Çek istirdadında hamilin kötüniyet/ağır kusurunun ceza soruşturması delilleriyle ispatı

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2020/861

KARAR NO 2024/1979

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 14/01/2020

NUMARASI 2016/54 Esas - 2020/18 Karar

DAVA

Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 31/12/2024

Davanın davalı .... Şti yönünden kabulüne, diğer davalılar yönünden reddine ilişkin verilen kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin dolandırılması, rızası hilafına çekin elinden çıkması nedeni ile ve çekteki .... Şti imzasının sahte olmasından dolayı davalı-takip alacaklısı hamile, diğer davalılara borçlu olmadığının tespiti ve keşideci tarafından düzenlenen ... Bankası... şubesine ait ... seri nolu 21/12/2015 keşide tarihli 26.000,00 TL tutarlı çekin yetkili hamil müvekkili davacıya iadesi, çek bedelinin ödenmesi halinde bedelinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istiradını talep ederek, davalı ... Şti'nin İİK m.72/4 uyarınca takip konusu alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ...Şti. vekili, takibe konu çek aslının incelendiğinde müvekkilinin muntazam bir ciro silsilesi ile çeki elinde bulunduran meşru hamil olduğunun görüleceğini, dava konusu çekteki ciro silsilesinin düzgün olduğunu, aksi ispatlanamadığı için müvekkilinin iyi niyetli yetkili hamil konumunda olduğunu, Dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 Sayılı TTK'nın 792 maddesine göre, çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin ancak kötüniyetle iktisap etmiş olması veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunması halinde çeki iadeyle yükümlü olup çek istirdadına ilişkin işbu davanın reddine karar vermek gerektiğini beyan ederek, davanın reddine davacı borçlu aleyhine İİK 72/4 maddesi gereğince %20 den aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Diğer davalılarca cevap dilekçesi ibraz edilmemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, takibe konu çekin bedelsiz olduğunu iddia eden davacının, çekin bedelsiz kaldığını ve hamil davalı ... Şirketi'nin kötü niyetli olarak bedelsiz çeki iktisap ettiğini ispat etmesi gerektiğini, somut olayda davacı, dava konusu çeki keşide tarihinden önce tahsil etmek için davalılardan ...'a herhangi bir kesinti yapılmadan tahsil etmesi için verdiğini iddia etmiş olmasına rağmen buna ilişkin herhangi bir delil dosyaya sunmadığı gibi, ciro silsilesinde dava konusu çekin davacıdan... Şirketi'ne geçtiğini, ondan da sırasıyla ..., ... ve ... Ltd. Şti'ye geçtiğini, diğer yandan davalı ...'nun İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığında verdiği ifade de ...'ın dava konusu çeki yanında cirolayarak kendisine verdiğini beyan ettiği, davacının dava konusu çeki keşide tarihinden önce tahsil etmesi için davalı ...'a verdiğini ispat edemediğini, davalı cirantalar ..., ...

ve... Şirketi'nin çeki kötü niyetle iktisap ettiğinin kanıtlayamadığı anlaşılmakla bu davalılar yönünden davanın reddine, diğer davalı... Şirketi yönünden ise çıkarılan yemin davetiyesine icabet etmemesi nedeniyle davanın kabulüne, davaya konu çek nedeniyle tedbir kararı verildiğinden ve tedbir kararı uygulandığından çek bedeli olan 26.000-TL’nin %20’si oranında icra inkar tazminatına karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili, mahkemenin davalı... Ltd. Şti. yönünden davanın kabulü hükmü yönünden herhangi bir itirazı bulunmadığını, davalı ... Ltd. Şti. Hakkında yemin deliline icabet etmemesi nereni ile dava kabul edilmiş olmasına rağmen davalı ... için de aynı durumun söz konusu olduğunu, yemin davetiyesi usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş olmasına rağmen davalı tarafından icabet edilmemiş olup çekin davalı ... tarafından bedelsiz olarak müvekkilinden alındığı hususu ispat olunmasına rağmen yerel mahkemece değerlendirmeye alınmayarak... Ltd. Şti. dışındaki davalılar yönünden davanın reddine karar verildiğini, çekteki ciro silsilesinin kopuk olduğunu,... Ltd. Şti. yönünden isticvap taleplerinin değerlendirilmediğini, davalı ...

taraf defter ve kayıtlarında inceleme yapılması gerekliliği ile talepte bulunulmuşsa da yerel mahkemece bu hususta davalı şirkete kesin süre verilmediğini, defterlerini sunmaktan imtina eden davalı lehine hüküm tesis edildiğini, ceza dosyasının sonucu beklenmeden eksik inceleme ile hüküm tesis edildiğini, davalı... Şirketi'nin kötüniyetli ve ağır kusurlu olduğunu, dava konusu çek hakkında "..." değil "..." takip bulunduğunu, hükmün düzeltilmesi gerektiğini belirterek kararın kaldırılarak tüm davalılar yönünden davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı ve menfi tesbit istemine ilişkindir.TTK’nın 792. maddesine göre; "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür". TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.

Çek istirdatı davalarında davacının; çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.Eldeki dava icra takibinden sonra çeke dayalı olarak açılan bedelsizliğe dair menfi tespit istemine ilişkin olup, ... Bankası Altunizade şubesine ait ... seri nolu 21/12/2015 keşide tarihli 26.000- TL bedelli çek incelendiğinde Keşidecinin dava dışı ...A.Ş., lehdarının davacı ..., cirantalarının sırası ile Davalı ...Ltd.Şti., ...,...

ve...Ltd.Şti. olduğu, Davacının iddiasının dava dışı keşideci şirketten çeki aldıktan sonra acil olarak çeki tahsil etmek istediği, ... şirketindeki komisyonun yüksek olması nedeni ile ...'a gelerek bedel ödenmeksizin tahsil amacıyla teslim ettiği ,davalıların kendisini dolandırdığını ileri sürerek çek nedeniyle borçlu olmadığının tesbiti ve çekin istirdadıdını talep etmiştir.Davacı aynı zamanda karşı yanlar hakkında şikayetçi olması nedeniyle çek nedeniyle ceza soruşturması da başlatılmıştır. Bu nedenle elde ki davada elde edilen deliller yanında ceza soruşturmasında elde edilen deliller kapsamında davalıların çeki iktisapda ağır kusurlu olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.Davacı taraf;

...şirketinin ... ve ... ile birlikte hareket ettikleri , ...Dekarasyonun ise kaşe ve imzasının sahte olduğunu olaydan haberi olmadığını ileri sürmüş, ... Dekarasyon yetkilisi ... ise 25.12.2020 tarihinde alınan ifadesinde ;2015,2016 yılları arasında ... Dekorasyon şirketinin imza yetkilisi olduğunu , şikayet konu çeki cirolamadığını ,kaşenin sahte olduğunu,imzanın kendisine ait olmadığını ... ve .... isimli şahısları tanımadığını beyan etmiştir.26 Mart 2016 tarihli ticaret sicil gazetesinden de ... şirketinin tek ortaklı olduğu ,tek ortağın da ... olduğu ,...'ın ileri sürdüğü gibi ... adlı bir ortağı ve yetkilisi bulunmadığı anlaşılmaktadır. ... ise ; nakliye ve inşaat işi yaptığını,... ile ticari faaliyeti olduğu ,...'ın emlak işi yaptığını ,ayrıca inşaat malzemeleri satar ,...'ın nakliye işini yaptığını ,bunun karşılığında Ümraniyede bulunduğu sırada 26.000-TL değerli çeki yanında imzalayarak verdiğini ,kendisinin de çeki ...

şti.ne verdiğini,çekte ki adının kendi el yazısı ve imzası bulunduğunu kabul etmiştir. ... ise ; kendisinin şikayetçi davacı ...'i tanıdığı,şikayetçiden 26.000-TL lik çek aldığının doğru olduğunu ,bu çeki ...'ya tahsil etmesi için verdiğini ,ancak çeki ... Dekarasyonun yetkilisi ,...'un tahsil ettiğini ,bugün yarın denetimli serbestliğe çıkacağını Avukatıyla yazılı savunma vereceğini beyan etmiştir.Çek araksında ki ciro sıralaması ise gerek ...'nun ,gerekse ...'ın beyan ettiği şekilde değildir.Çek arkasında davacıdan sonra ... Dekorasyon kaşesi ve imzası bulunmaktadır.... da çeki ...'dan aldığını ,...'da tahsil etmesi için ...'ya verdiğini beyan etmektedir.... ile ticari ilişkisi olduğunu beyan etmemiş,ticari ilişkisine ilişkin bir belgede sunmamıştır.Ceza Soruşturmasında uzun süre ...

Dekarasyon ve ... yetkililerine ulaşılamadığı , cirantaların soruşturma dosyasına ticari ilişkileri bakımından hiç bir belge sunmaması davacı dışında ki cirantaların bir ticari ilişki olmadan davacıdan aldıkları çeki tahsil edebilmek için birbirlerine ciro ettikleri ,davacıdan sonra ise Başarır şirketinin kaşe ve imzasına ...'ın hiç bir açıklama getiremediği anlaşılmaktadır.Davalı ... bakımından dosyaya katılan ceza dava dosyaları içeriklerinden bankalardan kredi almak ,icradan araç almak vaadleri ile dolandırıcılık suçundan pek çok davada yargılandığı ifadesi alındığında da denetimli serbestliğe çıkacağını beyan ettiği ,...'nun ise vergi suçundan yargılandığı davada ticari faaliyeti bulunmadığı halde komisyon karşılığı fatura düzenlemekten dolayı yargılandığı, ,sabıkasında da 2014 yılı itibariyle birden fazla suç kaydı bulunduğu anlaşılmaktadır.

Davacı , istirdat davasında hamilin ağır kusurlu olduğunu ispat zorundadır.Bu zorunluluk ceza soruşturmasında elde edilen delillerin değerlendirilmesini engellemez.Ceza soruşturması kapsamında ... yaptığı nakliye işi nedeniyle çeki ...'dan aldığını beyan etse de ,... 'da çeki davacı ...'den aldığını beyan ettiği halde çek arkasında... Dekarasyon cirosu olması davacı tarafın iddiasının doğru olduğunu kanıtlamaktadır. Ancak davalı ... çeki , tahsil etmek için aldığını da inkar etmemiştir....'ın dosyaya yansıyan ceza dava dosyası içerikleri de davacının beyanının doğrulamaktadır.Buna göre çek arkasındaki ciroların tamamının iyiniyetli hamil haklarından yararlanmak üzere organize şekilde hareket ederek çekin tahsil edilmek üzere davacıdan ...

tarafından alındığı ,ilk cironun ...'a ait olması gerekirken ... Dekarasyon cirosu bulunduğu , ... tarafından ...'ya verildiği ,... nun da... 'ya ciro edildiği ve ceza davasına bir belge sunmadığı değerlendirildiğinde çekin davalıların tamamı bakımından bedelsiz olduğu ve icra takibine konu edildiği anlaşılmakla davacının davalılara borçlu olmadığının kabulü gerekir. Davacının lehdarı olduğu çekin komisyonsuz tahsili vaadi ile alındığı anlaşıldığından çekin davacının elinden rızası dışında çıktığının kabulü ile icra dosyasına keşideci tarafından ödenen çek bedelinin davacının haklı hamil olduğunun kabulü ile davacıya ödenmesi gerekir. Suç teşkil eden hususlarda yemin deliline dayanılamaz.Ne var ki ...

Dekarasyon hakkında ki hüküm kesinleştiğinden aynen tekrarı ile davacının davalılara borçlu olmadığının tesbitine ;alacaklı tarafından davacıya başlatılan icra takibinin de kötüniyetli olduğu belirlenmekle alacaklı hakkında takip tutarının %20 tutarında kötüniyet tazminatının alacaklı ... Yapı'dan tahsiliyle davacıya ödenmesine,keşideci tarafından yapılan tahsilatın davacıya ödenmesine karar verilmesi gerekirken ,... Dekorasyon dışındaki davalılar bakımından davanın reddine karar verilmesi doğru olmamıştır...İcra dosyasında 29.01.2016 tarihinde çek bedeli ve icra dosya borcunun tamamının çek keşidecisi tarafından ödendiği ihtiyati tedbir kararı nedeniyle alacaklıya ödenmemiş ise de ;eldeki davanın reddi üzerine dosyaya yatırılan bedelin davalı ...

tarafından (26.192,87-TL nin) 02.03.2020 tarihinde tahsil edildiği anlaşılmakla ;çek bedelinden yapılan tahsilatın ödeme tarihinden itibaren faiz işletilerek ...'dan tahsiliyle davacıya ödenmesine karar verilmiştir. Açıklanan nedenlerle istinaf nedenleri yerinde olan davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılmasına,yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek olmadığından yeniden karar verilerek davacının menfi tesbit ve istirdat isteminin kabulüne ;kötüniyetli takip nedeniyle %20 oranda kötüniyet tazminatının davalı ...'dan tahsiliyle davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 14/01/2020 Tarih 2016/54 Esas - 2020/18 Karar Karar sayılı kararının HMK'nın 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "1-Menfi tesbit istemi bakımından davanın kabulüne , İstanbul Anadolu ... İcra Dairesi'nin ... sayılı dosyasında takibe konu edilen dava konusu ... Bankası A.Ş, ... şubesine ait, ... numaralı, 21/12/2015 tarihli, 26.000- TL çeke dayalı başlatılan icra takibi nedeniyle davacının davalılara borçlu olmadığının tespitine ,Başlatılan takip kötüniyetli olduğundan takip tutarının %20 si oranda hesaplanan 5.740,94-TL kötüniyet tazminatının davalı ...ltd şti den tahsiliyle davacıya ödenmesine , Davacının istirdat talebinin kabulü ile davalı icra takip alacaklısına ödenen 26.192,87-TL nin 02.03.2020 tarihinden itibaren avans faizi işletilerek davalı ...ltd şti den tahsiliyle davacıya ödenmesine,İlk derece yargılamasına ilişkin olarak ;"Alınması gereken 3.572,44-TL karar ve ilam harcından, davacı tarafından yatırılan 490,21-TL nin mahsubu ile kalan 3.082,23-TL nin (..ltd.şti dışındaki davalılar 1.810,79‬-TL ile sorumludur.) davalılardan müteselsilen tahsiliyle Hazine'ye ödenmesine,Davacı tarafça yatırılan 519,41‬-TL peşin harçların davalılardan tahsiliyle davacıya ödenmesine,Davacı tarafından sarf edilen 419,90-TL yargı giderinin davalılardan tahsiliyle davacıya ödenmesine, Davacı vekili için AAÜT uyarınca takdir olunan menfi tesbit talebi bakımından 28.704,71-TL vekalet ücretinin tüm davalılardan alınarak davacıya ödenmesine,İstirdat talebi bakımından takdir olunan 26.192,87-TL vekalet ücretinin davalı...ltd şti den tahsiliyle davacıya ödenmesine,Talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine"Davacı tarafından yatırılan 54,40-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine,Davacı tarafından sarf edilen 171,5‬0-TL istinaf yargı giderinin tüm davalılardan tahsili ile davacıya verilmesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.

16/01/2025