Tellaliye sözleşmesinde cezai şartın TBK 182 uyarınca tenkisi

(6100 S. K. m. 353) (6098 S. K. m. 182)

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davalı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili, davalı borçlu ve dava konusu olan gayrimenkulün alıcısı L. C. arasında tellaliye sözleşmesi imzalandığını, davalının sözleşmeye tek taraflı olarak aykırı davrandığını, müvekkilinin taşınmaza alıcı bulduktan sonra davalının satımdan vazgeçerek aralarındaki sözleşmeyi ihlal ettiğini, sözleşmede satıcının geçerli bir hukuki sebep olmaksızın satıştan vazgeçmesi sebebiyle 290.000- TL'nin %10'u oranında komisyon ücretini emlak komisyoncusuna ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini, bu bedelin tahsili amacıyla yapılan takibe davalının itiraz ettiğini ve takibin durduğunu, sonuç olarak davalının Lüleburgaz 1. İcra Müdürlüğünün 2016/3370 İcra dosyasına yaptığı itirazın iptali ile takibin devamına, %20 icra inkar tazminatı ile yargılama giderlerinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının davasını kabul etmediklerini, müvekkilinin kiralık ev sormak için davacının yanına gittiğini, müvekkilinin maliki olduğu dükkanı satmayı düşünmediği halde davacının dükkan için alıcı bulduğunu, müvekkilinin tellaliye sözleşmesini okumadan imzaladığını, gözlerinde sorun olduğunu, müvekkilinin kandırıldığını, normal prosedür olduğuna inandırılarak imza attırıldığını, davalının rahatsızlığı kullanılarak dükkanın değerinin çok altında bir bedelle söz konusu sözleşmenin müvekkiline imzalatıldığını, tapuya başvurunun vazgeçmeyi bildirdikten sonra yapıldığını, satış durumunda kararlaştırılan ücretin %12 olduğunu ama vazgeçme durumunda %10 ceza-i şart konmasının da orantılı olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece taraflar arasındaki sözleşmeden kaynaklı alacağa ilişkin takip yapıldığı, takibin durduğu ve işbu davanın süresinde açıldığı, davalının cevap dilekçesinde sözleşmedeki imzayı inkar etmediği, davalının kandırıldığı iddiasının ise ispat edilemediği, sözleşmede belirtilen satış bedelinin yüzde onu oranındaki miktarın icra dosyasında takibe konulan miktara tekabül ettiği, taraflar arasındaki sözleşme gereğince davacının davalıdan alacaklı olduğu kanaatine vararak davanın kabulüne karar vermiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili duruşmada talep edildiği halde mahkemenin TBK 182. maddesi hükmünü uygulamadığını, sözleşmeden vazgeçilmesinin nedeninin dükkan bedelinin değerinin çok altında olmasından kaynaklandığını bu iddianın tartışılmadığını, müvekkilinin mevcut rahatsızlıklar nedeniyle görme, işitme zihin bulanıklığı yaşadığını sağlık raporu ile bu durunun ispatlandığını bu hususun göz önüne alınmadığını, malın 15 gün sonra müvekkilinin eşine satılmasının kötüniyetli davranış olmadığını, belirterek İlk Derece Mahkemesinin kabul kararının kaldırılmasını davanın reddini talep etmiştir.

GEREKÇE

Uyuşmazlık taraflar arasında akdedilen tellallık sözleşmesi uyarınca taşınmazın satışından vazgeçilmesi nedeniyle cezai şart istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi davacının olayda kandırıldığına ilişkin delil bulunmadığı ve davacının taşınmaz satışı konusunda müşteriyi bulduğu gerekli hazırlıkları yaptığı sözleşme gereğince cezai şart talep hakkı bulunduğu gerekçesi ile davanın kabulüne karar vermiştir. Davalı vekili duruşmada talep edildiği halde mahkemenin TBK 182. maddesi hükmünü uygulamadığını, sözleşmeden vazgeçilmesinin nedeninin dükkan bedelinin değerinin çok altında olmasından kaynaklandığını bu iddianın tartışılmadığını, müvekkilinin mevcut rahatsızlıklar nedeniyle görme, işitme zihin bulanıklığı yaşadığını sağlık raporu ile bu durunun ispatlandığını bu hususun göz önüne alınmadığını, malın 15 gün sonra müvekkilinin eşine satılmasının kötü niyetli davranış olmadığını, belirterek ilk derece mahkemesinin kabul kararının kaldırılmasını talep etmektedir.

Taraflar arasında akdedilen 22.3.2016 tarihli tellaliye sözleşmesi uyarınca davalıya ait Atatürk Mah. Yeni san. Sitesi, 9. Sok. No:15/9 kadastro geçmiş hali ile Gündoğu Mah. 618 ada 769 parsel 8 bağımsız bölümün dava dışı alıcı L. C.'a satışı konusunda davacının aracılık yaptığı, bu konuda tapuda devir işlemleri için hazırlık yaptığı, tapu işlemleri takip sözleşmesi, tapu müdürlüğü başvuru belgesinden anlaşılmaktadır. Ancak davalı sebep göstermeksizin satıştan vazgeçtiği sonra da 6.4.2016 tarihinde eşi D. B.'e satış işlemini gerçekleştirdiği tapu kayıt örneğinden anlaşılmaktadır. Davacının davalıya müşteri bulduğu tapu işlemlerinin gerçekleşmesi için tapuda gerekli hazırlıkları yaptığı sabittir.

Taraflar arasında akdedilen tellaliye sözleşmesinin 3. maddesinin b bendi uyarınca satıcının veya alıcının her biri alım satımdan vazgeçtiklerinde satışa engel çıkaran taraf tellaliye ücreti olarak sözleşmede kararlaştırılan 290.000-TL nin %10 oranında cezai şartı emlak komisyoncusu davacıya ödemek zorunda olduğu sözleşmede kararlaştırılmıştır. Somut olayda davalının geçerli hiç bir sebep göstermeden davacının bulduğu alıcıya tapuyu devretmekten vazgeçtiği anlaşılmaktadır. Davalı yan her ne kadar müvekkilinin yaşı itibariyle kandırıldığını iddia etmiş ise de dosyada yer alan raporlara göre akli dengesinin yerinde olduğu kaldı ki sözleşmenin imzalandığı tarih itibariyle akli dengesinin yerinde olmadığı yönünde dosyada bir delil bulunmadığı gibi tapuda satışın gerçekleştiği gözönüne alındığında bu savunmaya itibar etme imkanı bulunmamaktadır.

TBK 182/son gereği hakimin aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indireceği düzenlenmiştir. Davalı tacir olmadığından, TBK'nun 182/son maddesi gereğince cezai şartın fahiş olması halinde ise tenkisi gereklidir. Davaya Tüketici Mahkemesi sıfatıyla bakılması gerektiği, tarafların iktisadi durumu, özel olarak borçlunun ödeme kabiliyeti ile beraber, borçlunun borcunu yerine getirmemiş olması sebebiyle sağladığı menfaat, kusur derecesi ve borca aykırı davranışın ağırlığı hak, adalet ve nesafet kuralları göz önüne alındığında satış bedelinin %10 u olarak kararlaştırılan cezai şart miktarının fahiş olduğu, uygulamada genel olarak alınan hizmet bedelinin dahi %3 oranlarında bulunması nedeniyle kararlaştırılan ceza koşulundan takdiren yarı oranında indirim yapılmak suretiyle tayin edilen 14.500- TL cezai şart üzerinden takibin devamı gerektiği, takipten evvel temerrüt gerçekleşmediğinden işlemiş faiz bakımından istemin yerinde olmadığı, 14.500-TL üzerinden davanın kısmen kabulüne karar verilmesi gerekirken davanın kabulüne karar verilmesi yerinde görülmediğinden yeniden yargılamayı gerektirmeyen bu husus nedeniyle hükmün kaldırılmasına, yarı oranında tenkisine istem cezai şarta ilişkin bulunmakla likit olmadığı gözetilerek icra inkar tazminatı istemin reddine, kalan kısım için takibin devamına, tenkis nedeniyle reddedilen kısım bakımından davalı yararına yargı gideri ve vekalet ücreti takdir edilmemesine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davalı vekilinin istinaf başvurusunun KISMEN KABULÜNE,

Lüleburgaz 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/290 Esas 2017/216 Karar sayılı 04/04/2017 tarihli hükmün HMK 353(b)-2 maddesi gereği KALDIRILMASINA;

"İtirazın KISMEN İPTALİNE, cezai şarttan takdiren 1/2 oranında tenkis yapılarak 14.500- TL asıl alacağa takip tarihinden itibaren %9 oranında yasal faiz işletilerek takibin devamına, fazla istemin tenkis nedeniyle ve yerinde olmadığından REDDİNE,

Alacak likit olmadığından icra inkar tazminatı isteminin REDDİNE",

İlk derece yargılamasına ilişkin olarak:

6502 sayılı kanunun 73/2 maddesi gereğince davalıdan harç alınmasına yer olmadığına, davacı tarafından yatırılan 29,20-TL başvuru harcı, 29,20 -TL peşin harç olmak üzere toplam 58,40- TL peşin harcın talebi halinde davacıya iadesine,

Davacı tarafından yapılan 107,- TL tebligat ve posta giderinden ibaret yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 100-TL nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına,

Davalı tarafından yapılan 42- TL tebligat ve posta giderinden ibaret yargı giderinin davanın red oranı göz önünde bulundurularak takdiren davalı üzerinde bırakılmasına,

Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. uyarınca hesaplanan 1.740- TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

Davanın red miktarı dikkate alınarak karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT nin 13/2 gereği hesaplanan 58-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,"

İstinaf yoluna başvuran davalı tarafından yatırılan 495- TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine,

Dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362.a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oybirliği ile karar verildi.

08. 11.2017 (¤¤)