Çalınan çeklerin ciro yoluyla iktisabında ağır kusur ve istirdat

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO 2022/1744

KARAR NO 2025/1639

TÜRK MİLLETİ ADINA

KARAR

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 30/03/2022

NUMARASI 2021/70 Esas - 2022/332 Karar

DAVA

İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 16/10/2025

Davanın kabulüne ilişkin kararın davacı ve davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; davacının toplam 18 adet çeki cirolayıp dava dışı ... ... San. Ve Tic. Ltd. Şti.’ne borcunu kapatmak için 15.04.2020 tarihinde 113078359825 gönderi numarasıyla ve 20.06.2020 tarihinde 113078419874 gönderi numarasıyla 2 seferde ... Kargo Tersane/Karaköy şubesine teslim ettiğini, son teslim alan kargo şubesinin Giyimkent şubesi olduğunu, gönderiyi yapan kargo şirketinin internet sitesindeki sorgulamalara göre birinin 16.04.2020 saat 14:39’da ... çalışanı ...’a diğerinin ise 22.06.2020 günü saat 12:49’da yine ... çalışanı ...’e teslim edildiğinin gözükmesine rağmen söz konusu şirkete teslim edilmeden işbu davadaki davalılara ciro yoluyla devredildiği ve tahsile konulduğu bilgisi alındığını,çeklerin teslim edilmiş gibi gösterilmesine rağmen aslında teslim edilmediğini, davalılara davacının iradesi dışında teslim edildiğini, bir başka deyişle çalındığını, akabinde ise davacının hiçbir ticari ilişkisi bulunmayan davalılara devredildiğini, davacının olayı öğrenmesi akabinde muhatap bankalarla hem kendisi hem de keşideciler vasıtasıyla iletişime geçtiğini, ancak muhatap bankaların büyük bir kısmının çek görüntülerinin arka yüzünün ancak Savcılık kanalıyla istenildiğinde gönderileceğini söylediklerini, söz konusu eylem aynı zamanda suç olduğundan Bakırköy C Başsavcılığı’na başvurulduğunu, soruşturmanın 2020/58404 Soruşturma sayılı dosyası ile devam ettiğini belirterek,1- ...

Bankası Bayrampaşa Çarşı Şub. keşidecisi ... .....AŞ,... nolu 30.04.2020 vadeli 41.548-TL bedelli, 2- ... Bankası ... Şub. keşidecisi ... Ulus...AŞ,... nolu 30.04.2020 vadeli 92.000-TL bedelli, ... Bankası Karaköy Ticari Şub. keşidecisi ... Alüm...AŞ ... nolu 30.04.2020 vadeli 110.710,07- TL bedelli, ... A.Ş. Aksaray/İst Şubesi Keşidecisi ... Yapı Mutfak..Ltd Şti.1036612 nolu 10.05.2020 vadeli 30.000-TL bedelli çeklerin davalılara davacının iradesi dışında ciro yolu ile geçtiğini, işbu çeklerin ibraz edilip ödendiğini, haksız tahsil edilen bedellerin davacıya iadesi gerektiğini, davacı ile dava dışı ... ... şirketinin ticari defter kayıtları incelendiğinde davacının çekleri cari hesap ilişkisine ilişkin ...

şirketine gönderdiği ve davacının suça konu çeklerdeki kendisinden sonraki cirantalarla herhangi bir ticari ilişkisi bulunmadığının görüleceğini, dava konusu çekler için ödenen 274.258,07 TL’nin istirdatına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ... ... vekili; davacının davaya konu ettiği çeklerin kargo aracından çalındığını iddia etse de buna ilişkin savcılık şikayeti tutanağından başka herhangi bir belge ibraz etmediğini ve ilgili çekleri kargo firmasına teslimine ilişkin dosyaya ispata yarar bir belge sunmadığını, davacının oluşan zararın tamamından tek başına sorumlu olduğunu, çekin meşru, haklı ve iyiniyetli hamili olduğunu, dava konusu çekin iktisabında kötü niyeti veya ağır kusuru bulunmadığını, davacının çekin kötü niyetle iktisap edildiğini kesin delillerle ispatlaması gerektiğini, bir tacirin kambiyo senetlerini ve ticari evraklarını özenle saklama yükümlülüğü bulunduğunu beyan ederek; davanın reddine, davacı tarafın İİK nın 72 maddesi uyarınca % 20 den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.Diğer davalılar davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; TTK'nın 792. maddesine göre çekin istirdatına karar verilebilmesi için davacının, çeki elinde bulunduran yeni hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiğini ya da iktisapta ağır kusuru bulunduğunu ispat etmesi gerektiği, istirdat davasının son hamile karşı ileri sürülmesi gerektiğinden son hamil olan ... ... dışındaki davalıların iş bu davada husumetleri olmadığı, davalı son hamil ... ... ... Sanayi Ticaret Ltd Şti bakımından ise UYAP sistemi üzerinden yapılan sorgulamada davalılar hakkında menfi tespit ve istirdat istemli olarak bir çok davanın açıldığı, davacı tarafından davalılar aleyhine; Bakırköy 6. ATM'nin 2021/515 E, Bakırköy 7. ATM'nin 2021/387 E, Bakırköy 2. ATM'nin 2021/487 E, Bakırköy 1.

ATM'nin 2021/492 E, Bakırköy 3. ATM'nin 2021/520, 2021/746, 2021/767 E, Bakırköy 2. ATM'nin 2021/554 E dosyaları ile menfi tespit ve istirdat istemli olarak davaların açıldığı, davalara konu çeklerin aynı ya da benzer nitelikte ciro silsileleri ile davalılardan ... ...'e geçtiğinin tespit edildiği, yine UYAP sistemi üzerinden yapılan sorgulamada davalılar aleyhine farklı davacılar tarafından farklı hırsızlık olaylarına dayanılarak menfi tespit ve istirdat davası açıldığı, İstanbul BAM 12. HD'nin ve Yargıtay 11. HD'nin alıntılanan kararlarında da belirtildiği üzere huzurda görülen davanın davalılarının, farklı hırsızlık olayları yoluyla elden çıkan çekleri benzer cirantalardan ciro yoluyla devralarak son hamil olarak farklı kişiler/firmalar aleyhine icra takiplerine konu ettiği;

bu durumda bir tacir olarak basiretli davranması gereken davalının, keşidecileri ve lehdar-cirantaları farklı olan çok sayıda hırsızlık iddiasına konu çeki yeterli araştırmayı yapmadan iktisabında ağır kusurlu olduğu; davacının dava konusu çeklerin yetkili hamili olduğu ve hırsızlık sonucu rızası hilafına çekin elinden çıktığı kabul edilerek davalılar ... .....Ltd. Şti ve ... .....Ltd Şti yönünden davanın pasif husumet nedeniyle reddine, davalı ... ... yönünden açılan davanın kabulüne, dava konusu çeklerin davalı ... ...'ten istirdadına karar verilmiştir.EK KARAR :Davacı vekilinin hükmün tamamlanması talebi üzerine Mahkemece; (maddi hata neticesi 07.04.2022yazılı )doğrusu 02.06.2022 tarihinde onaylanan 20.05.2022 tarihli ek karar ile;

davalı vekilinin hükmün tamamlanması talebinin kabulüne, hükmün 3. bendinin devamına ''... Toplam 274.258,07-TL’nin istirdatına ibaresinin eklenmesine, hükmün bu hali ile tamamlanmasına karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

1-a-Davalı ... ... ..Ltd Şti, mahkeme tarafından davalının ağır kusuru değerlendirilirken hatalı ve eksik inceleme yapıldığını, mahkeme tarafından savcılık dosyasının akıbeti hakkında araştırma yapılmadığını, davacının söz konusu çeklerin çalındığını iddia etse de buna ilişkin savcılık şikayeti tutanağından başka herhangi bir belge ibraz etmediğini, ispat yükü davacıda bulunmasına rağmen iyi niyet göstergesi olarak ticari defterlerini ibraz ettiklerini, söz konusu çeklerin ticari ilişkiye istinaden edinildiğinin bilirkişi raporunda açıkça tespit edildiğini, mahkemenin ve davacıların çalıntı iddiası olan bir çok çeki aynı cirantadan alınması hususunda ağır kusurlu olunduğu iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, söz konusu çekler devir alındığında ileri tarihli çek uygulaması gereği çek cirantaları hakkında hırsızlık iddiaların olduğunun bilinmesinin mümkün olmadığını belirterek kararın kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.b-Davalı ...

... ..Ltd Şti; hükmün tamamlanması yoluyla mahkeme kararının düzeltilmesinin veya değiştirilmesinin mümkün olmadığını, mahkeme yalnızca çekin istirdadına karar vermiş fakat çek bedeli hakkında hüküm kurmamış ise hükmümtamamlanabileceğini belirterek; davacının talebi istinaf kanun yoluna başvuru ile yerine getirilebileceğinden ek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.2-Davacı şirket vekili ,davanın davalı ... ... şirketi yönünden kabulüne karar verildiğini,davanın kabulü ile birlikte "... haksız ödenen toplam 274.258,07-TL’nin istirdatına" karar verilmesi gerektiğini, çeklerin istirdadına karar verdiğini belirterek kararın kaldırılarak düzeltilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, TTK'nın 792. maddesine dayanılarak açılmış çek bedellerinin istirdadı istemine ilişkindir.

Somut olayda, dava konusu ... -Bayrampaşa Çarşı şubesine ait, keşidecisi ... ... AŞ, ... çek numaralı 30.04.2020 keşide tarihli 41.548- TL bedelli ; ... ... Ticari şubesi, keşideci ... Uluslararası.AŞ, ... çek numaralı 30.04.2020 keşide tarihli 92.000- TL bedelli; ... Karaköy Ticari şubesi, keşidecisi ... Alüminyum. AŞ,... çek numaralı 30.04.2020 keşide tarihli 110.710,07- TL bedelli;... AŞ. Aksaray /İst şubesi, keşidecisi ... Yapı..Ltd. Şti, 1036612 çek numaralı 10.05.2020 keşide/vade tarihli 30.000-TL bedelli çeklerin, kargo nezdindeyken çalındığı, çek cirantalarının sırasıyla davacı, davalı ... .....Ltd.Şti., davalı ... ... ... Ltd. Şti. ve son hamilin davalı ... ... ... Ltd. Şti olduğu, çeklerin ibrazındap ödendikleri anlaşılmaktadır.TTK’nın 792.

maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap ettiği veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamalıdır.

Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.Dosya kapsamı ile sabit olduğu üzere, keşidecisi farklı şirketler bulunan çeklerin davacı hamil uhdesindeyken,borçlarına karşılık teslim edilmek üzere kargo şirketine iki ayrı tarihde kargo şirketine teslim edildiği ;kargo kayıtlarında alıcısına teslim edildi kaydı var ise de gerçekte edilmediği ve çekler alıcısına ulaşmadan davacının rızası dışında elinden çıktığı ;çeklerin davalı tarafından ibrazlarında tahsil edildiği anlaşılmaktadır. Dairemizce istinaf incelemesi yapılan emsal dosyalardan bilindiği üzere özellikle kargolarda veya işyerleri soygunlarında çok sayıda çalınan çekler somut olayda olduğu üzere davalı ...

... tarafından icra takiplerine konu edilmektedir.İlk derece mahkemesinin gerekçeli kararında yazılı dava dosyaları haricinde istinaf karar tarihi itibariyle sadece hukuk mahkemelerinde davalının ülkenin çeşitli il ve ilçelerinde kıymetli evraktan kaynaklanan 476 ayrı dava kaydı bulunmaktadır.Davalının hacmine göre bu kadar çalıntı çekin sonuç olarak bir çoğu ... ... ile ticari ilişki neticesi geçtiğini savunmuş olsa da tesadüf ile veya ticari ilişki gereği geçtiğinin kabulü mümkün görülmemektedir. Davacı vekilinin 27.08.2024 tarihli beyan dilekçesi ekinde Dairemize sunulan Küçükçekmece ; 5 Ağır Ceza Mahkemesinin 2023/164 esas ,2024/307 karar sayılı ilamının incelenmesinde ; dosya davalısı ...

... yetkilisinin katılan sıfatını haiz olduğu ceza dava dosyasında ; ... ... yetkilisi şüpheli ...'in mahkumiyetine karar verildiği ,davacının cirosundan sonra ciranta ... ... yetkilisinin dinlendiği ,davalılarla hiç bir ticari ilişkisi olmadığını ve imzaların kendisine ait bulunmadığını beyan ettiği ,yapılan imza incelemesinde ... ... yetkilisinin eli ürünü çıktığından ... ... yetkilisi sanığın nitelikli dolandırıcılık ve sahtecilik suçlarından mahkumiyetine karar verildiği anlaşılmaktadır. Çeklerin ne zaman ... ... eline geçtiği hususunda bir tesbit yapılamasa da ;çeklerin 2020 yılının ilk yarısında kargoya verildiği belirlenmektedir.Yine Dairemizce istinaf incelemesi yapılan 2022/920 esas ,2025/517 esas sayılı dosyada yine bir işyerinde 25/12/2020 tarihinde vuku bulan soygunda 50 adet çekin çalındığı ,yine ...

... cirosuyla davalıya geçtiği anlaşılmaktadır. Mahkemece çok sayıda çalıntı çekin davalı uhdesinde ortaya çıktığı tesbiti yerindedir. Davalı ... şirketinin farklı tarihlerde iki ayrı gönderide gönderilip kaybolan çekleri ciro yoluyla devralıp, bir çoğunu son hamil olarak farklı kişiler/firmalar aleyhine icra takiplerine konu ettiği uyaptan yapılan incelemeler ile ve emsal kararlar ile sabittir. Basiretli tacir gibi davranması gereken davalı ... ... ... Ltd. Şti.nin, çok sayıda hırsızlık iddiasına konu çeki yeterli araştırmayı yapmadan iktisabında ağır kusurlu olduğunun hırsızlık olayı ve sonrasında yapılan ciroların bir organizasyon içinde yapıldığının kabulü gerekir. Söz konusu çekin davalı ...

... ... Ltd. Şti.'nin kayıtlarında yer alması ve davalı vekilinin istinaf dilekçesinde belirttiği hususların araştırılması da sonuca etkili değildir. Açıklanan nedenlerle davalı vekilinin bu yöndeki istinaf sebebi yerinde görülmemiştir.HMK'nın 305/A (1) maddesi "Taraflardan her biri, nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda, ek karar verilmesini isteyebilir. Bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir." hükmünü haizdir. Davacı vekilinin dava dilekçesinde; haksız ödenen çek bedelleri toplamı 274.258,07 TL. nin istirdatını talep ettiği, hükmün tamamlanmasını gerektiren bir eksikliğin söz konusu olduğu, anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf başvurusunun konusunun kalmadığından bir karar verilmesine yer olmadığına ;davalı ...

... şirketi vekilinin asıl ve ek karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun konusu kalmadığından bir karar verilmesine yer olmadığına ,... ... ... San Tic Ltd Şti vekilinin nihai karar ve ek karara yönelik istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Davacı tarafından peşin yatırılan 80,70-TL harcın talebi halinde karar kesinleştiğinde davacıya iadesine ,Davalıdan alınması gereken 18.734,56-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 4.683,64-TL harcın mahsubu ile kalan 14.050,92-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Ek karara yönelik davalıdan alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile kalan 534,70-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davalı ve davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına,Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine,HMK 'nun 361/1.

maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi.16/10/2025