Çeki ağır kusurla iktisap eden faktoring şirketinin çek bedelini iade yükümlülüğü

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/2451

KARAR NO 2025/2191

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 11/10/2022

NUMARASI 2021/482 Esas - 2022/761 Karar

DAVA

İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ 16/07/2021

İSTİNAF KARAR TARİHİ 31/12/2025

Davanın kısmen kabulü-reddine ilişkin kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; İstanbul 13. İcra Dairesinin ... esas sayılı icra takip dosyasına konu, ... ve ... ortaklığı tarafından keşide edilen ve ... Mobilya ... AŞ tarafından cirolanarak müvekkili şirkete verilen, Yapı ve Kredi Bankası Amasya Şubesi 7666367 seri numaralı, 30.04.2020 keşide tarihli 15.000-TL bedelli çekin, müvekkili şirket yetkilisi tarafından ciro edilerekil ... Ltd. Şti'ne gönderilmek üzere 14.01.2020 tarihinde ... Kargo'ya teslim edildiğini ve kargoda meydana gelen hırsızlık olayı neticesinde çekin çalındığını, 22.01.2020 tarihinde İnegöl 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/20 esas sayılı dosyasında zayi nedeniyle çek iptali davası açıldığını ve mahkemece çek hakkında ödeme yasağı kararı verildiğini, yargılama sonunda çekin iptaline karar verilip kararın kesinleştiğini, çekin ...

Gıda ... Ltd. Şti. tarafından ele geçirildiğini ve sahte fatura düzenlenerek ciro yoluyla davalıya devredildiğini, ... Gıda'nın davacı adına düzenlediği 20.12.2019 tarihli faturanın sahte olduğunu, bu hususta suç duyurunda bulunulduğunu, İstanbul C Başsavcılığı'nın 2020/106303 sayılı dosyasında soruşturma başlatıldığını, davalı faktoring şirketinin irsaliyeli faturada bulunması gereken zorunlu unsurları taşımayan sahte faturaya dayalı olarak çalıntı çeki ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ve İstanbul 13. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile müvekkili hakkında icra takibi başlattığını davalının faktoring mevzuatından kaynaklanan sorumluluklarını yerine getirmediğini ve davaya konu çeki iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu,borcun cebri icra tehdidi altında ödendiğini belirterek, müvekkilinden cebren tahsil edilen 21.457,09-TL'nin 27.07.2020 tarihinden itibaren reeskont faiz işletilerek davalıdan istirdadına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; müvekkili şirket ile ... Gıda arasında 26.11.2019 tarihli faktoring sözleşmesi imzalandığını, 15.01.2020 tarihli faktoring işlemi neticesinde, takibe dayanak çekin müvekkiline ciro edilerek devredildiğini, müvekkili şirketin faktoring müşterisi ... Gıda'ya bu işlem neticesinde 14.157,38-TL finansmanı müşterisinin hesabına ödediğini, müvekkilinin iyi niyetli yasal hamil sıfatına haiz olduğunu, çekin müvekkili şirket tarafından yasal süresinde ibrazında, İnegöl 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/20 Esas sayılı dosyasından verilen ödeme yasağı kararı nedeniyle bedelinin tahsil edilemediğini ve bu hususun çekin arkasına şerh edildiğini,çekin keşidecisi ve cirantaları aleyhine icra takibi başlatıldığını,borcun davacı tarafından ödenmesi ertesinde takibin kapatıldığını, yapılan faktoring işleminin mevzuat hükümlerine uygun olduğunu,davacının şahsi defilerini müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini,davacının çeki müşterisine gönderirken kargo yolunu kullandığını, basiretli bir tacir gibi davranmadığını, müvekkilinin çeki devralmadan önce faktoring mevzuatı gereğince yapması gereken araştırmaları yaptığını, müvekkili şirket çek iptali davasına taraf olmadığından, iptal kararının müvekkili şirket bakımından bir bağlayıcılığı bulunmadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davalı şirket ile ... Gıda arasındaki 26.11.2019 tarihli faktoring sözleşmesi kapsamında yapılan faktoring işlemi ile dava konusu çekin davalı şirkete ciro edilerek devredildiği, faktoring işlemine esas faturada malın davacıya satıldığı yazılı ise de, teslim alan imzası bulunmadığı, salt bu fatura ile dava dışı şirket ile davacı şirket arasında ticari ilişkinin ispatının mümkün olmadığı, davalı faktoring şirketinin faktoring işlemine esas aldığı fatura ve fatura konusu işi araştırmadığı, denetlemediği, teyit ettirmediği, buna karşılık davacı şirketin de çeki özel bir kargo şirketi ile ve sigortasız olarak göndermesi nedenleriyle karşılıklı kusurlu bulunduğu, bu nedenle olayda tarafların %50'şer oranında kusurlu olduğu, bu sebeple davacının icra baskısı altında 27/07/2020 tarihinde ödediği 21.457,09-TL'nin yarısı olan 10.728,55-TL'den davalının sorumlu olduğu gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne, 10.728,55-TL'nin 27/07/2020 tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsil edilerek davacıya ödenmesine, fazla istemin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili; mahkemece davalının faktoring işlemine esas aldığı fatura ve fatura konusu işi araştırmadığı, denetlemediği, teyit ettirmediği ve belirtilen nedenlerle faktoring işleminin usul ve yasaya aykırı olduğu kabul edilmesine rağmen, müvekkilinin çeki özel bir kargo şirketi ile ve sigortasız olarak göndermesi nedeniyle müvekkiline kusur atfının hatalı olduğunu, zira müvekkilinin çeki özel bir kargo şirketi ile ve sigortasız olarak göndermesinin, davalının usul ve yasaya aykırı faktoring işlemini kısmen veya tamamen geçerli hale getirmeyeceğini ve kusurunu da kısmen veya tamamen ortadan kaldırmayacağını belirterek, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili; müvekkili şirket ile ... Gıda arasında imzalanan 26.11.2019 tarihli faktoring sözleşmesi uyarınca yapılan 15.01.2020 tarihli faktoring işlemi neticesinde, takibe dayanak çekin müvekkiline ciro edilerek devredildiğini,mahkemece alınan bilirkişi raporunda, müvekkil ile ... Gıda arasında gerçekleştirilen faktoring işlemlerinin 6361 sayılı kanun çerçevesinde faktoring teamül ve kurallarına uygun olarak yapıldığının belirtildiğini, bilirkişi raporundaki bu tespit doğrultusunda müvekkilinin faktoring mevzuatından kaynaklanan araştırma yükümlülüklerini yerine getirdiğini ispatladığı, mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, davacının şahsi defi niteliğindeki çekin kargoda kaybolduğu iddiasını müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini, davacının çeki müşterisine gönderirken kargo yolunu kullanması nedeniyle kusurlu olduğunu,davacının iddialarını ispatlayamadığını, bilirkişi raporunda faturanın sahteliğinin kanıtlanması bakımından dava dışı ...

Gıda şirketinin ticari defterlerinin incelenmesi gerektiği belirtilmesine rağmen, mahkemece bu konuda inceleme yapılmadan karar verilmesinin hatalı olduğunu belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792 ve İİK nın 72.7 maddesine dayalı olarak çek bedelinin istirdatı istemine ilişkindir.TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekir.

Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin mücerretlik vasfını ortadan kaldırır. Somut olayda; dava konusu ... Bankası Amasya Şubesine ait 30.04.2020 keşide tarihli, 7666367 çek no'lu, 15.000-TL bedelli, keşidecisi dava dışı ... ve ... ortaklığı olan çekin lehtarı tarafından davacıya ciro edildiği, çek arkasında davacıdan sonra ... Gıda şirketinin cirosunun bulunduğu, çekin kargoda çalındığı iddiasıyla davacı tarafından açılan iptal davasında çekin zayi nedeniyle iptaline karar verildiği ve kararın kesinleştiği, çekin ... Gıda şirketi tarafından davacı adına düzenlenen 20.12.2019 tarihli 15.120-TL bedelli faturaya istinaden tevdi bordrosu ile 15.01.2020 tarihli faktoring işlemi ile davalıya devredildiği, çekin davalı tarafından bankaya ibrazında mahkemenin tedbir kararı nedeniyle ödeme yapılmaması üzerine davalı tarafından İstanbul 13.

İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında davacının da aralarında bulunduğu çek sorumlularına karşı icra takibi başlatıldığı, takibin kesinleştiği, davacı tarafından dosya borcunun 27.07.2020 tarihinde 21.457,09-TL olarak ödendiği anlaşılmaktadır.Mahkemece alınan bilirkişi raporunda; dava konusu çekin davacının ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, davacı defterlerinde ... Gıda ile ticari iişkisi olmadığı, çekin davalının defterlerine de işlendiği, davalı tarafından 15.120-TL'lik fatura temliki karşılığında yapılan faktoring işlemiyle ... firmasına 14.157,38-TL ödeme yapıldığı, davalının ibraz ettiği belgelere göre, alınan faturanın araştırıldığı ve olumlu sonuca ulaşıldığı, çek için de sahte çek taraması yapıldığı ve ayrıca çek keşidecisinin telefonla teyit edildiğinin yazılı olduğu, ancak çekin keşidecisi ile görüşülerek teyit edildiğine dair bir ses kaydı sunulmadığı, ilgili faturada teslim alan imzasının bulunmadığı, faktoring şirketince borçlu firma hakkında istihbarat çalışması yaptığı, ayrıca teminata aldığı çek hakkında da araştırma gerçekleştirdiği, buna göre faktoring işleminin şekli açıdan mevzuata uyulmak suretiyle yapıldığı, ancak faktoring işlemine esas alınan faturanın ilgili yönetmeliğin 4.

maddesinde yer aldığı şekilde araştırılmadığı ve teyit edilmediği, riskin faktoring şirketince üstlenildiği, dava konusu çekteki ciro silsilesinin düzgün olduğu, faktoring işlemi dayanağı faturanın sahteliği iddiası bakımından dava dışı ... Gıda şirketinin ticari defterlerinin incelenmesi gerektiği bildirilmiştir.Dosya kapsamı deliller ve soruşturma dosyası kapsamında davacının dava konusu çekte yetkili hamil olduğu ve çekin de rızası dışında elinden çıktığı kanıtlanmıştır.6361 sayılı yasanın 9/2. maddesi; faktoring şirketinin, BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile yine BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamayacaklarını ve tahsilini üstlenemeyeceklerini öngörmektedir.

Bu nedenle faktoring şirketleri ancak gerçek ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı olan alacakları devralabilirler. Dolayısıyla faktoring işlemi bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik edilmesi yeterli olmayıp, faktoring şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması, senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra ve ancak tüm bu araştırma ve soruşturma sonucunda olumlu bir sonuca varılması halinde faktoring işlemi yapılması gerekmektedir.

Eldeki davada faktoring işlemine esas olan ve dava dışı ... Gıda tarafından davacı adına düzenlenen 20.12.2019 tarihli faturanın sahte olduğu ileri sürülmüş olup, faturanın davacının ticari defterlerinde de kayıtlı olmadığı tespit edilmiş ve irsaliyeli olarak düzenlenen faturada teslim alan imzası da bulunmamaktadır. Davacının şikayeti üzerine başlatılan ceza soruşturmasında henüz faturanın sahteliği konusunda bir tespit bulunmasa da, bu durum kendisine yasal bir takım imtiyazlar tanınan davalı faktoring şirketinin yasal yükümlülüklerini ortadan kaldırmamaktadır. Bu kapsamda somut olayda davalı faktoring şirketi tarafından, yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda istihbarat çalışması yapıldığı, dayanak faturanın gerçek bir mal-hizmet satışına dayalı olduğu, faturanın taraflarından da teyit alındığı yönünde bir delil sunulmamıştır.

Çekin kargoya 14.01.2020 tarihinde verildiği ,15.01.2020 tarihinde çekin iktisap edildiği dikkate alındığında temlik edilen 20.12.2019 tarihli faturanın düzenlendiği davacı ile irtibat kurulması halinde böyle bir faturanın mevcut olmadığının kolaylıkla anlaşılabileceği açıktır.Davalının çeki iktisapta ağır kusurlu olduğu kanıtlanmasına rağmen, mahkemece davacının çeki özel bir kargo şirketi ile gönderdiği gerekçesiyle davacıya kusur atfı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır.Açıklanan nedenlerle; davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine; davanın kabulü gerekirken yazılı gerekçeyle kısmen kabulüne karar verilmesi doğru değil ise de, yapılan hata/eksiklik nedeniyle yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne ;kararın kaldırılmasına yeniden karar verilerek "davanın kabulüne" karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 11/10/2022 Tarih 2021/482 Esas 2022/761 Karar sayılı kararın HMK 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "Davanın kabulüne, 21.457,09-TL'nin 27.07.2020 tarihinden itibaren reeskont faizi işletilerek davalıdan alınarak davacıya verilmesine"İlk Derece yargılamasına ilişkin olarak;

"Alınması gereken 1.465,73-TL karar harcından davacı tarafından peşin yatırılan 366,44-TL harcın mahsubu ile kalan 1.099,29-TL'nin davalıdan alınarak Hazineye ödenmesine,Davacı tarafından yatırılan 425,74-TL peşin harçların davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davacı tarafından sarf edilen 900-TL bilirkişi ücreti, 47-TL tebligat ve müzekkere gideri olmak üzere toplam 947-TL yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davacı lehine takdir olunan 21.457,09-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine," Alınması gereken 732,87-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 183,30-TL harcın mahsubu ile kalan 549,57-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Yatırılan 80,70-TL peşin istinaf karar harcının davacıya iadesine,Davacı tarafından yapılan 78-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,Davalı tarafından yapılan istinaf yargı giderinin kendisi üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.

31/12/2025