Örtülü kazanç aktarımı iade davasında hak düşürücü sürenin başlangıcı

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2024/1978

KARAR NO 2025/664

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 10/10/2024

NUMARASI 2023/111 Esas - 2024/722 Karar

DAVA

Sermaye Piyasası Kanunundan Kaynaklanan (Alacak)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 28/04/2025

Davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; ...AŞnin 1972 yılında Niğde'de kurulduğunu, şirketin 29/02/2016 tarihinde aldığı yönetim kurulu kararı ile pamuk ipliği üretimi ve ticareti faaliyetine son vererek,faaliyet konusunun, halı üretimi ve ticareti olarak değiştirildiği, şirketin 120.000.000-TL sermayesinin tamamının ödendiğini, nominal değeri 0,01-TL olan 12.000.000.000 adet paydan oluştuğunu, şirket hisselerinde imtiyazlı pay bulunmadığını, hisselerinin 30/04/2009 tarihinden itibaren ... AŞ nin 2. ulusal pazarında işlem görmekte iken, 06/12/2016 tarihinden itibaren yakın izleme pazarına alındığını, 31/12/2021-30/06/2022 tarihleri arasında herhangi bir şirket ortağının şirketi tek başına kontrol etme gücü olmadığı, öte yandan 30/06/2022 tarihi itibariyle en yüksek paya sahip ...,en yüksek ikinci pay sahibininn ...

olduğunu, SPK mevzuatı çerçevesinde müvekkili kurul denetçilerinin26/08/2022 tarihli denetleme raporu düzenlendiğini, denetleme raporu kapsamında şirketin yönetim kurulu; davalı şirket ile danışmanlık sözleşmesi adı altında gerçekleştirdiği işlemler ile halka açık ortaklık statüsündeki ... AŞnin mal varlığının 1.568.905-TL azaltıldığı, SPK'nın 21. maddesinde düzenlenen örtülü kazanç aktarımı yasağının ihlal edildiği ileri sürülerek toplam 1.568.905-TL kayıp ve aktarım tutarının, davalı şirketten alınarak ... AŞne iade edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; dava tarihinde ortada bir zarar bulunmadığını, ortada ... AŞ'nin müvekkili şirketten bir alacağı olmadığının ticari kayıtlar ile sabit olduğunu, dava konusu alacağın tasfiye edildiğini,...AŞnin ... Bank ve ... Bankasından olan icraya intikal eden ipotekli ve kredi borçları ile yürütülen danışmanlık işlemlerine ilişkin olarak müvekkili şirketin tüm edimlerini yerine getirdiğini, ilgili bankalar ile protokol yapılandırmalarının imzalanmasını,devam eden süreçte ödemelerin devamını da sağladıklarını,ilgili protokoller imzalanıktan sonra müvekkili şirketin fatura kestiğini, ilgili faturanın, SPK incelemesinden sonra ve 30.06.2022 tarihli bağımsız denetim raporunda belirtildiğini, bununla ilgili olarak zaten ilgili bankalardan da SPK tarafından teyit alındığı SPK raporunun kendisinde yer almakta olduğunu, tüm bu nedenlerle davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece;SPK'nın, 6362 Sayılı Kanunun 21. maddesinde düzenlenen örtülü kazanç aktarımı yasağının ihlal edildiğini tespit etmesi halinde gerekli tedbirleri almaya ve kurulca belirlenecek tutarın tayin edilen süre içinde iadesi için dava açmaya yetkili olduğunu,açılacak iade davası için Kanunun 94/2. fıkrası ile, iade davaları için aynı Kanun'un 92. maddesi birinci ve üçüncü fıkralarına atıf yapılarak, iade davasının 6362 Sayılı Kanunun 92/1-b maddesinde düzenlenen süre içinde açılacağını belirtildiği,buna göre,Kurul'un işlemlerin hukuka aykırılığını tespit ettiği tarihi izleyen 3 ay içinde, her halde işlemin meydana geldiği tarihten itibaren 3 yıl içinde iade davası açmaya yetkili bulunduğu,Kanunun 94/2.

maddesi yollamasıyla 92/1-b maddesinde, SPK'nın iade davası açma süresi düzenlenmişse de, sürenin zamanaşımı süresi mi, yoksa hak düşürücü süre mi olduğunun açıklanmadığı,genel ve özel yasalarda öngörülen zamanaşımı sürelerinin açıkça belirtildiği, hak düşürücü süreler de belirtmede bulunmadığı,SPK'nın yapısı ve işleyişi, görev ve yetkileri, gerek 6362 Sayılı Kanun 92 ve 94. maddesindeki düzenlemelerin içeriği gereği örtülü kazanç aktarımı yasağının ihlali halinde açılacak iade davası için 92/1-b maddesinde öngörülen sürenin bir hak düşürücü süre olduğu, sürenin Kurulca tespiti tarihinden itibaren başlayacağı, düzenlenen denetleme raporu sonrasında, SPK Kurul Karar Organı tarafından, 07/10/2022 tarihinde örtülü kazanç aktarımı yapıldığının tespiti üzerine ilgililer hakkında Niğde C Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğu, kurul için dava açma süresinin bu tarih itibariyle başlayacağı,eldeki iade davası, 20/02/2023 tarihinde üç aylık hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığından davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili;SPK nın 21/4 ile 94 üncü maddelerinde düzenlenen örtülü kazanç aktarımının, Kurul'ca tespiti halinde hukukî sonuçlarına göre; ilk olarak örtülü aktarılan tutarın Kurul tarafından belirlenecek süre içinde kendilerine kazanç aktarımı yapılan taraflardan, aktarılan tutarın ortaklığa iadesinin talep edildiğini, iade edilmez ise, 94/1 madde uyarınca iadesini sağlamak üzere lehine aktarım yapılan taraf aleyhine dava açılarak iadesi talep edildiğini, Kurulun iade davası açma yetkisi, esas itibarıyla başkasının hakkını dava takip yetkisinin özel görünüm biçimi olduğunu, 94/2 maddesindeki atıf, 92 madde hükmünde yer alan birtakım tedbirlerin (imza yetkisinin kaldırılması, yönetim kurulunun görevden alınması vs.) örtülü kazanç aktarımı işlemlerinde de uygulanabilmesine olanak tanıma amacını taşıdığını,örtülü kazanç aktarımının hukuka aykırı bir işlem olmasından dolayı, SPKnın 92/1 madde hükmünde öngörülen tedbirlere de (gerekli mercilere intikal ettirme, yokluk/butlanın tespiti davası ile iptal davası açma, yönetim kurulu üyelerini görevden alma vs.) işin niteliğine uygun düştüğü ölçüde müracaat edebildiği, işbu davaya konu olayda bu taleplerin olmadığı,doğrudan iade için açıldığını,kanunda belirtilen sürelerin, yalnızca malvarlığını azaltıcı nitelikteki işlemlerin iptali, butlan ve yokluğunun tespiti davaları için geçerli olduğunu, borcun kaynağının haksız fiil olduğunu,TBK nın 72 madde hükmü gereği 2/10 yıllık zamanaşımı sürelerinin uygulanacağı, Kurul Karar Organı’nın 54/1430 sayılı kararıyla 29.09.2022 tarihinde karara bağlandığından, 20.02.2023 tarihinde açılan davanın, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde açıldığını, şirketin yönetim kurulu üyeleri ve davalı şirket yetkilisi hakkında SPK’nın 115 inci maddesi kapsamında suç duyurusunda bulunulduğu, soruşturmanın devam ettiğini belirterek, kararın kaldırılarak mal varlığı azaltıldığı tespit edilen ...’dan davalıya aktarılan1.568.905-TL’nin Birko’ya iadesine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 21. maddesinde düzenlenen örtülü kazanç aktarımı iddiasına konu bedelin şirkete iadesi istemine ilişkindir.Kanunun Örtülü kazanç aktarımı yasağı başlıklı 21maddesi(1) Halka açık ortaklıklar ve kolektif yatırım kuruluşları ile bunların iştirak ve bağlı ortaklıklarının; yönetim, denetim veya sermaye bakımından doğrudan veya dolaylı olarak ilişkide bulundukları gerçek veya tüzel kişiler ile emsallerine uygunluk, piyasa teamülleri, ticari hayatın basiret ve dürüstlük ilkelerine aykırı olarak farklı fiyat, ücret, bedel veya şartlar içeren anlaşmalar veya ticari uygulamalar yapmak veya işlem hacmi üretmek gibi işlemlerde bulunmak suretiyle kârlarını veya malvarlıklarını azaltarak veya kârlarının veya malvarlıklarının artmasını engelleyerek kazanç aktarımında bulunmaları yasaktır.

...(4) Kazanç aktarımının Kurulca tespiti hâlinde halka açık ortaklıklar, kolektif yatırım kuruluşları ile bunların iştirak ve bağlı ortaklıkları, Kurulca belirlenecek süre içinde kendilerine kazanç aktarımı yapılan taraflardan, aktarılan tutarın kanuni faizi ile birlikte mal varlığı veya kârı azaltılan ortaklığa veya kolektif yatırım kuruluşuna iadesini talep eder. Kendilerine kazanç aktarımı yapılan taraflar Kurulca belirlenecek süre içinde aktarılan tutarı kanuni faizi ile birlikte iade etmek zorundadır. Örtülü kazanç aktarımı yasağının ihlali ile ilgili 94 üncü ve 110 uncu maddeler ile ilgili mevzuatta öngörülen hukuki, cezai ve idari yaptırımlar saklıdır.Kanunun "Örtülü kazanç aktarımında uygulanacak tedbirler"başlıklı 94 maddesi (1) Kurul, 21 inci maddede belirtilen işlemlerde bulundukları tespit edilen halka açık ortaklıklar, kolektif yatırım kuruluşları ve bunların bağlı ortaklıkları ile iştiraklerinden denetleme sonuçlarının Kurul tarafından belirlenecek usul ve esaslar dâhilinde ortaklara duyurulmasını istemeye, Kurulca belirlenen tutarın tayin edilen süre içinde iadesi için dava açmaya yetkilidir.

(2) (Değişik: 2/1/2017-KHK-684/7 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7074/6 md.) 92 nci maddenin birinci ve üçüncü fıkraları bu madde bakımından da uygulanır.Kanunun "İhraççıların hukuka aykırı işlemleri ile sermayeyi veya mal varlığını azaltıcı işlemlerinde uygulanacak tedbirler" başlıklı 92 maddesinde ise(1) Bu Kanuna tabi ihraççıların, kanuna, sermaye piyasası mevzuatına, esas sözleşme ve fon iç tüzüğü hükümlerine veya işletme maksat ve mevzuuna aykırı görülen durum ve işlemleri sebebiyle sermayenin veya mal varlığının azalmasına veya kaybına yol açtığının Kurulca tespit edilmesi hâlinde, Kurul; a) 6102 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla ilgililerden aykırılıkların giderilmesi için tedbir almasını ve öngörülen işlemleri yapmasını istemeye ve gerektiğinde durumu ilgili mercilere intikal ettirmeye,b) Bu durum ve işlemlerin hukuka aykırılığının Kurulca tespiti tarihinden itibaren üç ay ve her hâlde durum ve işlemin vukuu tarihinden itibaren üç yıl içinde iptal davası ve beş yıl içinde butlan veya yokluğun tespiti davası açmaya, c) Bu durum ve işlemlerin mevcudiyetinin ilk derece mahkeme kararı ile tespit edilmesi veya bu karar beklenmeksizin Kurulun talebi üzerine mahkeme tarafından karar verilmesi hâlinde bu işlemlerde sorumluluğu bulunanların imza yetkilerini kaldırmaya, ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulması hâlinde, yargılama sonuçlanıncaya kadar ilgilileri görevden almaya ve yapılacak ilk genel kurul toplantısına kadar görevden alınan yönetim kurulu üyelerinin yerine yenilerini atamaya yetkilidir.(3) (Ek: 2/1/2017-KHK-684/6 md.;

Aynen kabul: 1/2/2018-7074/6 md.) Bu madde kapsamında Kurul tarafından açılan dava ve takipler ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinde Kurul her türlü harç ve teminattan muaftır.6362 sayılı kanunun 21/4 maddesinde, örtülü olarak aktarılan tutarın iadesinin kazanç aktarılandan talep edilmesi için gereken sürenin SPK tarafından belirleneceği düzenlenmiştir.94(1) madde de "Kurulca belirlenen tutarın tayin edilen süre içinde iadesi için dava açmaya yetkilidir. "denilmiştir. 94/2 maddesinde ise 92(1-3) fıkralarının uygulanacağı belirtilmiştir.Kanunda örtülü kazanç aktarımının iadesi davası için dava açma süresinin yapılan atıf nedeniyle, 92/1-b madde hükmünün uygulanması gerekir. Söz konusu hükümde ise Kurul’un, bu durum ve işlemlerin hukuka aykırılığının Kurulca tespiti tarihinden itibaren üç ay ve her hâlde durum ve işlemin vukuu tarihinden itibaren üç yıl içinde iptal davası ve beş yıl içinde butlan veya yokluğun tespiti davası açmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Buna göre örtülü kazanç aktarımına konu tutarın ilgili şirkete iadesi için davacı kurum tarafından açılacak davanın üç aylık hak düşürücü süre içinde açılması gerekir.Somut olayda; davacı Kurum tarafından 26.08.2022 tarihinde ... şirketinin 2021 yılı işlemlerine ilişkin olarak denetleme raporu düzenlenmiştir. Denetleme raporu üzerine Davacı Kurum Karar Organınca alınan 54/1430 sayılı 29.09.2022 tarihli karar ile,"iii-a Şirket'ten ;ticari hayatın basiret ve dürüstlük ilkelerine aykırı olarak ... (davalı) ... AŞ ye aktarılan 1.598.905-TL nin kanuni faizi ile birlikte Şirket'e iadesi için Kurul kararının tebliğinden itibaren "üç ay"içinde ... nezdinde gerekli takip ve tahsil işlemlerinin yapılmasına ve yapılan işlemler hakkında Kurul'a bilgi verilmesinin istenilmesine "b- Kurulumuzca verilen süre içinde şirkete iadenin yapılmaması durumunda ;SPK nın 94 maddesi uyarınca aktarılan tutarın kanuni faizi ile birlikte Şirket'e kısmen veya tamamen iadesi hususunda Kurulumuz Hukuk İşleri Daire"sinin yetkilendirilmesine "karar verilmiştir.Kurul"un davalı şirkete örtülü kazanç aktarımı işlemlerini Kurul karar tarihi olan 29.09.2022 itibariyle öğrendiğinin kabulü gerekir.

İade davası açmak üzere ayrıca bir süre verilmediğinden atıf yapılan 92.1-b maddesinde ki "Kurulca tespiti tarihinden itibaren üç ay ve her hâlde durum ve işlemin vukuu tarihinden itibaren üç yıl içinde iptal davası ve beş yıl içinde butlan veya yokluğun tespiti davası açmak" üzere öngörülen sürelerin iade davası açma süresi olarak kabulü gerekir. Ne var ki aynı Kanun'un 21(4) maddesinde "Kurulca belirlenecek süre içinde kendilerine kazanç aktarımı yapılan taraflardan, aktarılan tutarın kanuni faizi ile birlikte mal varlığı veya kârı azaltılan ortaklığa veya kolektif yatırım kuruluşuna iadesini talep eder."hükmü bulunmaktadır.Bu halde öncelikle Kurul tarafından belirlenecek süre içinde öncelikle iadenin aktarım yapılan tarafdan şirkete iadesini talep etme zorunluluğu vardır.Bu halde Kurul tarafından belirlenecek sürede iade talep edilecek ,iade edilmediği takdirde dava açılabilecektir.Kurulca dava konusu edilen tutarın iadesi için ilgili şirkete verilen süre dolmadan hak düşürücü sürenin işlemeye başlayacağı kabul edilemez.Kanunun amaca uygun yorumlanması gerekir.Bir tarafdan Kurulca belirlenecek süre içinde iade isteneceği ;diğer yandan hak düşürücü sürenin işlemeye başlayacağının kabulü hukukun temel ilkelerine de aykırıdır.Hak düşürücü süre verilecek sürenin bitiminden itibaren başlayacaktır.Verilecek sürede iadenin sağlanması halinde dava açılmasına gerek kalmayacaktır.Kurul 29.9.2022 tarihli kararı ile örtülü kazancın şirkete iadesi için verilen süre tebliğ evrakına bakılmaksızın 29.12.2022 tarihinde dolmuş ,bu nedenle hak düşürücü sürenin işlemeye başladığı ancak 20/02/2023 tarihinde üç aylık süre dolmadan dava açıldığı anlaşılmaktadır Aksinin kabulü,öncelikle rızaen iadenin sağlanması amaçlanmış iken ,bu süre beklenmeden açılacak dava erken açılmış bir dava olacaktır Açıklanan nedenlerle,hak düşürücü süre dolmadan dava açıldığı anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak dava yeniden görülmek üzere kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 10/10/2024 Tarih 2023/111 Esas - 2024/722 Karar sayılı kararın HMK'nın 353(1)a-4 maddesi gereği KALDIRILMASINA; "Dava yeniden görülmek üzere dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine"Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.28/04/2025