarınca sözleşmenin hiç ve gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun yada cezanın ifasını isteyebilir. Ceza borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir.

Bu hükme göre borçlunun borca aykırı davranması halinde alacaklı hem aynen ifayı hemde kararlaştırılan cezanın ödenmesini talep edebilmesi için alacaklının borcun ifasını ceza koşulu alacağını saklı tutarak kabul etmesi gerekmekte olup, ifanın ceza koşulu alacağını saklı tutmadan kabul edilmesi halinde alacaklı ceza koşulu talep etme hakkını kayıp edecektir. Alacaklı ifaya eklenen ceza koşulu alacağını kayıp etmemesi için bu hakkını saklı tuttuğunu en geç ifa anına kadar açıkça ortaya koyması gerekir. Alacaklı taraf bu iradesini açıklamadığı takdirde ceza koşulu talep edebilme hakkını kayıp eder ceza koşulu alacağa bağlı ( fer'i ) nitelikte bir alacak olduğundan ifa ile birlikte TBK 131.maddesi gereğince son bulur.

(Prof. Dr. Ahmet Kılıçoğlu Borçlar Hukuk Genel Hükümler Sayfa 808-809 ) Taraflar arasında 21.06.2007 akaryakıt bayiilik sözleşmesi imzalandığı ve sözleşmenin davacı tarafından 10.01.2011 tarihinde feshedildiği hususu ihtilafsızdır. Uyuşmazlık ; Taraflar arasında imzalanan akaryakıt bayiilik sözleşmesi uyarınca davacı tarafından ödenen bayilik hizmet (yatırım) ve intifa hakkı bedelinin yatırımın kullanılmayan süreye karşılık gelen tutarı ile taahhüt edilen miktar kadar ürün alımı yapılmaması nedeniyle cezai şart bedelinin davalılardan talep edip edemeyeceği noktasında toplanmaktadır. İstinaf incelemesi, HMK.m.355 uyarınca, ileri sürülen istinaf nedenleri ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılmıştır.

İade talebine konu ,yatırımın kullanılmayan süresine karşılık gelen alacak davacının 24/07/2007 tarihli ... nolu şerefiye bedeli açıklamalı 176.745,12 TL bedelli, 18/08/2007 tarihli ... şerefiye bedeli açıklamalı 38.513,60 TL bedelli ve 02/10/2007 tarihli ... bayilik hizmet bedeli açıklamalı 56.592,80 TL bedelli toplam 271.851,52- TL faturalar ve 27.000- TL intifa bedeline isitinaden yapılan ödemelerden kaynaklanmaktadır. İntifa hakkının kalan süreye yönelik bedelinin istenebilmesi için dava tarihinden önce intifa hakkının Tapu Sicil Müdürlüğü'nden terkininin yapılması gereklidir. İntifa hakkının bedelsiz terkin edilmesi halinde artık bakiye intifa bedelinin istenemeyecektir. (Y19.HD.nin 25.03.2016 tarih ve 2015/12031 esas-2016/5462 karar sayılı ilamı)Davacı 18/04/2014 tarihinde intifa hakkının tamamından bedelsiz olarak feragat etmesi üzerine davacı lehine 3394 yevmiye nolu işlem ile 26/06/2007 tarihinde Manisa İli, Salihli İlçesi, ...

sayılı 2.164 m2 taşınmaz üzerine 20 yıl süre ve 27.000- TL bedelle tesis edilen intifa hakkı terkin edilmiştir. Mahkemece asıl davada;27.000-TL lik intifa bedeline ilişkin dava yönünden bedelsiz terkin edilen intifa hakkı nedeniyle bakiye intifa bedeli talep edilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.Bilirkişi heyeti kullanma, yararlanma hakkı karşılığında istasyon sahibine/bayiye intifa, kira, peşin satış primi inkişaf bedeli, hizmet bedeli vs., adı altında yapılan ödemelerin ve dava konusu ödemelerin taraflar arasındaki intifa ve bayilik sözleşmesi kapsamında bu istasyonun kullanma, yararlanma (transfer) hakkına ilişkin olduğu bildirmiş ise de dosya kapsamındaki deliller ile davacının davaya konu şerefiye ve hizmet bedeli açıklamalı ödemelerinin intifa hakkı ile ilişkili olduğu hususu da kanıtlanamamıştır.(Yargıtay 19.

HD nin 15.01.2015 tarih ve 2014/3204 E.-2015/34 karar sayılı ilamı )Davacı dava konusu ödemelerin davalıya 20 yıllık süre için yapıldığını ileri sürerek 20 yıllık intifa süresinden kalan bakiyeyi talep etmekte ise de; taraflar arasında imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmenin imzalandığı tarihte 4054 sayılı rekabetin korunması hakkında kanunun uyarınca rekabet Kurulu'nun çıkardığı 2002/2 numaralı tebliğ ile akaryakıt bayilik sözleşmesinin süresinin 5 yıl ile sınırlanmış olup taraflarca bu husus bilinerek bayiilik sözleşmesi 5 yıllık süre için imzalanmıştır. Bu durumda davacı sözleşme uyarınca davalıya ödenen akaryakıt hizmet bedeli ve şerefiye bedeli adı altında yapılan ödemelerin 5 yıllık bayilik süresi için yapıldığı kabul edilmiştir.Davacı tarafından 21.06.2007 tarihli bayiilik sözleşmesi 5 yıllık süreden önce davalının bayiinin alım taahütlerine uymaması haklı sebebi ile 10.01.2011 tarihinde fesih edilmesine göre mahkemece sözleşme süresine göre hizmet bedeli olarak yapılan ödemenin kullanılmayan süreye karşılık gelen tutarının hizmet bedeli olarak iade edilmesi gerekmektedir .Bilirkişi raporunda intifa süresine göre hesaplama yapıldığı,bu durumda usul ekonomisi gereği yeniden bilirkişi incelemesine başvurulmaksızın re'sen yapılan hesaplama sonucunda 78.681,42- TL hizmet bedelinin dava tarihinden önce davacı tarafından davalılar TK 18/3 uyarınca temerrüde düşürülmediğinden, dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile iadesi gerekmektedir.

[intifa bedeli hariç 5 yıllık süre için 271.851,40 - TL ödenmesine göre günlük ödeme 151,02 TL ,sözleşme fesih tarihine göre yatırımın kullanılmayan süresi 1 yıl 5 ay 11 gün olup 521x151,02 TL=78.681,42 TL]Davacı ödenen 271.851,40-TL bedel yönünden ödeme tarihlerinden itibaren vade farkı hesaplayarak ve yapılan ödemelerin 20 yıllık intifa süresine göre intifanın kullanılmayan süresine göre hesaplama yaparak 541.151-TLnin iadesini talep etmiştir. Sözleşmenin 5.3 maddesine göre ödenen bedellere ödendiği günden itibaren faizi istenebileceği düzenlenmiş ise de ödeme tarihinde ödenen bedel yönünden davalının iade sorumluluğu bulunmadığı , yatırımın kullanılmayan süresine karşılık gelen tutar yönünden davalının iade yükümlülüğü fesih tarihi itibarıyla gerçekleştiği,kullanılan süre yönünden davacının ödemenin karşılığını almakla ödemenin sebebsiz zenginleşme teşkil etmediği ;

bayilik hizmet bedelinin iadesinin İstanbul 4.ATM nin 2010/218 esas sayılı dosyasında dava edildiği ancak zamansız açılan davanın reddine karar verildiği bu davaya ilişkin kararın 12.6.2012 tarihinde kesinleştiği akabinde elde ki davanın açıldığı ,fesih ihtarnamesinde ancak eksik alım nedeniyle oluşan cezai şartın talep edildiği anlaşılmakla bayilik hizmet bedeli bakımından temerrüt faizinin dava tarihinden itibaren işletilmesi gerekmektedir.Bayilik Protokolünün 3.1.5 Bayilik ilişkisinde satış taahhütleri başlıklı maddesi ve taahhütname ile; davalı şirketin, yıl esasına göre akaryakıt bayilik sözleşmesinin devamı müddetince geçerli olmak üzere, asgari ürün alma taahhüdünde bulunmuş,bu satış taahhüdünün yerine getirilmemesi halinde,cezai şart ödemeyi kabul etmiştir.

Akaryakıt bayilik sözleşmesinin fesih tarihine kadar davalı şirket tarafından 1 ve 3. yılda taahhüt edilen miktardan daha az ürün alınmasına rağmen çekince konmadan ifaya devam edilmiş ve borçluda, “ceza koşulu istenmeyeceği” ne dair haklı bir güven oluşturulmuş ve oluşan bu haklı güven ve dürüstlük ilkesi nedeniyle önceki yıla veya yıllara ait ceza koşulları talep edilemeyecektir.( Yargıtay HGK'nun 20.01.2013 T. 2012/19-670 E. 2013/171 K) .Ancak davacı tarafından davalıya gönderilen sözleşmenin feshine ilişkin ihtarnamede eksik alım nedeniyle cezai şart talep edilmesine göre de son yıla ilişkin cezai şart talep edilebileceğinden son yıla ilişkin 15.363.84-usd cezai şartın 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi gereğince işleyecek faizi ile birlikte tahsili gerekmektedir.Açıklanan nedenlerle mahkemece asıl davada bayiilik sözleşmesinin kullanılmayan süreye karşılık gelen peşin ödenen hizmet bedeli ve birleşen davada son yıla ilişkin cezai şart talep edilebileceği ,davalı bayii ve garantörlerin iade edilecek hizmet bedeli ve son yıla ait cezai şarttan sorumlu oldukları hususu gözardı edilerek yazılı gerekçe ile asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş,bununla birlikte dosyada toplanacak başkaca delil bulunmadığı ve yeniden yargılama yapılmasını gerektirir bir hususta bulunmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, HMK 353(1)b-2 m.

uyarınca hükmün kaldırılmasına asıl ve birleşen davanın davanın kısmen kabülüne karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Asıl ve birleşen davada davacı vekilinin istinaf başvurusunun KISMEN KABULÜNE; İstanbul 9.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 18/01/2018 Tarih 2012/202 Esas 2018/30 Karar sayılı hükmün HMK 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "Asıl ve birleşen davanın KISMEN KABULÜNE;Asıl davada;

78. 681,42-TL hizmet bedelinin dava tarihinden itibaren değişen oranlarda avans faizi işletilerek davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine,fazlaya ilişkin istemin reddine , Birleşen davada;

15. 363,84- usd cezai şart bedelinin dava tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi gereğince işleyecek usd faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine,fazlaya ilişkin istemin reddine"İlk Derece Yargılamasına ilişkin olarak; "Asıl dava yönünden; Alınması gerekli 5.374,73- TL nispi karar harcının ; davacı tarafından yatırılan 8.036,10-TL peşin harçtan mahsubu ile fazla olan 2.661,37- TL'nin karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine,Davacı tarafından ödenen 5.399,18- TL peşin harcın davalılardan müteselsilen alınarak davacıya ödenmesine,Davacı tarafından ödenen 2.300-TL bilirkişi ücreti, 346,05-TL posta masrafı, talimat dosyalarında yapılan 400-TL bilirkişi ücreti, 49,90-TL posta masrafı olmak üzere toplam 3.095,95-TL yargılama giderinin kabul-red oranına göre 451- TL sinin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, kalanın davacı üzerinde bırakılmasına,Davacı vekili için AAÜT uyarınca takdir olunan 9.004,96-TL nispi vekalet ücretinin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya ödenmesine, Davalılar ...

Ltd. Şti. ve ... kendisini vekille temsil ettirdiğinden AAÜT uyarınca takdir olunan 32.448,78 -TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılar .... Ltd. Şti. ve ...'a ödenmesine, Talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine""Birleşen dava yönünden; Alınması gereken 1.890,78- TL nispi karar harcından, davacı tarafından yatırılan 1.356,55-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 534,23- TL nispi karar ve ilam harcının davalılardan müteselsilen alınarak hazineye gelir kaydına,Davacı tarafından ödenen 1.381- TL peşin harçların davalılardan müteselsilen alınarak davacıya ödenmesine,Davacı tarafından ödenen 58-TL posta masrafından ibaret yargılama giderinin kabul-red oranına göre 18- TL sinin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, kalanın davacı üzerinde bırakılmasına,Davacı vekili için AAÜT uyarınca takdir olunan 3.321,54- TL nispi vekalet ücretinin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya ödenmesine,Davalılar ...

Ltd. Şti. ve ... kendisini vekille temsil ettirdiğinden AAÜT uyarınca takdir olunan 7.353,76- TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılar .... Ltd. Şti. ve ...'a ödenmesine, Talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine" İstinaf yoluna başvuran asıl ve birleşen davada davacı tarafından yatırılan 71,80-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, Hükümden sonra asıl ve birleşen dava davacısı gider avansından karşılanan 104,30-TL posta masrafının davanın kabulü oranında hesaplanan 15-TL'sinin davalılardan müteselsilen alınarak asıl ve birleşen dava davacısına ödenmesine, bakiye kısmın asıl ve birleşen dava davacısı üzerinde bırakılmasına, Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, HMK 'nun 361/1.

maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 24/10/2019