I · Yargıtay 11. HD kararı II · İncelenen istinaf kararı (12. HD)

Bayilik sözleşmesinin haksız feshinde mahrum kalınan kârın makul süreyle sınırlı hesabı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · 2020/3126 E. 2021/3423 K. · · İlk derece: İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi

OnandıKesinlik belirsiz

★ Emsal

Mahkemenin nitelemesi: Ticari işletme (sicil / unvan / defter / cari hesap / acente)

Gerekçe özeti

Süreli bayilik sözleşmesinin haksız feshi halinde bayi, sözleşmedeki cezai şartı ve mahrum kaldığı kârı isteyebilir; cezai şart borçlunun mahvına sebebiyet vermiyorsa indirilmez. Mahrum kalınan kâr, sözleşmenin kalan süresinin tamamı üzerinden değil, bayinin aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli objektif ve makul süre üzerinden hesaplanır; bayinin fiilen henüz yeni bir bayilik kurmamış olması bu objektif ölçütü değiştirmez.

Ele alınan sorunlar

Bayilik protokolünün feshinin haksızlığı ve cezai şart talep edilebilmesi → kabul

İddia: Davalı, feshin haklı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

Gerekçe: Davalının süreli bayilik protokolünü feshi haklı bir nedene dayanmadığından, protokolün cezai şarta ilişkin hükmü uyarınca kararlaştırılan cezai şart ile fesih nedeniyle uğranılan kâr kaybı istenebilir. (Yargıtay'ca onanan İlk Derece Mahkemesi gerekçesi)

Kararlaştırılan cezai şartın indirilip indirilmeyeceği → kabul

Gerekçe: Protokolde kararlaştırılan cezai şart tutarının borçlunun mahvına sebebiyet vermeyeceği kanaatine varıldığından, cezai şartın tenkisine gidilmeksizin tamamına hükmedilmesi gerekir. (Yargıtay'ca onanan İlk Derece Mahkemesi gerekçesi)

Mahrum kalınan kârın hesabında esas alınacak süre → kısmi kabul

İddia: Davacı, mahrum kalınan kârın sözleşmenin kalan süresinin tamamı için hesaplanması gerektiğini, henüz yeni bir bayilik kurmadığını istinaf ve temyiz sebebi yapmıştır.

Gerekçe: Haksız feshedilen süreli bayilik ilişkisinde mahrum kalınan kâr, fesihten sözleşmenin sonuna kadar olan dönemin tamamı için değil, bayinin aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makul süre için hesaplanır. Sektörel bilirkişinin de yer aldığı heyetçe bu süre üç ay olarak tespit edildiğinden ve istasyonun bulunduğu bölge itibarıyla bu objektif süre içinde yeni bir bayilik kurulabileceği anlaşıldığından, kâr kaybı bu süreye göre hesaplanır; davacının henüz bayilik kurmamış olduğu yönündeki subjektif değerlendirmesine göre hesaplama yapılamaz ve fazlaya ilişkin istem reddedilir. (Yargıtay'ca onanan İlk Derece Mahkemesi gerekçesi)

Emsal değeri

Yargıtay kendi esas muhakemesini kurmadan onama yapmıştır; emsal değeri, benimsenen İlk Derece Mahkemesi gerekçesindeki 'kâr mahrumiyetinin sözleşmenin kalan süresi değil, yeni bayilik kurmak için gerekli makul süre üzerinden hesaplanacağı' holding'i üzerinden doğar.

Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
bayilik sözleşmesi↗ haksız fesih↗ cezai şart↗ cezai şartın tenkisi↗ mahrum kalınan kâr↗ makul süre ölçütü↗ mubayaa bedeli↗

Karar metni

Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster

11. Hukuk Dairesi 2020/3126 E. , 2021/3423 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 12. HUKUK DAİRESİ

Taraflar arasında görülen davada İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen 07.12.2017 tarih ve 2015/20 E. - 2017/976 K. sayılı kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, istinaf isteminin esastan reddine dair İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi'nce verilen 10.07.2019 tarih ve 2019/1251 E. - 2019/982 K. sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, taraflar arasında imzalanan protokol ile 5 yıl süreli bayilik ilişkisinin kurulduğunu, davalının bir yıl sonra gönderdiği fesih ihtarı ile protokolü feshettiğini, davalının feshinin haksız olduğunu ileri sürerek protokolün 13.a maddesine göre 500.000 ABD Doları cezai şart ile davalıya verilen 157.179,00 TL mubayaa bedeli ve protokolün vaktinden önce sona ermesi nedeniyle davacının uğradığı şimdilik 10.000,00 TL mahrum kalınan kârın davalıdan faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş, 06.10.2016 tarihli dilekçesi ile kâr mahrumiyeti alacağını 515.624,12 TL olarak ıslah etmiştir.

Davalı vekili, feshin haklı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

İlk derece mahkemesince, yapılan yargılama, toplanan deliller ve benimsenen bilirkişi raporuna göre, davalının protokolü feshinin haklı bir nedene dayanmadığı, davacının protokolün 13.a maddesine göre 500.000 ABD Doları cezai şart ve uğranılan kâr kaybını talep edebileceği, 500.000 ABD Doları'nın davalının mahvına sebebiyet vermeyeceği kanaatine varıldığı, davacının sözleşmenin kalan süresi için mahrum kaldığı kâr tutarının 515.624,12 TL olduğu hesaplanmış olmakla birlikte yeni bir bayilik ihdas edilmesi bakımından makul sürenin sektörel ve yasal işlemler dikkate alınarak 3 ay olduğunun kabulüyle yapılan hesaplamaya göre davacının talep edebileceği mahrum kalınan kârın 25.355,27 TL olduğu, ayrıca mubayaa bedeline yönelik fatura içeriklerine göre davacı talebinin yerinde bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 500.000 ABD Doları ile 157.179,00 TL mubayaa bedelinin ve 25.355,27 TL kâr mahrumiyetinin faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

Karara karşı davacı vekili istinafa başvurmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesince, tüm dosya kapsamına göre, davalının istinafa başvurmadığı buna göre protokolün davalı tarafından haksız olarak feshedildiğinin kesinleştiği, davacının istinaf isteğinin reddedilen kâr mahrumiyetine yönelik olduğu, kâr mahrumiyeti süresinin hesabında, öncelikle davacının dava konusu taşınmaz için yeni bir bayilik sözleşmesi yapıp yapmadığı ve yeni bir istasyon kurup kurmadığı tespit edilmeli, yeni bir bayilik ilişkisi kurulmamış ise kâr mahrumiyeti süresinin, fesihten sözleşmenin sonuna kadar olan bölüm için değil, davacının aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makûl süre belirlenerek ve brüt kâr değil net kâr dikkate alınarak hesaplanması gerektiği, somut olayda, sektörel bilirkişinin de yer aldığı bilirkişi heyetince yapılan inceleme sonucu düzenlenen 24.05.2016 tarihli bilirkişi raporunda mahrum kalınan kâr alacağına ilişkin olarak, hem sözleşme süresinin sonuna kadar mahrum kalınan kâr, hem de davacının aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makûl süre 3 ay olarak tespit edilip 3 ay için mahrum kalınan kâr hesaplandığı, dava konusu istasyonun bulunduğu bölge (Üsküdar/Harem/Otogar karşısı) de dikkate alındığında davacının objektif kriterlere göre belirlenen bu 3 aylık süre içinde yeni bir bayilik kurabileceği, davacının henüz bir bayilik kurmamış olduğu yönündeki subjektif değerlendirmesinin yerinde olmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf isteğinin esastan reddine karar verilmiştir.

Karar, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun HMK'nın 353/b-1 maddesi uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ

Yukarda açıklanan nedenlerle, davacının temyiz isteminin reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1. maddesi uyarınca ONANMASINA, HMK'nın 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı bakiye 14,90 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, 07.04.2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Kaynak: https://6102ttk.com/karar/657792500 · sınıflandırıcı zincir-tam · görünüm damgası: yargitay11_temyiz

İncelenen istinaf kararı — İst. BAM 12. HD

Bu Yargıtay 11. HD kararı, aşağıdaki İstinaf Dairesi kararının temyiz incelemesidir. Temyiz sonucu: Onandı

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2019/1251 E. 2019/982 K.

Bayilik sözleşmesinin haksız feshinde mahrum kalınan kâr süresinin hesabı

Gerekçe özeti

Bayilik sözleşmesinin bayi veren tarafından haksız feshi halinde, sözleşmede kâr mahrumiyetinin tazmini taahhüt edilmişse, bu mahrumiyet süresinin hesabında önce bayinin dava konusu bölge için yeni bir bayilik/istasyon kurup kurmadığı tespit edilir; yeni bir ilişki kurulmamışsa süre, fesih tarihinden sözleşme süresinin sonuna kadar değil, bayinin aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli objektif makul süre esas alınarak ve net kâr üzerinden hesaplanır.

Emsal değeri

Bayilik sözleşmesinin haksız feshinde kâr mahrumiyeti süresinin, sözleşme sonuna kadar değil, bayinin yeni bir bayilik kurabilmesi için gerekli objektif makul süre esas alınarak hesaplanması gerektiğine ilişkin tespit, benzer bayilik/dağıtıcılık uyuşmazlıklarında yol gösterici niteliktedir; kararda bu yaklaşım Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin emsal kararlarına da atıfla desteklenmiştir.

Kavramlar: bayilik sözleşmesi haksız fesih cezai şart mahrum kalınan kâr (kâr mahrumiyeti) makul süre net kâr/brüt kâr ayrımı bilirkişi raporu

İstinaf (12. HD) kararının tam metni

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2019/1251

KARAR NO 2019/982

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 07/12/2017

NUMARASI 2015/20 E.-2017/976 K.

DAVA

Tazminat (Bayilik Sözleşmesinden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 10/07/2019

İlk derece mahkemesince davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü.

DAVA

Davacı vekili, taraflar arasında davalının müvekkili bayii olarak faaliyette bulunması amacıyla mülkiyeti TCDD’na ait taşınmaz üzerine akaryakıt/lpg satış ve servis istasyonu kurulması konusunda 25.07.2013 tarihli 5 yıl süreli bir Protokol imzalandığını ve böylece bayilik ilişkisi kurulduğunu, ancak davalının 07.07.2014 tarihinde fesih ihbarnamesi göndererek Protokolü feshettiğini ve feshin 31.07.2014 itibariyle hüküm ifade edeceğini bildirdiğini, ancak feshin haksız ve hukuka aykırı olduğunu, bu durumda Protokolün 13.maddesi uyarınca haksız fesih nedeniyle davalının 500.000-USD cezai şart ile 4 yıllık mahrum kalınan kâra ilişkin tutarı ödemesi gerektiğini, ayrıca davalının kendisine mubayaa edilen mallar nedeniyle 157.179-TL ödemekle yükümlü olduğunu, kâr mahrumiyeti alacağının belirsiz alacak niteliğinde olduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere, 500.000-USD cezai şart alacağının, 157.179-TL mubayaa edilen mallara ilişkin alacağın ve şimdilik 10.000-TL mahrum kalınan kârın tazminine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davacı vekili 06.10.2016 tarihinde sunduğu talep artırım dilekçesinde, mahrum kalınan kâr taleplerini 515.624,12-TL olarak artırdıklarını bildirmiştir.

CEVAP

Davalı vekili, davacının sözleşmenin başından itibaren fiyatlama politikalarındaki yanlışlıkları, yapılan kampanyaların sınırlı olması, çevredeki diğer bayilere verilen desteğin müvekkiline verilmemesi ve hatalı satış stratejileri gibi hususların müvekkilinin sözleşme yapmaktaki menfaatini yok ettiğini, müvekkilinin sürekli zarar etmekte olduğunu, dolayısıyla ilişkinin devamının müvekkili açısından imkansız hale geldiğini ve bu nedenle feshin haklı olduğunu, ayrıca genel işlem koşullarına aykırı bir sözleşme olduğunu, sözleşme geçerli sayılsa bile talep edilen cezai şartın tenkisinin gerektiğini, kusurlu olan davacının kâr mahrumiyeti talebinin de haksız olduğunu, kaldı ki açılan dava sonucu müvekkilinin taşınmazdan tahliyesine karar verildiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ GEREKÇE VE KARAR ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, davalının 31.07.2014 tarihinde Protokolü haksız olarak feshettiği, Protokolün 13/a. maddesi uyarınca davacının haksız fesih nedeniyle 500.000-USD cezai şart ile ayrıca mahrum kalınan kâr talep edebileceği, 500.000-USD’nin davalının ekonomik mahvına neden olmayacağı, davacının sözleşmenin kalan süresi içibn mahrum kaldığı kâr tutarı 515.6241,12-TL olarak hesaplanmış olmakla birlikte, yeni bir bayilik ihdas edilmesi bakımından makul sürenin sektörel özellikler ve yasal işlemler dikkate alınarak üç ay olduğu kabul edilmek suretiyle yapılan hesaplama sonucu ise mahrum kalınan kârın 25.355,27-TL olduğu ve davacının bu tutardaki mahrum kalınan kâr talebinde haklı görüldüğü, ayrıca mubayaa edilen mallar yönünden fatura içerik ve kapsamlarıyla miktarlar dikkate alındığında davacı talebinin yerinde olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 500.000-USD cezai şartın dava tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4-a maddesi uyarınca işleyecek faiziyle, 157.179-TL mubayaa edilen malların değerine ilişkin alacağı ile 25.355,27-TL mahrum kalınan kâr alacağının dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle davalıdan tahsiline, fazla istemin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekilinin istinaf dilekçesinde özetle; İlk derece mahkemesinin, müvekkilinin kâr kaybı alacağı bakımından bilirkişi raporundaki müvekkili aleyhine olan seçimlik hesaplamayı dikkate aldığını, oysa bu hesaplamanın hükme esas teşkil edebilmesinin mümkün olmadığını, Yargıtay HGK’nun 12.06.1996 tarihli 1996/11-372 E., 1996/485 K. sayılı kararında da belirtilen hususların aksine, ilk derece mahkemesinin hiçbir araştırma yapmadan bilirkişinin gerekçesiz biçimde görüş bildiren raporuna dayanarak müvekkilinin kâr yoksunluğunu 3 ay ile sınırlı tuttuğunu, kaldı ki müvekkilinin dava konusu akaryakıt istasyonunun bulunduğu bölgede başkaca bir istasyon açmadığını, bu hususun ıslah dilekçesi ekinde sunulan belgeden de anlaşılmakta olduğunu belirterek hükmün mahrum kalınan kâr alacaklarına ilişkin kısmının kaldırılarak talepleri gibi karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, bayilik sözleşmesinin haksız feshi nedeniyle oluşan cezai şart, mahrum kalınan kâr ve mubayaa edilen malların bedeline ilişkin alacakların tazmini istemine ilişkindir.Davalı, davacının edimlerine yerine getirmemesi nedeniyle sürekli zarar etmekte olduğunu, bu nedenle sözleşmeyi haklı nedenle feshettiğini, ayrıca taleplerin haksız olduğunu savunmuş, ilk derece mahkemesince yukarıda açıklanan gerekçelerle davacının cezai şart ve mubayaa edilen mallara ilişkin alacak taleplerinin kabulüne, mahrum kalınan kâr alacağı talebinin ise kısmen kabulüne karar verilmiş, hüküm davacı vekilince reddedilen mahrum kalınan kâr alacağı yönünden istinaf edilmiştir. Hüküm davalı tarafça istinaf edilmediğine göre davalının 07.07.2014 ve 08.07.2014 tarihli ihtarnameler ile sözleşmeyi 31.07.2014 tarihi itibariyle feshinin haksız olduğu hususu kesinleşmiştir.Bununla birlikte taraflar arasında akdedilen ve yeni bir bayilik ilişkisi kurulmasını öngören 25.07.2013 tarihli 5 yıl süreli Protokolün 13/a maddesi uyarınca, sözleşmenin davalı tarafından haksız feshi halinde, davalı 500.000-USD cezai şart yanında, sözleşmenin vaktinden önce sona ermesi nedeniyle davacının kâr mahrumiyetini tazmin etmeyi kabul ve taahhüt etmiştir.

Kâr mahrumiyeti süresinin hesabında, öncelikle davacının dava konusu taşınmaz için yeni bir bayilik sözleşmesi yapıp yapmadığı ve yeni bir istasyon kurup kurmadığı tespit edilmeli, yeni bir bayilik ilişkisi kurulmamış ise kâr mahrumiyeti süresinin, fesihten sözleşmenin sonuna kadar olan bölüm için değil, davacının aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makûl süre belirlenerek ve brüt kâr değil net kâr dikkate alınarak hesaplanması gerekir(Yargıtay 19.Hukuk Dairesi’nin 11.04.2019 tarihli 2018/2661 E., 2019/2508 K. sayılı ve 15.12.2015 tarihli 2015/3689 E., 2015/16904 K. sayılı emsal kararları). Somut olayda, sektörel bilirkişinin de yer aldığı bilirkişi heyetince yapılan inceleme sonucu düzenlenen 24.05.2016 tarihli bilirkişi raporunda mahrum kalınan kâr alacağına ilişkin olarak, hem sözleşme süresinin sonuna kadar mahrum kalınan kâr, hem de davacının aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makûl süre 3 ay olarak tespit edilip 3 ay için mahrum kalınan kâr hesaplanmıştır.

Dava konusu istasyonun bulunduğu bölge (Üsküdar/Harem/Otogar karşısı) de dikkate alındığında davacının objektif kriterlere göre belirlenen bu 3 aylık süre içinde yeni bir bayilik kurabileceği açık olup, davacının henüz bir bayilik kurmamış olduğu yönündeki subjektif değerlendirmesine itibar edilmemiştir. O halde ilk derece mahkemesince 3 aylık makûl süre dikkate alınarak hesaplanan 25.355,27-TL mahrum kalınan kâr alacağına hükmedilmesinde bir isabetsizlik görülmemiş olup, açıklanan nedenlerle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle;Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 44,40-TL istinaf karar harcından davacı tarafından peşin yatırılan 35,90- TL nin mahsubu ile bakiye 8,50- TL harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına, İstinaf yoluna başvuran davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına,Gerekçeli kararın birer örneğinin taraflara tebliğine, HMK 'nun 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 10/07/2019