Çekin avans olarak verildiğinin ispat yükü davacıdadır

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO 2025/1795

KARAR NO 2025/2166

TÜRK MİLLETİ ADINA

KARAR

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 07/10/2025

NUMARASI 2024/673 Esas - 2025/633 Karar

DAVA

İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 29/12/2025

Davanın reddine ilişkin verilen kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; davacı müvekkili tarafından gıda ürünleri tedarikçisi davalıdan sipariş edilen ürünler karşılığı davalıya 15/11/2023 tarihli 200.000-TL çek verildiğini, çek bedelinin 09/03/2024 tarihinde ödendiğini, davalı tarafından 17/11/2023 tarih ve ... nolu fatura düzenlenerek fatura bilgileri gönderildiği halde siparişe konu ürünlerin makul sürede gönderilmediğini, ödenen bedelin iade edilmediğini, siparişin teslim edilmemesi ve bedelin iade edilmemesi üzere ihtarname gönderildiğini, ihtarname 25/03/2024 tarihinde davalıya tebliğ edilmiş ise de sonuç alınamadığı, iade edilmeyen tutar sebebiyle davacının alacağı 200.000-TL ve ferileri toplamı 250.000-TL nin taraflarına ödenmesi için başlatılan İstanbul 12.İcra Dairesinin ...sayısında kayıtlı ilamsız icra takibine itiraz edildiğini, davalının itirazının iptaline,alacağın %20 oranında icra inkar tazminatının ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı davaya cevap vermemiş, aşamalarda davalı vekili teslim edilmeyen malın ödemesinin yapılmayacağını belirterek davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davacının davalıdan ürün satın aldığı, alınan ürünler karşılığında 200.000-TL bedelli çekin ödendiğinin ancak davalı tarafça malın teslim edilmediği ileri sürüldüğü, davalı tarafça ticari defterlerin sunulmadığı, davacı tarafın ticari defterlerinde ise davalı yönünden kayıt bulunmadığı, davalı tarafça defterler sunulmamış ise de davacı defterlerinde iddialarını doğrulayan kayıt bulunmadığından davacının HMK'nın 222. maddesinden yararlanamayacağı, çekin bir borç ödeme aracı olduğu, çekin düzenlenip verilmesi halinde mevcut ve doğmuş borç için verildiğinin kabul edilmesi gerektiği, çeklerin avans olarak verildiğinin ve davalının malları teslim etmediğinin ispat yükünün davacıda olduğu, çekin avans olarak verildiğinin davacı tarafça ispat edilemediği,ymin deliline de dayanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; Müvekkili tarafından, gıda ürünleri tedarikçisi davalıdan sipariş edilen ürünler karşılığı davalıya 15/11/2023 tarihinde düzenlenen 200.000-TL bedelli tutarlı çek verildiği, çekin 09/03/2024 tarihinde ödendiği ancak ürünler gönderilmediği gibi bedelin iade edilmediği,durumu ortaya koyan wattsap yazışmalarının sunulduğu, davalının defterlerini ibraz etmediği gibi, siparişin teslim edildiği yolunda hiç bir belge sunmadığı açık ve ihtilafsız iken davanın reddi açıkça hukuka aykırı olduğunu, ürünü teslim ettiğini davalının ispat etmekle yükümlü olduğunu, davalının hiç bir defter, belge ve başkaca ispat vesikası ibraz etmediğini, teslim alınmayan ürünün kaydı da olmayacağını davalı dahi çekin mal bedeli karşılığı alındığına itiraz etmemiş ve yazışmalarda ve cevap dilekçelerinde malın teslim edildiğini ileri sürmüş iken mahkemece çekin mal bedeline ait olmayabileceği gerekçesinin anlaşılamadığını ileri sürerek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; davalı tarafça düzenlenen bir adet fatura karşılığı malın teslim edilmediği gibi karşılığında verilen çekin bedeli tahsil edilmesine rağmen iade edilmediği ileri sürülerek ödenen bedelin iadesi için davalı aleyhine başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.Menfi tespit (istirdat) davasında kural olarak, hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır ve alacaklı hukuki ilişkinin (borcun) varlığını kanıtlamak durumundadır. Borçlu bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmiş, ancak bu hukuki ilişkinin senette görülenden farklı bir ilişki olduğunu ileri sürmüşse bu kez, hukuki ilişkinin kendisinin ileri sürdüğü ilişki olduğunu ispat külfeti davacı borçluya düşmektedir.

Zira davacı borçlu senedin bir hukuki ilişkiye dayanmadığını değil, başka bir hukuki ilişkiye dayandığını ileri sürmekte; temelde bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmektedir.Eldeki dava, mal karşılığı verdiği çekten dolayı borçlu olmadığı halde ödemek zorunda kaldığını ileri sürerek ödediği bedelin iadesi için istirdat talep etmiştir.Bilindiği gibi, kural olarak çek bir ödeme aracı olup, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilmektedir. Çekin ödeme dışında başka bir amaçla (örneğin avans olarak) verildiğini iddiasının davacı tarafça (HMK’nın 200. maddesi gözetilerek) ispatlanması gerekir. Davacı vekili çekin mal karşılığı olduğunun davalı tarafın kabulünde olduğunu ileri sürmekte ise de davalı taraf teslim edilmeyen malın bedelinin ödenmeyeceğini savunmuştur.İlk derece mahkemesince, tarafların ticari defter ve kayıtlarının incelenmesine karar verilmiş, davacı şirket ticari defterlerinde tarafların alış verişi ile veya çekin, davalıya avans olarak verildiğine ilişkin kayıt bulunmadığı, ancak davalı tarafça ticari defterler incelemeye ibraz edilmemiştir.

Davacı tarafından ileride teslim edilecek siparişlerin karşılığı olarak verildiğini ileri sürmüş ise de bu iddiasını ispat yönünden herhangi bir sözleşme veya yazılı belge ibraz edilmemiştir. Davacının delilleri ile çekin davalıya avans olarak verildiğini kabule yeterli değildir. Davalı alacaklının asıl hukuki ilişkiyi ispatla yükümlü olmadığı gibi davalı tarafça davacı adına bir adet fatura düzenlediğinden ispat yükü çekin avans olarak verildiğini iddia eden davacıya aittir. Açıklanan nedenlerle ; peşin satış karinesi nedeniyle çekin teslim edilen mallara karşılık verildiğinin kabulü gerektiği ;watshap yazışmalarında da her iki tarafça üçüncü kişi hakkında konuşulduğu davalının teslim borcundan söz edilmediği görüldüğünden ispatlanamayan davanın reddine karar verilmesinde isabetsizlik görülmemiş, istinaf nedenleri yerinde görülmediğinden davacı vekilinin başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Peşin harcın karar harcına mahsubuna başkaca harç alınmasına yer olmadığına,Davacı tarafından yapılan istinaf yargı giderinin üzerinde bırakılmasına,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.29/12/2025