Çalınan çekte ağır kusurlu iktisap nedeniyle istirdat talebinin kabulü

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2023/538

KARAR NO 2025/1729

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 02/11/2022

NUMARASI 2021/157 Esas - 2022/968 Karar

DAVA

Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ 17/02/2021

İSTİNAF KARAR TARİHİ 27/10/2025

Davanın kabulüne ilişkin verilen kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; davacının işyerinde 25.12.2020 tarihinde hırsızlık olayı yaşandığı, 51 adet çekin çalındığı İstanbul 19. İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyasından icra takibine konu edilen "... ... Hortum Makine Sanayi Ve Ticaret Ltd. Şti.'den teslim alınan keşidecisi ...Yapı İnşaat Mobilya Sanayi Ve Ticaret Ltd. Şti. Olan ... AŞ Sefaköy Şubesine ait ... numaralı 31/01/2021 tarihli 14.000-TL bedelli çekin” yetkili hamil olan davacı rızası hilafına hırsızlık suçuna konu edilmesi sebebiyle icra dosyasına ödenen paranın alacaklıya ödenmemesi, tüm borçlular bakımından icra takibinin durdurulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi ve davacının yetkili son hamili olduğu takibe konu çekin davacı lehine istirdadına/ödenmiş ise icra dosyasındaki paranın davacıya ödenmesine karar verilmesi talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; davalının iddialarının aksine dava konusu çekin çalındığı hususunu ispat edemediğini, davacı basiretsiz ve ağır kusurlu davranışıyla oluşan zarardan tek başına sorumlu olduğunu, dava konusu çekin meşru, haklı ve iyiniyetli hamili olduğu, bu nedenle çekin zayi edildiği, müvekkilin yetkili hamil olmasına engel teşkil ettiği, dava şartı olan arabuluculuk başvurusu yerine getirilmediğinden davanın usulden aksi halde esastan reddine, davacı tarafın % 20 den az olmamak üzere tazminat ödemesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davaya konu çekin keşidecisinin ...Yapı İnşaat Mobilya şirketi lehdarın ... olduğunu, sonraki cirantaların sırasıyla ..., ...Mad Taş ve ... şirketi, ... Harfiyat İnşaat şirketi, ... şirketi, Teknik Grup, ... ... Hortum Makine, ... ..., ... Triko, ... İplik şirketi olduğunu, Bakırköy CBS 2020/111766 soruşturma dosyasında davalı şirket yetkilisinin şüpheli olarak alınan ifadesinde, çekin ticari ilişki karşılığında ... Triko Şirketinden alındığını, ... ... isimli kişiyi tanımadığını, çekin çalıntı olduğunu bilmediğini, ... şirketinden alacağın tahsili için icra takibi başlattığını beyan ettiği, davacının hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat ettikten başkaca hamilin çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğunu ispat etmesi gerektiğini, davacı tarafın çek üzerinde ciro ve imzası olmadığı,ancak çekin davacı taraf ticari defterine 24.12.2020 tarihli tahsilat makbuzuyla kayıtlı olduğunu, davacının işyerinde 25.12.2020 tarihinde hırsızlık olayı yaşandığını, bu olaya ilişkin kapsamlı soruşturmanın devam ettiğini, çekin davalı taraf ticari kayıtlarına 29.12.2020 tarihinde girdiğini, aynı olayda çalınan çeklere ilişkin olarak Bakırköy 3 ATM 'nin 2021/482 Esas ile 20222/291 Karar sayılı dosyasında,Bakırköy 6 ATM'nin 2021/515 Esas, Bakırköy 7 ATM'nin 2021/387 Esas, Bakırköy 2 ATM'nin 2021/487 Esas, Bakırköy 1 ATM'nin 2021/492 Esas, Bakırköy 3 ATM'nin 2021/520 Esas, 2021/746 Esas, 2021/767 Esas, Bakırköy 2 ATM'nin 2021/554 Esas sayılı dosyalarında davaya konu çeklerin aynı yada benzer ciro silsilesiyle davalıya geçtiğinin belirlendiğini, her ne kadar çek illetten mücerret ise de davalının basiretli tacir olarak daha önce hırsızlık, ödeme yasağına konu çekleri edinmesinin basiretli tacirin göstermesi gereken özen ve ihtimam ile uyumlu olmadığını, çeklerin keşide tarihlerininde farklı olduğu dikkate alınarak davalı tarafın yeterli araştırma yapılmadan çeklerin iktisabının basiretli tacir davranışıyla uygun olmadığını, davalı tarafın bu nedenlerle davaya konu çeki iktisabında ağır kusurlu olduğu ve yetkili hamil olmadığı gerekçesiyle (İstanbul BAM 12 HD nin2018/1227 esas, 2020/321 karar, aynı dairenin 2018/1547 esas, 2020/471 karar, Yargıtay 11 HD'nin 2020/5570 esas 2021/4450 karar sayılı ilamları) davanın kabulü ile;

davaya konu çekin son hamilinin davacı olduğunun tespiti ile çekin davalıdan alınarak davacıya iadesine, davacı tarafın tazminat talebinin reddine; HMK.305/A maddesi uyarınca verilen ek karar ile işbu gerekçeli karar ile verilen kararın 1. maddesine (1) fıkrasındaki ".........davacıya iadesine," kısımdan sonra gelmek üzere "Çek keşidecisi tarafından İstanbul 19. İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyasına yatırılan bedelin davacıya ödenmesine" kısmının eklenmesine hükmün bu şeklinde tamamlanmasına karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili; mahkemece iş bu davada ispat yükü davalıya yüklenerek hukuka aykırı olarak davanın kabulüne karar verildiğini, davacının iş bu davada yetkili hamil olduğunu ispatlamanın yanında davalı müvekkilinin kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu da ispat yükü altında olduğunu, bilirkişi raporunda zorlama ve hatalı ifadelere yer verilmişse de görüleceği üzere davacı tarafından bu hususun ispat edilemediği, bilirkişi tarafından ... İplik ile ... Triko arasında ticari ilişki ve çek giriş kayıtları tespit edilerek faturalarda belirtilmiş olan ürünlerin; müvekkilinin Bağlar mah. Osmanpaşa cad. ... Bağcılar adresindeki deposundan ve satın aldıkları firmaların depolarından alıcı tarafından kendi araçları ile teslim alındığından VUK nın 230.

maddesinin 5 numaralı bendi kapsamında irsaliye düzenlenmediğini, satışların vergi dairesine bildirildiğini, davada ispat yükü çekin istirdatına ve borçlu olmadığını iddia edene davacıya ait olup aksinin kabulü kıymetli evrakın mücerretlik ilkesini ortadan kaldıracağını, vergi inceleme raporunun değerlendirilmesinin hukuka aykırı olduğunu, vergi inceleme raporunda sahte fatura düzenlemeye yönelik tespit yapılmadığını, müşterilerinden birinin sahte fatura düzenlemesinin kusurunun müvekkiline yüklenemeyeceğini, sahte fatura kullanımına ait fatura davayla ve iş bu çekteki üst cirantayla alakalı olmadığını, müvekkilinden önceki cirantanın kusuru müvekkile yüklenemeyeceğini, çekin kötü niyetle ve ağır kusurla iktisap edildiğini davacının ispatlayamadığını, kanun maddeleri iyi niyetli olması kaydıyla çeki elinde bulunduran müvekkilinin menfaatini öncelikle koruduğunu ileri sürerek kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava,TTK'nın 792. maddesine dayanılarak açılan çekin istirdadı istemine ilişkindir.

Somut olayda, dava konusu davacı tarafından "... .....Ltd. Şti.'den teslim alınan keşidecisi ...Yapı İnşaat Mobilya Sanayi Ve Ticaret Ltd. Şti. olan ... Bankası Sefaköy Şubesine ait ... numaralı 31/01/2021 tarihli 14.000-TL bedelli çekin davacının elindeyken işyerinde meydana gelen hırsızlık olayında (50 adet çekin) çalındığı,cirantaların sırasıyla ... ...'ten sonra ... ..., ... Triko ... Ltd. Şti. ve son hamilin davalı ... İplik ... Ltd. Şti. olduğu, çekin davalı tarafından bankaya ibraz edildiği, çeke ilişkin Bakırköy CBS'nin 2020/111766 sayılı soruşturması kapsamında soruşturmanın sürdüğü ; davacı tarafından çekin (ve diğer çeklerin) zayi nedeniyle iptali istemiyle dava açıldığı; çekin davalı tarafından İstanbul 19.

İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasında icra takibine konu edildiği,davacının şikayeti üzerine başlatılmış Bakırköy CBS'nin 2020/111766 soruşturma sayılı dosyası bulunmaktadır.TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlanmalıdır.

Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksinin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.Davaya konu çekin davacı uhdesindeyken hırsızlık sonucu elinden çıktığı, çalınan diğer çeklerin de benzer ciro silsileleriyle aynı davalıya geçtiği ve davalı tarafından bankaya ibraz edildiği görülmüştür.Davalının çok sayıda farklı olayda, hırsızlık yoluyla elden çıkan çekleri benzer cirantalardan ciro yoluyla devralıp, bir çoğunu son hamil olarak farklı kişiler/firmalar aleyhine icra takiplerine konu ettiği sabittir. İstinaf karar tarihi itibariyle yapılan uyap sorgusunda davalının sadece hukuk mahkemelerinde 476 adet ülkenin farklı il ve ilçelerinde kıymetli evrak ile ilgili dava kaydı bulunmaktadır.

Ayrıca davaya konu olayın şekliyle çok benzer şekilde hırsızlık veya kaybolma olayları kapsamında davalı ... İplik ... Ltd. Şti.'nin eline geçmesi nedeniyle anılan davalıya karşı açılmış çok sayıda menfi tespit ve/veya çekten kaynaklanan davalarda kararlar verildiği ticari hayatın gerekleriyle uyuşmayan bu durum UYAP'tan yapılan incelemede belirlenmiştir. Dairemizin 2022/920 Esas, 2025/517 Karar sayılı ilamı da; elde ki davadan bağımsız olarak (toplam 18 adet çekin çalındığı 20.06.2020 tarihinde yaşanan bir hırsızlık olayında yine ... ..., ... Triko- ... İplik ciro silsilesi bulunmaktadır.) Bu durumda bir tacir olarak basiretli davranması gereken davalı ... İplik ... Ltd. Şti.nin, hem davaya konu olaya ilişkin hırsızlık kapsamında çalınmış çekleri aynı ciro silsilesiyle hem de lehdar-cirantaları farklı olan çok sayıda hırsızlık iddiasına konu çekin son hamili olması tesadüf olarak kabul edilemeyecektir.

Somut hırsızlık olayında da davacının 50 adet çeki çalınmış; çeklerin büyük bölümü ... ..., ... Triko cirolarıyla davalıya geçtiği belirlenmiştir. Başka soygun olaylarında da benzer tesbitler yapıldığından davalının yeterli araştırmayı yapmadan çeki iktisabında ağır kusurlu olduğunun hırsızlık olayı ve sonrasında yapılan ciroların bir organizasyon içinde olduğunun kabulü gerekir.Açıklanan nedenlerle, aynı olayda çalınan diğer çeklerin de aynı cirolar ile davalı elinde bulunması kıymetli evrakın mücerretliği ilkesi kapsamında davalı lehine yorumlanamayacağı;davacının davalının ağır kusurlu iktisabını,yetkili hamil olduğunu kanıtladığı, vergi inceleme raporunda yapılan tesbitlerin, çekin davalı kayıtlarında yer almasının iyiniyetli hamil olarak kabulüne yeter olmadığı,davanın kabulüne dair verilen kararda hukuka aykırılık olmadığından davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 956,34-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 240-TL harcın mahsubu ile kalan 716,34‬-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davalı tarafından yapılan giderlerin kendi üzerinde bırakılmasına, davacı tarafından yapılan 65-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 27/10/2025