I · Yargıtay 11. HD kararı II · İncelenen istinaf kararı (12. HD)

Sigorta tazminatı ibranamesinin gabin nedeniyle iptali koşulları

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · 2018/1939 E. 2019/8133 K. ·

OnandıKesin

★ Emsal

Mahkemenin nitelemesi: Sigorta

Gerekçe özeti

Sigortacının sorumluluğu TTK'nın 1464. maddesi uyarınca kaza tarihinde sigortalanan şeyin gerçek değeri ile sınırlı olduğundan, bu değer üzerinden yapılan ödeme karşılığında verilen ibraname geçerlidir; gabinin objektif unsuru (edimler arasında açık nispetsizlik) ile subjektif unsuru birlikte gerçekleşmedikçe ibranamenin gabin nedeniyle iptali istenemez.

Ele alınan sorunlar

Sigorta tazminatının ödenmesi karşılığında verilen ibranamenin gabin nedeniyle iptal edilip edilemeyeceği → ret

İddia: Davacı, tam zıya olan gemi nedeniyle zararının bir kısmının karşılandığını, kalan zararın ödenmediğini ileri sürerek başlattığı takibe vaki itirazın iptalini ve icra inkâr tazminatına hükmedilmesini istemiştir.

Gerekçe: Geminin zayi olduğu tarih itibariyle gerçek değeri tespit edilmiştir. TTK'nın 1464. maddesi uyarınca sigortacının sorumluluğu, kaza tarihinde sigortalanan şeyin gerçek değeri ile sınırlıdır. Bu değer üzerinden ödeme yapılması üzerine davacı, davalıyı ibra etmiş olup ibraname geçerlidir. Gabinin objektif unsuru gerçekleşmediği gibi subjektif unsuru da tespit edilemediğinden, ibranamenin gabin nedeniyle iptal edilebilme şartları oluşmamıştır. (Yargıtay'ca onanan İlk Derece Mahkemesi gerekçesi)

Emsal değeri

Sigortalı şeyin gerçek değeri üzerinden yapılan ödeme karşılığında verilen ibranamenin geçerliliği ve gabin nedeniyle iptali için objektif ve subjektif unsurların birlikte aranması bakımından emsal değer taşır.

Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
gabin↗ gabinin objektif unsuru↗ gabinin subjektif unsuru↗ müzayaka↗ ibraname↗ tam zıya↗ tekne (gemi) sigortası↗ sigorta değeri↗ itirazın iptali↗ icra inkâr tazminatı↗

Atıf yapılan mevzuat: TTK — TTK 1464

Karar metni

Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster

11. Hukuk Dairesi 2018/1939 E. , 2019/8133 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 12. HUKUK DAİRESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA

Taraflar arasında görülen davada İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 08/03/2017 tarih ve 2014/711 E- 2017/60 K. sayılı kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, istinaf isteminin esastan reddine dair İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi'nce verilen 01/03/2018 tarih ve 2017/801 E- 2018/167 K. sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, duruşma için belirlenen 10.12.2019 günü başkaca gelen olmadığı yoklama ile anlaşılıp hazır bulunan davacı vekili Av. ...dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı.

Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, davalı ... ile müvekkili arasında düzenlenen sigorta poliçesi ile müvekkiline ait 9296365 IMO nolu Türk bayraklı Erol Şenkaya isimli geminin gemi sigortası kapsamında sigortalandığını, geminin yüklü bir vaziyette 19/05/2012 tarihinde Yunanistan'ın Zakymtpos adası açıklarında belirlenemeyen bir sebepten dolayı batarak tam zayi olduğunu, olaydan sonra davalı ... tarafından müvekkilinin zararının bir kısmının karşılandığını ancak, 450.000 USD tutarındaki zararın ödenmediğini, bu nedenle davalı aleyhine takip başlatıldığını ancak, davalının haksız itirazı ile takibi durdurduğunu ileri sürerek, itirazın iptali ile takibin devamını ve icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, davacıya tekne değerinin tamamı olan 2.350.000 USD'nin ödendiğini ve davacının müvekkilini ibra ettiğini ayrıca, davacının iddia ettiği gabin koşullarının da oluşmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

İlk derece Mahkemesince iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, geminin zayi olduğu tarih itibariyle değerinin 2.350.000 USD olduğu, gabinin objektif unsuru gerçekleşmediği gibi, subjektif unsurunun da tespit edilemediği, TTK'nın 1464. maddesi uyarınca davalının sorumluluğunun kaza tarihindeki sigortalanan emtianın gerçek değeri ile sınırlı olduğu, davalının 2.350.000 USD ödeme yaparak davacının davalıyı ibra ettiği, ibranamenin geçerli olduğu ve gabin nedeniyle iptal edilebilme şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Karara karşı, davacı vekilince istinaf yoluna başvurulmuştur. İstinaf Mahkemesince iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, gabinden söz edebilmek için, tarafların karşılıklı edimleri arasında açık nispetsizlik olması, lehine dengesizlik yapılan tarafın müzayaka, tecrübesizliğinden yararlanılması gerektiği, müzayakanın esas itibarıyla ciddi bir mali sıkıntı halini ifade ettiği, somut olayda gerek ekspertiz raporu gerekse alınan bilirkişi raporlarında dava konusu geminin kaza tarihi itibariyle gerçek değerinin en yüksek 2.650.000 USD olabileceğinin tespit edilmesi karşısında davacıya ödenen bedelle sigorta değeri arasında %15'lik farkın aşırı nispetsizlik olarak değerlendirilmesinin söz konusu olmadığı, bu halde gabinin objektif unsuru olan edimler arasında açık bir orantısızlık bulunması şartının gerçekleşmediği gibi, davacı tarafından davalıya verilen ibraname tarihi itibariyle davacının incelenen defter ve kayıtlarına göre ciddi bir sıkıntı içinde olduğuna yönelik bir tespit bulunmadığından gabinin subjektif unsurunun da gerçekleşmediği gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun HMK'nın 353/b-1 maddesi uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ

Yukarda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz isteminin reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1. maddesi uyarınca ONANMASINA, HMK'nın 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı bakiye 8,50 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, 12/12/2019 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.

Kaynak: https://6102ttk.com/karar/563247900 · sınıflandırıcı zincir-tam · görünüm damgası: yargitay11_temyiz

İncelenen istinaf kararı — İst. BAM 12. HD

Bu Yargıtay 11. HD kararı, aşağıdaki İstinaf Dairesi kararının temyiz incelemesidir. Temyiz sonucu: Onandı

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2017/801 E. 2018/167 K.

Sigorta tazminatı ibranamesinin gabin nedeniyle geçersizliği iddiası

Gerekçe özeti

Sigorta tazminatı ödemesi sonrası verilen ibranamenin gabin nedeniyle geçersiz sayılabilmesi için edimler arasında açık bir nispetsizlik (objektif unsur) bulunması ve bundan yararlanılan tarafın ibraname tarihi itibariyle ciddi bir mali sıkıntı (müzayaka) veya tecrübesizlik içinde olması (subjektif unsur) birlikte gerçekleşmelidir; ödenen bedelle gerçek değer arasındaki makul oranda (örneğin %15 civarı) bir fark aşırı nispetsizlik oluşturmaz ve mali sıkıntı iddiası defter-kayıt incelemesiyle desteklenmiyorsa gabin unsurları oluşmamış sayılır.

Emsal değeri

Sigorta tazminatı ödemesi sonrası verilen ibranamenin gabin nedeniyle iptali istemlerinde, edimler arasındaki oransal farkın (somut olayda %15) aşırı nispetsizlik sayılıp sayılmayacağı ve müzayaka unsurunun defter/kayıt incelemesiyle nasıl değerlendirileceği hususunda bölgesel ikna edici emsal niteliği taşımaktadır.

Kavramlar: gabin ibraname sigorta tazminatı aşırı yararlanma müzayaka itirazın iptali gemi ve yük alacaklılığı

İstinaf (12. HD) kararının tam metni

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2017/801

KARAR NO 2018/167

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 08/03/2017

NUMARASI 2014/711 Esas 2017/60 Karar

DAVA

İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 01/03/2018

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince davanın reddine ilişkin hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili sunduğu dava dilekçesinde; davalı ... şirketi ile müvekkili arasında düzenlenen 04/01/2012 başlangıç tarihli sigorta poliçesi ile müvekkiline ait olan ... nolu Türk bayraklı .... isimli geminin gemi sigortası kapsamında sigortalandığını, geminin yüklü bir vaziyette 19/05/2012 tarihinde Yunanistan'ın Zakymtpos adası açıklarında belirlenemeyen bir sebepten dolayı batarak tam zayi olduğunu, olaydan sonra davalı ... şirketi tarafından müvekkilinin zararının bir kısmının karşılandığını ancak 450.000 USD tutarındaki zararın ödenmediğini, bu nedenle davalı şirket aleyhine İstanbul... İcra Müdürlüğünün ... E. Sayılı dosyası üzerinden icra takibi başlatıldığını ,davalının haksız şekilde borca itiraz etmesi nedeni ile takibin durdurulduğunu, bu şekilde sigorta şirketinin sigorta poliçesi ile üstlenmiş olduğu sorumluluğunu da yerine getirmediğini sigorta bedelinin 2.800.000 USD olup geminin tam zayi olduğunu, olaydan sonra taraflar arasında yapılan görüşmelerde müvekkili şirketin ekonomik durumu 3.

Şahıslara ve özellikle işçilere olan borçları vefat eden işçi yakınlarına ödenecek tazminatlar nedeni ile ortaya çıkan zor koşullarda davalı ... şirketinin baskı ve gabin ortamı yaratarak müvekkiline poliçede belirtilen miktarın çok altında ödeme yaptığını bu nedenle takibe itirazın haksız olduğunu ileri sürerek, davalının itirazının iptali ile icra takibinin devamına alacak bedelinin % 20 sinden az olmamak üzere icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; sigorta şirketi tarafından davacı tarafa tekne değerinin tamamı olan 2.350.000 USD'nin ödendiğini ,bu şekilde zararını tahsil ederek davacının müvekkilini ibra ettiğini ibraname gereğince müvekkilinin sorumluluğunun sona erdiğini, ayrıca davacının iddia etmiş olduğu gabin koşullarınında oluşmadığını, geminin batmasından sonra ekspertiz tarafından yapılan araştırmalar sonucu sigortalı teknenin değerinin 2.350.000 USD olarak belirlendiğini, müvekkilinin sorumluluğunun sigorta poliçesi üzerinde yazılı olan sigorta bedeli kadar sigortalının gerçek zararının giderilmesi ile sınırlı olduğunu, geminin gerçek değerininde ödendiğini , 03/10/2012 tarihinde düzenlenen zeyilname ile gemiye poliçe başlangıç tarihi itibariyle aşkın sigorta uygulanmasından dolayı aradaki tutar olan 450.000 USD karşılığı bedele isabet eden pirim payının sigortalıya iade edildiğini, öte yandan davacının müzayaka halinde bulunduğunu da ispat etmesi gerektiğini ancak bu durumun ispatlanamadığı gibi daha fazla zarara uğradığınında ispatlanamadığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk derece mahkemesi, iddia, alınan bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamına göre geminin zayi olduğu tarih itibariyle değerinin 2.350.000-USD olduğunu, gabinin objektif unsurunun gerçekleşmediği gibi subjektif unsuru olan davacının ibraname tarihi itibariyle darda olmasından yararlanma halininde davacının defter ve kayıtlarının incelenmesi neticesinde darda olmadığının anlaşılması nedeniyle tespit edilemediğini, TTK 1464. maddesine göre, davalının sorumluluğunun kaza tarihindeki sigortalanan emtianın gerçek değeri ile sınırlı olduğunu, davalının 2.350.000-USD ödeme yaparak davacının davalıyı ibra ettiğini ibranamenin geçerli olduğunu ve gabin nedeniyle iptal edilebilme şartlarının oluşmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar vermiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili ilk derece mahkemesi kararının gerekçeli olmadığını geminin değerinin gerekçede belirtilmediğini, raporlar arasındaki değer yönden var olan çelişkinin giderilmediğini, 450.000-USD'lik farkın objektif olarak fahiş olmadığının ifade edildiğini bunun hatalı olduğunu, yine müvekkilinin ibraname sırasında zorda olmadığı iddiasınında yerinde olmadığını, şirketin mali yapısına ilişkin hukuki bir değerlendirme yapılmadığını,20.07.2012 tarihli davacının davalının eksperine gönderdiği e-mail yazışmasında zorda olduğunu bildirerek ödeme talep ettiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulünü talep etmiştir.

GEREKÇE

İstinaf incelemesi bakımından Uyuşmazlık, davalı ... şirketine sigortalı olan davacıya ait geminin 19.05.2012 tarihinde batması nedeniyle tam zayi olmasından kaynaklanan zararın ödenmesi nedeniyle verilen ibranamenin gabin nedeniyle geçersiz olup olmadığı noktasındadır.

İlk Derece Mahkemesi, iddia, alınan bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamına göre geminin zayi olduğu tarih itibariyle değerinin 2.350.000-USD olduğu, gabinin objektif unsurunun gerçekleşmediği gibi subjektif unsuru olan davacının ibraname tarihi itibariyle darda olmasından yararlanma halininde davacının defter ve kayıtlarının incelenmesi neticesinde darda olmadığının anlaşılması nedeniyle tespit edilemediği, TTK 1464. maddesine göre, davalının sorumluluğunun kaza tarihindeki sigortalanan emtianın gerçek değeri ile sınırlı olduğu, davalının 2.350.000-USD ödeme yaparak davacının davalıyı ibra ettiğini ibranamenin geçerli olduğunu ve gabin nedeniyle iptal edilebilme şartlarının oluşmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar vermiştir

Davacı vekili İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçeli olmadığını geminin değerinin gerekçede belirtilmediğini, raporlar arasındaki değer yönden var olan çelişkinin giderilmediğini, 450.000-USD'lik farkın objektif olarak fahiş olmadığının ifade edildiğini bunun hatalı olduğunu, yine müvekkilinin ibraname sırasında zorda olmadığı iddiasınında yerinde olmadığını, şirketin mali yapısına ilişkin hukuki bir değerlendirme yapılmadığını, 20.07.2012 tarihli davacının davalının eksperine gönderdiği e-mail yazışmasında zorda olduğunu bildirdiğini kararın hatalı olduğunu iddia etmektedir.

EBK'nun 21. maddesi anlamında gabinden söz edebilmek için, tarafların karşılıklı edimleri arasında açık nispetsizlik olması, lehine dengesizlik yapılan tarafın müzayaka, tecrübesizliğinden yararlanılması gerekmektedir. Müzayaka esas itibarıyla ciddi bir mali sıkıntı halini ifade eder. Somut olayda gerek ekspertiz raporu gerekse alınan bilirkişi raporlarında dava konusu geminin kaza tarihi itibariyle gerçek değerinin en yüksek 2.650.000-usd olabileceğinin tespit edilmesi karşısında davacıya ödenen bedelle ;sigorta değeri arasında %15'lik farkın aşırı nispetsizlik olarak değerlendirilmesinin söz konusu olmadığı, bu halde gabinin objektif unsuru olan edimler arasında açık bir orantısızlık bulunması şartının gerçekleşmediği (Yargıtay 11.HD nin 2012/10447 esas -2013/16865 karar da bu yoldadır.)gibi davacı tarafından davalıya verilen kayıtsız şartsız sorumluluktan kurtulmasına yönelik verilen ibraname tarihi itibariyle davacının bilirkişi tarafından incelenen defter ve kayıtlarına göre ödeme tarihinde davacının ciddi bir sıkıntı içinde olduğuna yönelik bir tespit bulunmadığı,gabinin subjektif unsurununda olayda gerçekleşmediği göz önüne alındığında ilk derece mahkemesinin davanın reddine ilişkin kararında bir isabetsizlik bulunmamakla yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,

Alınması gereken 35,90- TL istinaf karar harcından davacı tarafından peşin yatırılan 31,40- TL harçtan mahsubu ile bakiye 4,50- TL'nin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

İstinaf yoluna başvuran davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına,

Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine,

HMK 'nun 362/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 01/03/2018