Bankanın çekte usulsüz karşılıksızlık şerhi ile zarar arasında illiyet bağı

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO 2022/2313

KARAR NO 2025/2091

TÜRK MİLLETİ ADINA

KARAR

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 21/09/2022

NUMARASI 2021/857 Esas - 2022/823 Karar

DAVA

Tazminat (Ticari Nitelikteki Haksız Fiilden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 18/12/2025

Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirketin hamili olduğu davalı banka şubesine ait olan 30.04.2020 tarihli, keşidecesi ... ... Ltd. Şti. olan 31.000-TL bedelli çekin gününde davalı bankanın İstoç Şubesine ibraz edildiğini, çekin karşılığının bulunmadığı belirtilerek çekin arkasının yazıldığını ve bankanın ödemekle yükümlü olduğu 1.600-TL'yi ödediğini, çekin Gaziosmanpaşa 6. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile icra takibine konu edildiğini, ayrıca karşılıksız çek şikayetinde bulunulduğunu, Gaziosmanpaşa 1. İcra Ceza Mahkemesinin ... esas sayılı dosyasında keşideci şirket yetkilisi hakkında mahkumiyet kararı verildiğini, kararın istinafı üzerine İstanbul BAM 31. Ceza Dairesinin ...esas 2021/324 karar sayılı ilamıyla, bankaca çekin karşılığının bulunup bulunmadığına ilişkin tespit yapılmadığı,usulünce yapılmış karşılıksızdır işleminin varlığından bahsedilemeyeceği gerekçesiyle kararın kaldırılarak sanığın beraatine karar verildiğini, davalı bankaya tahsil için ibraz edilen çekin, davalı bankanın kusuu ile usulüne uygun şekilde karşılıksızdır işlemini yapmadığından, müvekkili şirketin çeki tahsil etme imkanı ortadan kalktığını, karşı taraf vekili için vekalet ücreti ödemek zorunda kaldığını,ibraz şerhinin hatalı yapılması sonucu müvekkili şirketin uğradığı maddi zararın çeke dayalı takipteki 56.954,14-TL alacak,karşı taraf vekalet ücreti olarak Ankara 11.

İcra Dairesinin...esas sayılı dosyasına ödenen 1.482,38-TL,300-TL yargı gideri olduğunu, toplam maddi zararın 58.736,52-TL olduğunu, ayrıca olayın müvekkili şirketi manevi olarak da yıprattığını belirterek, 58.736,52-TL maddi ve 20.000-TL manevi tazminatın zararın meydana geldiği tarihden itibaren avans faizi işletilerek davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; öncelikle müvekkili banka tarafından ödemekle yükümlü bulunduğu yasal tutarın davacı tarafa ödendiğini, fakat çekin karşılıksız olduğuna dair ibarenin çekin arkasında sehven belirtilmediği açık olup, her ne kadar çekin karşılıksız olduğu belirtilmemiş olsa da, mahkeme tarafından çekin ibraz tarihinde karşılığının olup olmadığının bankadan araştırılarak hüküm verilmesi gerektiğini, kaldı ki davacı tarafın çek borçlusu olan keşideciye karşı tüm alacak yollarını tüketmeden müvekkili bankaya karşı dava açmasının da usul ve yasaya aykırı olduğunu, manevi tazminat talep koşullarının bulunmadığını, ayrıca davacı olay tarihinden itibaren avans faizi talep etmişse de ancak dava tarihinden itibaren yasal faiz isteyebileceğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; ... Bankası Ankara Beşevler Şubesine ait 30.04.2018 tarihli, 31.000-TL bedelli, keşidecisi ...... Ltd. Şti. olan çekin davacı tarafından davalı bankaya ibraz edildiği, davalı banka tarafından çekin arka yüzüne "Çek 30/04/2018 tarih 15:50 saatte ibraz edildi. Yasal garanti kapsamında 1.600-TL hamile ödenmiştir" şerhi düşüldüğü,çek lehdarı davacının Gaziosmanpaşa 6. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibi başlattığı, ayrıca şirket yetkilisi hakkında şikayette bulunulması üzerine Gaziosmanpaşa 1. İcra Ceza Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası ile şirket yetkilisi hakkında mahkumiyet kararı verildiği, kararın istinaf edilmesi sonucunda İstanbul BAM 31. Ceza Dairesinin 28.01.2021 tarih, 2020/1802esas,2021/324 karar sayılı ilamında, çekin bankaya ibrazında çekin karşılığının bulunup bulunmadığına ilişkin tespit yapılmadığı,usulünce yapılmış karşılıksızdır şerhi bulunmadığı gerekçesiyle kararın kaldırılarak sanığın beraatine karar verildiği, ilamda 825-TL ilam vekalet ücreti, 5,09-TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 830,09-TL alacağın tahsili talebiyle davacı aleyhine ilamlı icra takibi yapıldığı, davacı tarafından 02/03/2021 tarihinde dosyaya 1.482,38-TL ödeme yapıldığı, Gaziosmanpaşa 1.

İcra Ceza Mahkemesi'nin ... esas sayılı dava dosyasında davacının 173,40-TL yargı gideri yaptığı,ibraz edilen çekin ibraz anında hesapta karşılığının bulunmadığının çek üzerinde açıkça belirtilmemesinin ayıplı hizmet olarak nitelendirilmesi gerektiği, davalı bankanın ayıplı hizmeti nedeniyle davacının 1.482,38-TL ve 173,40-TL olmak üzere toplam 1.655,78-TL maddi zarara uğradığı, davacının bankadan çek bedelini tahsil yoluna gitmeden önce çekte imzası olan keşideciye karşı tüm hukuki yolları tüketip, hiçbir şekilde tahsil imkanı bulunmadığının ispatlanması gerektiği, dava konusu olay nedeniyle davalı eyleminin davacının kişilik haklarına zarar verdiğinden söz edilemeyeceği gerekçesiyle, davacının maddi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 1.655,78-TL maddi tazminatın 05/06/2021 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazla talebin reddine, davacının manevi tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; mahkemece maddi tazminat taleplerinin çek bedeline ilişkin kısmının keşideciye karşı hukuki yollar tüketilmediği gerekçesiyle reddedildiğini, dosyanın tahsil kabiliyeti bulunmadığını, şirketin faal olmadığını, haciz konulan araç ve taşınmaz hissesi üzerinde başkaca hacizler ve kamu borcu (vergi borcu) bulunduğunu, bu nedenle hacizli araçların satışı halinde paranın şirketin vergi borcuna ve diğer icra dosyalarına gideceğini, paranın tek tahsil edilebilme imkanı olan karşılıksız çek şikayetinden şirket yetkilisinin cezalandırılması olasılığının, davalı bankanın kusurlu işlemi ile müvekkilinin elinden alındığını, bilirkişi raporunda da bankanın kusurlu olduğu ve maddi zararın talep edilebileceğinin belirtildiğini, tüzel kişilerin de kişilik haklarına tecavüz olması durumunda manevi tazminat istemesinin mümkün olduğunu, dosyada bu durum ispatlanmış olmasına rağmen mahkemece manevi tazminat istemlerinin reddedildiğini belirterek, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davacı tarafından ibrazında karşılığı bulunmadığından ödenmeyen çek bedeli ile manevi tazminatın, çekin ibrazında usulüne uygun olarak karşılıksız şerhi konulmaması nedenine dayalı olarak davalı muhatap bankadan tahsili istemine ilişkindir.Somut olayda; davalı banka şubesine ait, keşidecisi dava dışı ... ... Ltd. Şti. olan 30.04.2018 keşide tarihli 31.000-TL bedelli çekin, davacı tarafından davalı bankaya ibraz edildiğinde, banka görevlisince çekin karşılıksız olup olmadığı açıkça belirtilmeyerek çek arkasına "çek 30.04.2018 tarih 15.50 saatte ibraz edildi, yasal garanti kapsamında 1.600-TL hamile ödenmiştir."şerhi düşüldüğü, davacı tarafından keşideci hakkında çeke dayalı olarak 03.07.2018 tarihinde Gaziosmanpaşa 6.

İcra Dairesinin ... esas sayılı (eski Gaziosmanpaşa 3. İcra Dairesinin ... esas sayılı) dosyasında 29.400-TL asıl alacak ile ferileri toplamı 32.937,36-TL alacak için kambiyo senetlerine özgü takip başlatıldığı ve takibin kesinleştiği, davacının şikayeti üzerine davalı şirket yetkilisi hakkında çekle ilgili karşılıksız işlemi yapılmasına sebebiyet vermek suçundan açılan davada, ilk derece mahkemesince verilen mahkumiyet kararının istinafı üzerine İstanbul BAM 31. Ceza Dairesinin ...esas 2021/324 karar sayılı ilamıyla, bankaca çekin karşılığının bulunup bulunmadığına ilişkin tespit yapılmadığı,usulünce yapılmış karşılıksızdır işlemi bulunmadığı gerekçesiyle kararın kaldırılarak sanığın beraatine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Davacı tarafça; çekin arkasına açıkça "karşılıksızdır" şerhi düşülmemesi nedeniyle şirket yetkilisinin beraat etmesi sonucunda, şirket yetkilisinin cezalandırılma olasılığı ortadan kalktığı için, bankanın kusurlu eylemi nedeniyle çek bedelinin tahsil edilme olasılığının ortadan kalktığı ileri sürülerek, çek bedelinin tahsili istenilmektedir.Çek nedeniyle alacaklının çek bedelini çek borçlularından tahsil edemediği halde, davalıya başvurabilmesi için öncelikle çek borçlularına müracaat etmesi gerektiği yerleşik yargı uygulamasıdır. Davacının açtığı işbu davanın görülebilmesi için, öncelikle zararının gerçekleşmesi gerekir. Bankanın çek borçlusunun ödemekle yükümlü olduğu çek bedelinden sorumlu tutulabilmesi için çeke dayalı takip hakkının davalı bankanın kusuruyla ortadan kaldırılması gerekir.

Somut olayda da davacı tarafça keşideci şirket aleyhine takip başlatılmış olup, takibin kesinleştiği, borçlu şirket ile şirket yetkilisi ... adına kayıtlı araçlar ile taşınmazların haczedildiği, ancak tüm araçlar ve taşınmazlar üzerinde davacı dışında onlarca icra dosyasında konulmuş hacizler ile vergi borçları nedeniyle konulmuş kamu hacizleri bulunduğu, davacıdan önceki haciz sayıları dikkate alındığında davacı bakımından alacağın keşideciden tahsil imkanının bulunmadığı anlaşılmaktadır.Çek borçlusu keşidecinin ödeme güçlüğü içinde olduğu anlaşılmaktadır.Ancak çekin ibraz anında karşılığının bulunmadığı, mahkemece yazılan yazıya bankaca verilen cevaptan anlaşılmaktadır. Davalı banka görevlisince hatalı olarak çekin ibrazında arkasına açıkça "karşılıksızdır" şerhi düşülmemiş ise de çekin zorunlu sorumluluk tutarının ödenmiş olması, çekin karşılıksız olduğunu göstermektedir.

Davacı tarafça ise açıkça "karşılıksızdır" şerhi yazılmamış olması nedeniyle, keşideci şirket yetkilisinin karşılıksız çek suçundan beraat ettiği, bu şerh konulmuş olsaydı şirket yetkilisinin mahkumiyetine karar verileceği ve bu nedenle çek bedelini ödeyeceği varsayımına dayanılmaktadır. Cezalandırılma baskısı altında çek bedeli ödenebileceği gibi ödenmeme ihtimali de bulunmaktadır. Bu haliyle bankanın hatalı işlemi ile davacının çek bedelini tahsil edemeyerek davacının zarara uğraması arasında doğrudan illiyet bağı kurulamamaktadır. Davacının zararı çek borçlusunun çek bedelini ödememesi olup şirket yetkilisi hakkında verilen beraat kararı değildir.Açıklanan nedenlerle, davacının çek bedelini tahsil edememesi çek borçlusunun çeki ödeme gücü olmaması nedeniyle gerçekleştiği ,davacının çeki alır iken borçlunun durumun dikkate alması gerektiği zararı ile bankanın kusurlu eylemi arasında doğrudan bağ kurulamadığından davalı banka hakkında ki çek bedeline ilişkin maddi ve davacının malvarlığı zararına sebeb olan kusurun kişilik haklarına saldırı kabul edilemeyeceği gerekçesiyle manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamış ,istinaf nedeni yerinde görülmeyen davacının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,70-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.18/12/2025