Acentelik komisyon oranının tahakkuk sonrası tek taraflı değiştirilemeyeceği
İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2021/918 E. 2021/816 K. · · İlk derece: İSTANBUL ANADOLU 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
Alacakistinaf başvurusunun esastan reddiKesin
★ Emsal
Gerekçe özeti
Acentelik sözleşmesinde sigorta şirketine komisyon/prim oranını tek taraflı olarak değiştirme yetkisi tanınmış olsa da, bu yetki ancak acentelik hizmeti henüz ifa edilmeden kullanılabilir; hizmet ifa edilip prim alacağı tahakkuk ettikten sonra bu alacağı azaltacak şekilde oranın geriye etkili olarak tek taraflı değiştirilmesi sözleşmeyle bağlılık ve iyiniyet ilkelerine aykırıdır.
Ele alınan sorunlar
Davalının sözleşmede tanınan tek taraflı komisyon oranı değiştirme yetkisini tahakkuk etmiş prim alacağına uygulayıp uygulayamayacağı → ret
İddia: Davalı vekili, sözleşmenin feshinden önce acenteler arası haksız rekabeti önlemek ve piyasa rayiciyle uyum sağlamak amacıyla komisyon oranının yenilendiğini, davacının buna itiraz etmediğini, ilk gönderilen komisyon gider belgesinin sehven düzenlendiğini ve borç ikrarı sayılamayacağını ileri sürerek kararın kaldırılıp davanın reddini talep etmiştir.
Gerekçe: Acentelik sözleşmesinin feshedildiği ve davalı tarafından davacıya gönderilen ilk komisyon gideri belgesinde bildirilen alacak miktarının tahakkuk ettiği hususunda ihtilaf bulunmamaktadır. Sözleşmede davalıya prim/komisyon oranını dilediği zaman tek taraflı değiştirme yetkisi tanınmış ve acentenin bu değişikliklere itiraz edemeyeceği öngörülmüş olsa da, sözleşmeyle bağlılık ilkesi ve iyiniyet kuralları gereğince bu yetki ancak acentelik hizmeti henüz ifa edilmeden kullanılabilir. Hizmet alındıktan, işlem tamamlandıktan ve prim alacağı doğduktan sonra, bu doğmuş alacağı sonlandıracak şekilde oranın tek taraflı olarak değiştirilmesi sözleşmeyle bağlılık ve iyiniyet ilkesine aykırıdır. Bu nedenle istinaf sebepleri yerinde görülmemiş, ilk derece kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Gerekçe kaynağı: özgün
Emsal değeri
Kararda, acentelik sözleşmelerinde tanınan tek taraflı komisyon oranı değiştirme yetkisinin zamansal sınırına ilişkin genel bir ilke ortaya konmuştur: bu yetki, hizmet ifasından önce kullanılabilir; hizmet ifa edilip prim alacağı tahakkuk ettikten sonra kullanılamaz. Bölgesel ve ikna edici nitelikte bir tespittir.
Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
acentelik sözleşmesi↗ komisyon/prim alacağı↗ tek taraflı değişiklik yetkisi↗ sözleşmeyle bağlılık ilkesi↗ iyiniyet ilkesi↗ tahakkuk↗
Karar metni
Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster
T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO 2021/918
KARAR NO 2021/816
TÜRK MİLLETİ ADINA
İSTİNAF KARARI
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ 02/03/2021
NUMARASI 2019/114 Esas 2021/247 Karar
DAVA
Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ 01/06/2021
Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA
Davacı vekili ; taraflar arasında 29.11.2017 tarihinde "Sigorta Acentelik Sözleşmesi" imzalandığını,acentelik hizmeti kapsamında hak kazandığı komisyon tutarına ilişkin davalı şirket tarafından düzenlenen 31.12.2017 tarih ve ... sıra nolu "Sigorta Komisyon Gider Belgesi'nde müvekkil şirketin komisyon alacağının 31.471,37- TL olduğunu bildirdiğini,davalı şirketin gönderdiği 31.01.2018 tarih ve ... sıra nolu "Sigorta Komisyon Gider Belgesi"nde müvekkil acentenin yaptığı poliçelerden iptal edilenlere ilişkin 476,37- TL'lik alacağın iptal edildiğini belirttiğini, Isparta ... Noterliği'nin 25.12.2018 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarı ile komisyon alacağının ödenmesi hususunda ihtarname gönderildiğini, davalının ödeme yapmadığı gibi cevapda vermediğini belirterek , 9.959,16-TL alacağın 25.12.2018 tarihinden itibaren avans faizi işletilerek davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP
Davalı vekili; davanın haksız ve hukuka aykırı olduğunu, somut olayda komisyon iptalinin komisyon oranının revize edilmesinden kaynaklı olduğunu, sözleşme hükümleri gereğince müvekkil şirketin komisyon oranını tek taraflı olarak revize etme hakkı bulunduğunu, söz konusu komisyon iptalinin acente komisyon oranlarının piyasa ortalamasına ve teamüle göre revize edilmesinden kaynaklandığını, sözleşmede de belirtildiği üzere müvekkil şirketin her zaman tek taraflı olarak acentenin komisyon oranını değiştirebileceğini, somut olayda da müvekkil şirketin sözleşmeden kaynaklı hakkına dayalı olarak davacı acentenin komisyon oranında makul bir güncelleme yaptığını, davacı tarafın iddialarının gerçeği yansıtmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
Mahkemece, acentelik sözleşmesi kapsamında komisyon bedellerinin belirlenmesi hakkının tek taraflı olarak davalı sigorta şirketine ait olduğu gerekçesine dayanılarak eksik ödeme yapılmışsa da; acentelik sözleşmesi sona erdikten sonra bu hükmün uygulanma alanının kalmayacağı ve tarafların anlaştıkları tutar üzerinden davalının sorumluluğunun devam edeceği, davacının kendi ticari defter ve kayıtlarında 7.782,59 TL alacaklı olarak göründüğü,daha fazlasını talep edemeyeceği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 7.782,59 TL nin 25/12/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ
Davalı vekili; acentelik sözleşmesinin imzalanmasından sonra ancak sözleşmenin feshinden önce; acenteler arası haksız rekabet ve eşitsizlik oluşturmaması açısından bölgedeki diğer acentelerle ve piyasa rayiciyle uyumlu hale getirilmek maksadıyla yenilendiğini, bu hususta davacı tarafından da itirazda bulunulmadığını, davacıya gönderilen komisyon gider belgesinin müvekkili tarafından maddi hata yapılarak sehven düzenlenen belge olduğunu, sadece komisyon gider belgesinin borç ikrarı anlamına gelmediğini, hata farkedilir edilmez müvekkili şirket tarafından 31/01/2018 tarihli Acente Komisyon Gider Belgesi düzenlenerek davacı acente komisyonundan 9.959,16-TL daha düşüleceğinin bildirildiğini, komisyon oranı konusunda ihtilaf bulunduğu halde komisyon oranının tespit edilmediğini ileri sürerek kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE
Acentelik sözleşmesinin feshedildiği, davalı tarafından davacıya 31/12/2017 tarihinde gönderilen "sigorta komisyon gideri" belgesinde davacının alacağının 31.471,37- TL olarak bildirildiği ve bu miktara ilişkin alacağın tahakkuk ettiği hususunda ihtilaf bulunmamaktadır.Uyuşmazlık noktası; komisyon oranının hizmet verildikten sonra tek taraflı olarak davalı tarafından değiştirilip değiştirilemeyeceği hususundadır.Gider belgesinin başlangıçta belirlenen oran üzerinden düzenlendiği ;davalı vekilinin istinaf dilekçesinde de ileri sürdüğü üzere ; acentelik sözleşmenin imzalanmasından sonra ancak sözleşmenin feshinden önce;acenteler arası haksız rekabet ve eşitsizlik oluşturmaması açısından bölgedeki diğer acentelerle ve piyasa rayiciyle uyumlu hale getirilmek maksadıyla yenilendiği,bu hususa davacının itirazının olmadığı ileri sürülmüştür.
Sözleşmesinin 17.maddesinde ; "komisyonlara ilişkin olarak ilgili mevzuatında özel hükümler bulunan sigortalarda kendi hükümlerinin geçerli olduğu, özel hükümler harici tüm sigorta branşları itibariyle uygulanacak komisyonların , ... tarafından serbestçe belirleneceği, ....komisyon oranlarında dilediği zaman değişiklik yapmaya yetkilidir.Acente, yapılacak bu değişikliklere itiraz etmeyecektir."hükmüne dayalı olarak tahakkuk eden pirimden piyasa rayicine uyum sağlanmak adına indirim yapılıp yapılmayacağının üzerinde durulmalıdır. Taraflar arasında imzalanan acentelik sözleşmesi ile davalıya prim oranlarının tek taraflı değişiklik yapma yetkisi tanınmıştır. Hukukumuzda sözleşmeyle bağlılık ilkesi egemen olup,acente prim komisyonu oranı belirleme yetkisinin davalıya tek taraflı olarak tanındığı kabul edilse dahi bu yetki ancak ,acentelik hizmeti henüz alınmadan kullanılabilir.Hizmet aldıktan, işlem tamamlandıktan ve prim alacağı doğduktan sonra tek taraflı olarak prim alacağının sonlandırılmasına yol açacak şekilde oranın değiştirildiğinin ileri sürülmesi sözleşmeyle bağlılık,iyiniyet ilkesine aykırı bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle,istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzeni gözetilerek yapılan istinaf incelemesi sonucunda,ileri sürülen istinaf sebeplerine göre, hükümde usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığından, davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM
Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 531,63-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 132,90-TL harcın mahsubu ile bakiye 398,73-TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,Davacı tarafça yapılan 65-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.01/06/2021
Kaynak: https://6102ttk.com/karar/139136 · sınıflandırıcı v3.2 · görünüm damgası: kmk_oncesi