Hırsızlık sonucu çalınan çekte ağır kusurlu iktisap ve istirdat

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2022/2021

KARAR NO 2025/1645

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 16/06/2022

NUMARASI 2020/333 Esas 2022/594 Karar

DAVA

Menfi Tespit, İstirdat

DAVA TARİHİ 16/07/2020

İSTİNAF KARAR TARİHİ 16/10/2025

Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davacı ve asli müdahil vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine yazılan rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; ticari ilişki kapsamında keşideci ... İnş. San. ve Tic. AŞ tarafından müvekkili lehine keşide edilen 15/02/2020 tarihli, 1.403.402-TL bedelli çekin kargo taşıması sırasında 25/11/2019 tarihinde hırsızlık sonucu çalındığını, buna ilişkin soruşturma başlatıldığını, akabinde davalı tarafça çeke dayalı olarak İstanbul 19.İcra Dairesi'nin... esas sayılı dosyasından takibe geçildiğini, çek arkasındaki müvekkili şirket cirosunun sahte olduğunu, çekteki ciro silsilesinin koptuğunu ve bu nedenle kambiyo takibi yapılamayacağını, davalılar ... İnş. ...AŞ ve ... ... Kimya ...Ltd. Şti adına çek arkasında yer alan kaşe ve imzaların sahte olduğunu, çek bedelinin keşideci şirket tarafından müvekkili şirkete ödendiğini, takibe konu çekin bedelsiz kaldığını belirterek müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitine, çekin müvekkiline verilmesine, davalı takip alacaklısı ...

Tekstil Ürün. ... Ltd. Şti'nin kötüniyet tazminatına mahkumiyetine karar verilmesini talep etmiştir.Asli müdahil vekili; müvekkilinin 9116017 seri nolu, 15/02/2020 keşide tarihli, 1.403.402-TL bedelli çekin keşidecisi olduğunu, çek bedelinin yetkili ve gerçek hamili davacı şirkete ödendiğini, ancak çekin hırsızlık sonucu çalındığını ve davalı ... Tekstil ...Ltd Şti tarafından Ankara 3. İcra Dairesi'nin... Esas sayılı dosyasından haksız olarak takibe konulduğunu belirterek müvekkili şirketin takip alacaklısı davalı şirket ile diğer davalı şirketlere borçlu olmadığının tespitine, davalı takip alacaklısı ... Tekstil ...Ltd. Şti'nin kötüniyet tazminatına mahkumiyetine karar verilmesini talep etmiştir.

TEFRİK

Davalılardan iflas nedeniyle tasfiye halinde bulunan davalı ... İnşaat Turizm Taah. Tic. ve San. AŞ yönünden tefrik kararı verilerek bu davalı yönünden davaya mahkemenin 2022/277 E sayılı dosyasında devam edilmektedir.

CEVAP

Davalı ... Tekstil ... Ltd. Şti. vekili; müvekkili şirketin yaptığı işe karşılık takibe ve davaya dayanak çeki cirantadan aldığını, müvekkilinin kusuru bulunmadığını, müvekkili tarafından çekteki imzaların doğruluğu ile ilgili teyit alınamayacağını, müvekkilinin iyiniyetli hamil olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Diğer davalı tarafından davaya cevap verilmemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; imza incelemesi neticesinde takip ve dava konusu çekteki ciranta davacı şirket adına atılı imzaların davacı şirket yetkililerine ait olmadığının tespit edildiği, bu nedenle davacı şirketin dava konusu takibe dayanak çekten dolayı sorumlu tutulamayacağı, takip alacaklısının takip konusu çekin son hamili olduğu, ciro silsilesinde davacı ile kendisi arasında başka cirantaların da bulunduğu, bu nedenle davalının çekteki imzanın davacıya ait olmadığının takip alacaklısı davalı ... tarafından bilinemeyeceği, alacaklının takipte kötüniyetli olduğunun kanıtlanamadığı, çekin iadesi isteminin kıymetli evrakın tedavül kabiliyetini ortadan kaldıracağı, çekin iadesine ilişkin talebin yerinde olmadığı, asli müdahale talebinde bulunan keşidecinin imzaya yönelik bir itirazı bulunmadığı, imzaların istiklali ilkesi gereğince asli müdahale talep edenin lehtarın imzasının geçersiz olduğunu ileri sürerek sorumluluktan kurtulamayacağı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile İstanbul 19.İcra Dairesi'nin...

sayılı dosyasında takibe konulan çekten dolayı davacının davalılara borçlu olmadığının tespitine, koşulları oluşmadığından davacı tarafın tazminat isteminin reddine, davacının dava konusu çekin iadesi yönündeki isteminin reddine, asli müdahilin taleplerinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı ve asli müdahil vekilleri; davalı ciranta ... ...Ltd Şti'nin 15/8/2012 tarihinde kurulduğu, 5 yıl süre ile şirket müdürlüğüne ... isimli kişi atandığı halde süre dolmasından sonra yeni müdür ataması yapılmadığını, çekin çalındığı tarih itibariyle şirketin yetkili müdürü bulunmadığını, hatta ortaklarının dahi Türkiye'de olmadığını, çek arkasında yer alan ciroların tamamının sahte olduğunu, çekin davalı hamil firmanın kayıtlarında yer almadığını, mahkemece ... firmasına yeni müdür atanıp atanmadığının, ortakların Türkiye'de bulunup bulunmadığının, iflas eden tefrik kararı verilen şirketin çek tarihi itibariyle kayyım tarafından idare edilip edilmediğinin, davalıların BA BS beyannamelerinin, ilgililer hakkında ceza davası açılıp açılmadığının, davalı firmalar hakkında Maliye Bakanlığı'na yapılan şikayetin sonucunun araştırılmadığını, davalı firmaların benzer olaylarda çalınan çeklerin arkasında cirolarının bulunduğunu, bu işi sürekli hale getirdiklerini, dava dışı çeklerle ilgili olarak icra dosya numaraları bildirildiği halde istenmediğini, davalı şirketlerin ticari defterlerinin incelenmediğini, davalı firmanın ticari faaliyeti bulunmadığını, ceza soruşturmasının sonucunun beklenmediğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, menfi tespit ve TTK’nın 792. maddesi uyarınca çek istirdatı istemine ilişkindir.

Davacı, keşideci ... ...AŞ ile aralarındaki ticari ilişkiye bianen müvekkili lehine keşide edilen dava konusu çekin kargo taşımasında hırsızlık sonucunda çalınarak sahte imza ile tedavüle sokulduğunu, çekin kötüniyetli firmaların eline geçtiğini, davalının da çekin iktisabında kötüniyetli ve ağır kusurlu olduğunu ileri sürerek menfi tespit ve istirdat isteminde bulunmuş, davalı ise çekteki ciro silsilesinin düzgün olduğunu, çekin ticari ilişkiye binaen alındığını, çek iktisabında ağır kusurlu ve kötüniyetli olmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur. ...'a ait 15/02/2020 tarihli, 9116017 seri nolu 1.403.402-TL bedelli dava konusu çekin keşideci ... ...AŞ tarafından davacı lehine keşide edildiği, çekin sırasıyla ...

İnşaat ...AŞ, ... ... ...Ltd Şti tarafından cirolandığı, son hamilin ise davalı ... ...Ltd Şti olduğu, davalı ... ...Ltd Şti tarafından davacı, asli müdahil ve diğer müracaat borçlularına karşı İstanbul 19. İcra Dairesi'nin... E. Sayılı dosyasında dava konusu çeke dayalı olarak takip başlatıldığı, asli müdahil ... ...AŞ'nin yetki itirazı üzerine asli müdahil yönünden takibe Ankara 8. Genel İcra Dairesi'nin ... E. (Eski Esas no: Ankara 3. İcra Dairesi... E.) sayılı dosyasında devam edildiği anlaşılmaktadır. 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü düzenlenmiştir.

Bu madde uyarınca ispat yükü, çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, davacının bu hususların yanı sıra ayrıca davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu ileri sürüp kanıtlaması gerekmektedir. Dava konusu çekin davacı lehine keşide edildiği, davacının yetkili hamil olduğu ve kargoda meydana gelen hırsızlık sonucunda rızası dışında elden çıktığı sabittir.Dosya kapsamında aksi yönde bir bilgi bulunmamaktadır.Çek üzerinde davacı lehtar adına yapılan ciro imza işleminin davacı şirket yetkililerine ait olup olmadığı hususunda yapılan incelemede çekte davacı adına ciro imzasının sahte olduğu tespit edilmiştir.

Bu durumda davacının davalıya karşı kambiyo sorumluluğu bulunmadığı açık ise de çekin istirdatına karar verilebilmesi için davalının çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğinin ispatı gerekir. Davacı ve asli müdahil vekili, benzer olaylarda çalınan çeklerin davalıların ciro silsilesiyle tedavüle sokulduğunu, davalıların bu işi sürekli hale getirdiklerini iddia etmiştir. Gerçekten de dosya kapsamı incelendiğinde davacının taraf olduğu ve dava konusu edilmeyen farklı çeklerin de benzer ciro silsileleriyle davalı şirketlere geçtiği ve davalı ... tarafından bankaya ibraz edildiği görülmüş, bunun üzerine UYAP sisteminde yapılan tespitler itibariyle, davalı taraf hakkında farklı hırsızlık suçlarına konu çekleri elinde bulundurması nedeniyle başlatılan çok sayıda ceza soruşturmaları ve ceza davaları bulunduğu, henüz kesinleşmese de nitelikli dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik suçları nedeniyle açılan bir kısım davada davalı ...

Ltd Şti yetkilisinin mahkumiyetine karar verildiği (İstanbul 31. ACM'nin 2013/187-442 sayılı; İstanbul 4. ACM'nin 2022/429 E. 2023/141 K. Sayılı) anlaşılmaktadır. Bahsi geçen dosyalardaki suç tarihleri ve ifadeler dikkate alındığında davalının farklı olaylarda, hırsızlık yoluyla elden çıkan çekleri benzer cirantalardan ciro yoluyla devralıp, bir çoğunu son hamil olarak farklı kişiler/firmalar aleyhine icra takiplerine konu ettiği sabittir.Davalı eldeki davada çeki hangi firmadan devraldığına dair bir açıklama yapmamış ise de yapılan ceza soruşturmasında davalı şirket yetkilisi, dava konusu çeki ve diğer çekleri davalı ... ... Kimya Ltd Şti isimli firmanın Mirze isimli yetkilisinden aldığını beyan etmiştir.

... ...Ltd Şti isimli şirketin ticari kayıtlarının incelemesinde şirketin ticaret siciline 16/08/2012 tarihinde tescil edildiği, şirket ortaklarının İngiltere'de yerleşik ... ve ...isimli kişiler olduğu, şirkete 5 yıl süre ile ... isimli ortağın müdür olarak atandığı, süre sonunda şirkete yeniden müdür seçilmediği tespit edilmiştir. Bunun dışında ciro zincirinde ... ...Ltd Şti isimli firmadan önce yer alan ... İnşaat Turizm ...AŞ'nin 19/09/2018 tarihinde iflasının açıldığı, çek basım tarihinin ise 07/03/2019 tarihi olması nedeniyle bu firma adına cironun yapıldığı tarih itibariyle iflas tasfiyesi halinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda bir tacir olarak basiretli davranması gereken davalı ...

...Ltd. Şti'nin, keşidecileri ve lehdar-cirantaları farklı olan çok sayıda hırsızlık iddiasına konu çeki yeterli araştırmayı yapmadan iktisabında ağır kusurlu olduğunun kabulü gerekmiştir (Benzer konuda Yargıtay 11. HD'nin. 26/05/2021 tarih 2020/5570 E. 2021/4450 K.sayılı içtihadı ve Dairemiz'in 12/03/2020 tarihli 2018/1227 E. 2020/321 K. Ve 24/01/2019 tarihli 2018/586 E. 2019/77 K. Sayılı kararları da aynı yöndedir.) O halde ilk derece mahkemesince ağır kusurlu olarak iktisap edilen çekin davalı ...'den istirdatı koşulları oluştuğu halde istirdat talebinin reddine karar verilmesi doğru olmamıştır.Müdahale tabinde bulunan ... ...AŞ tarafından nispi harcı yatırılarak müdahale yolu ile davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesi talep edilmiştir.

Yukarı da belirtildiği üzere davacı lehtarın elinden rıza dışı çıkan ve istirdatına karar verilen dava konusu çeki ağır kusurlu olarak iktisap eden davalı ... ...Ltd Şti meşru ve yetkili hamil sıfatına sahip değildir. Dava konusu çekin istirdadına karar verildiğinden davalı ... ...Ltd Şti'nin çek üzerinde kambiyo senedinden kaynaklanan bir hakkı bulunmamaktadır. Bu durumda senedin keşidecisi sıfatıyla takip borçlusu olan asli müdahil ... ...AŞ'nin senedin meşru hamili olmayan takip alacaklısı ... ...Ltd Şti'ye ve diğer davalılara karşı kambiyo sorumluluğu bulunmadığından menfi tespit isteminin kabulü gerekir. İİKnın 72/5 fıkrası uyarınca borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğunun anlaşılması halinde, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın alacaklıdan tahsiline karar verileceği, takdir edilecek zararın haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamayacağı düzenlenmiştir.

Davalı hamilin ağır kusurlu ve kötüniyetli olarak iktisap ettiği çeke dayalı olarak başlattığı takipte kötüniyetli olduğu anlaşılmakla 310.051,87-TL kötüniyet tazminatının davalı ...'den alınarak davacı ve asli müdahile ödenmesine karar verilmiştir.Açıklanan nedenlerle; davacının istirdat, asli müdahilin ise menfi tespit isteminin reddine karar verilmesi doğru olmadığından, davacı ve asli müdahil vekillerinin istinaf başvurularının kabulüne, kararın kaldırılmasına, yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından davacı ve asli müdahilin davalılara borçlu olmadığının tespitine, 310.051,87-TL kötüniyet tazminatının davalı ...'den tahsiline, davacının davalı ... ... Kimya ...Ltd Şti yönünden istirdat isteminin pasif husumet nedeniyle reddine ,dava değeri aynı olup menfi tesbit istemi her iki davalı bakımından kabul edildiğinden yargı gideri ve vekalet ücretinden her iki davalının müteselsilen sorumlu tutulmasına karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı ve asli müdahil vekillerinin istinaf başvurularının kabulüne; İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 16/06/2022 Tarih 2020/333 Esas 2022/594 Karar sayılı kararın HMK'nun 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "Davacının ve asli müdahilin menfi tesbit davalarının kabulü ile davacının ve asli müdahilin davalılara ... 'a ait 15/02/2020 tarihli, 9116017 seri numaralı 1.403.402-TL bedelli çekten ve bu bu çeke dayalı olarak başlatılan İstanbul 19. İcra Dairesi'nin... sayılı ve Ankara 8. Genel İcra Dairesi'nin ... E. dosyasından dolayı borçlu olmadığının tespitine, ...'a ait 15/02/2020 tarihli, 9116017 seri numaralı 1.403.402-TL bedelli çekin davalı ... ...Ltd Şti'den istirdatı ile davacıya verilmesine, Davalı ...

... Kimya ...Ltd Şti yönünden istirdat isteminin pasif husumet nedeniyle reddine,Şartları oluştuğundan 310.051,87-TL kötüniyet tazminatının davalı ... ...Ltd Şti'den alınarak davacı ve asli müdahile ödenmesine, İlk Derece yargılamasına ilişkin olarak; "Alınması gereken 105.898,21-TL karar ve ilam harcından, davacı tarafından yatırılan 26.474,56-TL, asli müdahil tarafından yatırılan 26.475-TL peşin harç olmak üzere toplam 52.949,56-TL'nin mahsubu ile kalan 52.948,65-TL harcın davalılardan müteselsilen alınarak Hazine'ye ödenmesine,Davacı tarafından yatırılan 26.528,96-TL peşin harçların davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, Asli müdahil tarafından yatırılan 26.529,40-TL peşin harçların davalılardan müteselsilen alınarak asli müdahile verilmesine, Davacı tarafından yapılan 1.500-TL bilirkişi ücreti, 176-TL tefrik masrafı, 549,25-TL tebligat gideri toplamı 2.225,25-TL yargı giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,Davacı ve asli müdahil lehine takdir olunan 229.036,31-TL nispi vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacı ve asli müdahile verilmesine,Karar kesinleştiğinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine"Davacı ve asli müdahil tarafından yatırılan peşin istinaf karar harcının (Davacı 80,70-TL, asli müdahil 80,70-TL) karar kesinleştiğinde ve istek halinde kendilerine iadesine, Davacı tarafından yapılan 217-TL istinaf yargı giderinin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine,Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, HMK 'nun 361/1.

maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 16/10/2025