Avans olarak verilen çekte bedelsizlik iddiasının ispat yükü davacıdadır

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2023/391

KARAR NO 2025/1610

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 27/12/2022

NUMARASI 2021/1091Esas - 2022/1154 Karar

DAVA

Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 14/10/2025

Davanın reddine ilişkin kararın davacı ve davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, davalı şirkete ... kumaş siparişi verdiklerini, sipariş avansı olarak keşidecisi ... Makine…şirketi olan 8064299 seri numaralı ve 80.000-TL bedelli çeki davalıya verdiklerini, çeke karşılık mal teslimi yapılmadığını,bedelsiz kaldığını, çekin davalı tarafça icra takibine konulduğunu ve taraflarından %10 oranında çek tazminatı talep edildiğini, çek tazminatından çek keşidecisinin sorumlu olduğunu,söz konusu çek nedeniyle davalıya borçlu olmadıklarının tespiti ile çekin takibe konu edildiği icra takibinin iptaline ve davalının kötü niyet tazminatına mahkum edilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; davacının söz konusu çeki, ... Tekstil.. Ltd. Şti ile aralarındaki ticari ilişki nedeniyle bu şirketin borçlarının bir kısmına karşılık olarak verdiğini, kendilerinden ... kumaş sipariş edildiği ve avans olarak bu çekin verildiği iddiasının doğru olmadığını, davacı ile dava dışı ... Tekstil şirketi arasında bir ticari birlikteliğin söz konusu olduğunu, davacının adına kayıtlı “... ... Tekstil” isimli bir şirketin mevcut olduğunu, davacının kumaş sipariş etmesi halinde bunu kendi adına değil, şirketi adına yapacağını, çekteki cironun da bu şirket adına olacağını, oysa davacının çekinin şahsi ciro ile kendilerine teslim edildiğini, davacı adına düzenlenen bir fatura olmadığını, davacının da bunu bilerek çekin ödenmemesi yolu olarak bunu kullandığını, dava dışı ...

Tekstil şirketi ile aralarında süregelen bir ticari ilişkileri olduğunu, verilen çek bedelinin de şirket kayıtlarından düşüldüğünü, davacı ile ticari bir ilişkilerinin olmadığını, çekin karşılığının olmaması sebebiyle arkasının yazdırıldığını, davacının çek tanzim ve teslim tarihinden üç ay sonra böyle bir iddia ortaya atmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu savunarak davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece;

12. 11.2021 tarihli 8064299 seri numaralı ve 80.000-TL bedelli çekin kambiyo senetlerine özgü takibe konularak, çekin keşidecisi ... Makine…Şti, lehtarı ... Kablo…Şti ve ikinci ciranta olan davacı ... aleyhine takip yapıldığı, dosyaya sunulan 09.08.2021 tarihli çek teslim bordrosu ile dava konusu çekin teslim alındığı, teslim belgesinde ilgili cari hesabın: ... Tekstil San.ve Tic. İth. İhr. Ltd. Şti. olarak belirtildiği fakat çek teslim edenin evrakta imzasının bulunmadığı, alınan bilirkişi raporunda taraf ticari defterlerinin tasdikinin yapıldığı, davalının ticari defterlerinde takip tarihi itibariyle dava dışı Alacak Tekstil… Şirketinden 80.000-TL alacaklı gözüktüğü, davalı ve ... Tekstil Şirketi arasında süregelen bir ticari ilişkinin mevcut olduğu, söz konusu alacağın dayanağının 2021 yılına ait kumaş satımına ilişkin fatura olduğu, dava konusu çekin dava dışı ...

Tekstil.. Şirketi hesabına kaydedildiği ve karşılıksız çek nedeniyle hesabın 80.000-TL bakiye verdiği tespit edildiği; davacının ticari defterlerinde, davalı veya dava dışı ... Tekstil Şirketi ile ilgili herhangi bir hesap hareketinin bulunmadığı tespit edildiği, davacı dava konusu 80.000-TL bedelli çeki mal karşılığında avans olarak davalıya verdiğini iddia etmekte ise de çek niteliği itibariyle bir borç ödeme aracı olup, çekin avans çeki olduğunu ispat yükü davacıda olduğu; davacının avans verdiğini iddia ettiği çeki kendi ticari defterlerine kaydetmediği, davalının ise çeki savunmasına paralel şekilde defterlerinde ... Tekstil Şirketi borcuna mahsuben kaydettiği, davacının ilgili çeki avans çeki olarak ve bir mal karşılığı davalıya teslim ettiğini ispata yarar herhangi bir delil sunulmadığından davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEBLERİ

Davacı vekili; alınan bilirkişi raporunda müvekkilin davalıya borcu olmadığı tespiti yapıldığını, müvekkilin davalıya hiç bir borcu yokken çeki vermesi hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, bilirkişi raporunda "İncelenen davalı şirket ticari defter kayıtlarına göre davalının ... Tekstil San. ve Tic. İth. İhr. Ltd. Şti.'den takip tarihi itibariyle 80.000-TL alacaklı olduğunu, davalının çek sebebi ile davacıdan alacaklı olduğunu ispatlayamadığını, davalı tarafın iddiasının ispata muhtaç olduğu belirtildiğini, Tedbir kararı BAM 12.HD'nin 2022/708 Es.2022/596 sayılı kararı ile kaldırıldığından icra veznesine depo edilen paranın davalıya ödendiğini bu bedelin istirdatına karar verilmesini talep etmiştir.Davalı vekili;

İİK nın 72/4 maddesi gereği anılan davada davacı lehine ihtiyati tedbir kararı verilip uygulandığını, müvekkil Şirket lehine yasal düzenlemedeki alt sınır olan % 20 den az olmamak üzere tazminata hükmedilmesi gerekir” düzenlemesi gereği davanın reddi ile birlikte %20 den az olmamak üzere Müvekkil lehine tazminata hükmedilmesi gerektiğini belirterek davacı lehine tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasıdır. Davacı çekin mal karşılığı avans olarak verildiğini, ancak davalının mal teslimi yapmadığını ileri sürerek çeke dayalı icra takibinde davalıya borçlu olmadığının tespitini talep etmektedir. TBK'nın 207. maddesi, “Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler." hükmünü haizdir. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, aksi kararlaştırılmadıkça satış sözleşmelerinde alıcı ile satıcının edimlerini aynı anda eda etmeleri esastır.

O halde, alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya avans ödemesi yaptığını iddia eden davacı, bu iddiasını ispat yükü altındadır. Satış sözleşmesinde aksine bir anlaşma olmadığı takdirde, tarafların edimlerini aynı anda ifa etmeleri kural olduğundan, peşin satış karinesi uyarınca davacının davalıya avans niteliğinde çek ile ödeme yaptığını yazılı delillerle kanıtlaması gerekir. Ayrıca çek, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilen bir ödeme aracı olup, çekin de avans olarak verildiğini ispat yükü davacı üzerindedir. Diğer yandan çek, bağımsız borç ikrarını içeren bir senettir. Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez ve kural olarak ispat yükü, çekin bedelsiz olduğunu ileri süren tarafa aittir.Menfi tespit davasının konusunu oluşturan senedin bedelsizliğine dair iddiayı ispat yükü üzerinde olan senet borçlusu bu iddiasını, HMK’nın 201.

maddesi gereğince ancak yazılı delille/kesin delille ispatlayabilir. Zira bir kambiyo senedine bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikte bulunan hukuki işlemler, değeri ne olursa olsun tanıkla ispat olunamayacaktır. Senede karşı senetle ispat kuralı olarak adlandırılan bu kuralın karşı tarafın muvafakati ve HMK’nın 202. maddesinde düzenlenen delil başlangıcı olarak adlandırılan iki istisnası mevcuttur.Somut olayda çekin avans olarak verildiğini ispata yarayan yazılı belge bulunmamaktadır. Davalı ... şirketinin borcu karşılığı verildiğini savunmuş olup,davalının ticari defterlerinde de ... şirketinin borcuna mahsuben kaydedildiği belirlenmiştir.Davacının çeki avans olarak verdiğini kanıtlar delil sunmadığından davanın reddine ilişkin hükümde isabetsizlik bulunmamıştır.

Her ne kadar davacı çek keşidecisi olmadığından çek tazminatından sorumlu tutulamaz ise de ;bu husus davacı vekili tarafından açıkça istinaf edilmediğinden üzerinde durulmamıştır.İİK nın 72/4 maddesi uyarınca Menfi tespit davasının reddine karar verilirse ihtiyati tedbir kararı kalkar ve takip sürer. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı/davalı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış olmasından dolayı, talebe gerek olmaksızın, mahkeme tarafından resen %20'den az olmayan bir tazminata hükmedilir. Dava dosyasında davalı lehine icra veznesindeki paranın ödenmemesi için ihtiyati tedbir kararı verilerek infaz edildiği anlaşılmakla davanın reddine kararı ile birlikte %20 oranda icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerekirken bu yolda olumlu olumsuz karar verilmemesi doğru görülmemiş,davalı vekili başvurusunda haklı bulunmuştur.Açıklanan nedenlerle istinaf sebepleri yerinde olmayan davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine ;davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek olmadığından kararın kaldırılarak yeniden hüküm verilmesine davanın reddine davalının %20 oranda tazminatın davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 27/12/2022 Tarih 2021/1091Esas - 2022/1154 Karar sayılı kararın HMK 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA;"Davanın reddine" İİK nın 72/4 maddesi gereği %20 oranda hesaplanan 15.466-TL tazminatın davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,İlk derece yargılamasına ilişkin olarak;Alınması gereken 615,40- TL karar harcının peşin alınan 1.473,84- TL peşin harçtan mahsubu ile bakiye 858,44- TL harcın talebi halinde davacıya iadesine,Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,Davalı tarafından yapılan 88-TL tebligat posta masrafının davacıdan alınarak davalıya verilmesine,Davalı vekili için takdir olunan 13.808,46- TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 179,90-TL harcın mahsubu ile kalan 435,50-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davalı tarafından yatırılan 179,90-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine,Davacı tarafından yapılan istinaf yargı giderlerinin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.14/10/2025