CMR taşımasında ambalaj/istifleme hatası ve taşıyıcının nezaret kusuru

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2021/2193

KARAR NO 2023/1645

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 17/06/2021

NUMARASI 2018/79 Esas 2021/482 Karar

DAVA

Rücuen Tazminat

Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davalılar vekilleri tarafından ayrı ayrı istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, dava dışı ...Tic. A.Ş'nin 225.753 M2 hijyen malzemesinin müvekkili şirket tarafından nakliyat emtia sigorta poliçesi ile sigortalandığını, söz konusu emtianın İtalya'dan Türkiye'ye karayolu ile taşıma işinin davalı ...Ltd. Şti. tarafından üstlenildiğini, emtianın 30/05/2018 tarihinde sigortalı ...A.Ş.'nin Tuzla'daki tesisine ulaştığını, boşaltma sırasında yapılan kontrolde emtianın araç içinde devrildiğinin tespit edildiğini ve tutanak tutulduğunu, hasarın araç içinde devrilme sonucu ezilme, buruşmadan dolayı meydana geldiğini, toplam 25.373,66-USD hasar tazminatından 5.456,25-USD sovtaj bedeli düşüldükten sonra 19.917,41-USD maddi tazminat tutarının sigortalı firmaya ödenerek müvekkilinin sigortalısının haklarına halef olduğunu belirterek 19.917,41-USD'nin 27/08/2018 tarihinden itibaren 3095 S.lı Kanunun 4/a maddesi gereğince işleyecek faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

1-Davalı ... Sigorta A.Ş. vekili; müvekkili şirkete gönderilen dava dilekçesinin ekinde kaza ve zarara ilişkin olması gereken belgelerin bulunmadığını, davacı tarafın, davasına dayanak gösterdiği ekspertiz raporundaki tespitlerin kabulünün mümkün olmadığını, ekspertizin Sigortalı ...Ltd. Şti.'nin yokluğunda yapıldığını, tek taraflı tespitlerin kabulünün mümkün olmadığını, müvekkili şirket nezdindeki poliçe taşıyıcı sorumluluk poliçesi olduğunu, sigorta şirketinin sorumluluğunun ancak sigortalının kusurlu olması halinde ve kusuru oranında söz konusu olacağını, ambalajlamanın ve istiflemenin kimin sorumluluğunda olduğunun tespitinin gerektiğini, CMR'de sınırlı sorumluluk öngörüldüğünü belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2- Davalı ...Ltd. Şti. vekili; davacının akti husumet ehliyetinin bulunmadığı gibi Emtea Nakliyat Sigortası Genel Şartları ve 1CC-A klozları uyarınca sigorta teminatına alınmayan hasar nedeniyle sigortalısına hatır ödemesi yaptığını, dava konusu olayda hasarın poliçe genel şartlan ve ICC-A klozları uyarınca teminat dışı bir rizikodan meydana geldiğini, müvekkili yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, mahkemenin aksi kanaatte olması halinde Konvansiyon uyarınca sınırlı sorumluluk hükümlerinin uygulanması gerektiğini, dava konusu hasarın meydana gelme şekli nedeniyle CMR konvansiyonu hükümleri uyarınca müvekkilinin sorumluluğu bulunmadığından haksız ve mesnetsiz davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; CMR konvansiyonu 17/4-c maddesi uyarınca yükün gönderici tarafından yüklenmesi halinde taşıyıcının sorumlu tutulması mümkün değil ise de CMR 14 ve CMR 16.maddeleri uyarınca yüklemeye nezaret görevi gereği zamanında taşıtana durum bildirilerek,taşıtandan talimat alması gerektiği, aksi durumda yüke nezaret görevi gereğince taşıyıcının müterafik kusurunun doğacağı, müterafik kusurun ise 6098 sayılı TBK'nın 52.maddesinde düzenlendiği, somut olayda taşıyıcının % 25 oranında müterafik kusurlu olduğu, bilirkişi raporunda müterafik kusura isabet eden zarar miktarının 4.422,05-USD olarak hesaplandığı, diğer davalı sigorta açısından ise taşıyıcı sorumluluk abonman sigorta poliçesinde yer alan muafiyet tenzilatı sonrasında sorumluluğun 3.841,40-USD olduğu, her iki davalının zarardan müteselsilen sorumlu olup sigortanın sorumluluk miktarının 3.841,40 -USD ile sınırlı olduğu, davacı sigorta tarafından yapılan ödeme bir an ex-gratia ödeme sayılsa bile davacı sigorta tarafından dava dışı sigortalıya yapılan ödeme ile birlikte alacak haklarını temlik aldığından davacı sigortanın alacağın temliki hükümleri gereğince aktif husumet ehliyetinin bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 4.422,05- USD nin (davalı ...

sigorta 3.841,40 USD den sorumlu olmak üzere) dava tarihinden itibaren işleyecek yıllık %5 temerrüt faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, fazla istemin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

1- Davalı ...A.Ş. vekili, ekspertiz raporunda emtianın muhteviyatına uygun ambalajlanmadığı ve boşluklar bırakarak istiflendiğinin belirtildiğini, olayda taşımacıya atfedilebilecek bir kusur bulunmadığını, ICC A Klozu gereğince hasarın teminat dışı olarak değerlendirilmesi gerektiğini, ödemenin hatır ödemesi niteliğinde olduğunu, davalı taşıyıcının hasardan sorumlu olduğunun kabul edilmesi halinde dahi poliçede ambalajlama ve istifleme yetersizliğinin teminat dışı hal olarak düzenlendiğini, müvekkili şirketin poliçe kapsamında bir sorumluluğunun söz konusu olmadığını belirterek kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2- Davalı ... vekili; ekspertiz raporlarında hasarın açıkça ambalajlama, istifleme ve sabitleme yetersizliğinden meydana geldiğinin tespit edildiğini, taşımacıya kusur atfedilmesinin mümkün olmadığını, emtianın yüksekliği, rulo çaplarının palet genişliğinden dar olması, rulolardaki sarım sıklığındaki standart farklılıkların mevcudiyeti ve rulo çaplarının farklı olmasının zarara sebebiyet vereceğinin nakliyeci tarafından bir uzman gibi tespit edilebilecek bir husus olmadığını, davacının ex gratia (hatır ödemesi) yapması sebebiyle 3.kişiye rücu imkanı olmadığından davanın husumet yönünden reddi gerektiğini belirterek müvekkiline atfedilen %25 kusur yönünde kararın kaldırılarak davanın tümüyle reddini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davacı sigorta şirketi tarafından nakliyat emtia sigorta poliçesi kapsamında sigortalı dava dışı firmaya yapılan ödemenin davalı taşıyıcıdan ve davalı taşıyıcı sorumluluk sigortacısından rücuen tahsili istemine ilişkindir. Davacı sigorta şirketinin sigortalısı ...A.Ş.'ye ait emtianın davalı ...Ltd Şti tarafından İtalya'dan Türkiye'ye taşınırken hasar gördüğü, 19.917,41-USD hasar bedelinin davacı tarafından sigortalıya ödendiği hususunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık, taşınan malların hasar görmesinde davalı taşıyıcının kusur ve sorumluluğu bulunup bulunmadığı ve bu doğrultuda, davacı yanca sigortalıya yapılan ödemenin davalılardan rücuen istenip istenmeyeceği noktasındadır. Davacı sigorta şirketi tarafından dava dışı sigortalı firmaya 27/08/2018 tarihinde 19.417,41-USD'nin ödendiği, dava dışı sigortalı tarafından davacı sigorta şirketi lehine aynı tarihli temlikname düzenlendiği, ex gratia ödeme olsa dahi davacının aktif dava ehliyetine sahip olduğu anlaşılmaktadır.

CMR 17/2. maddesinde eğer kayıp veya hasarın hasara uğrayan malların ambalajlanmaması yada hatalı ambalajlanmasından, yükün gönderici veya alıcı tarafından yüklenmesi ve alınmasından, özellikleri gereği özel risklerden doğması halinde taşıyıcının zarardan sorumlu olmayacağı düzenlenmiştir. Ancak, yükün ambalajının kifayetsiz ya da ambalajsız olmasından veya araca hatalı istiflenip, sabitlenmesine bağlı tertipleme hatalarından dolayı vuku bulan hasarlardan taşıyıcı sorumlu tutulamayacağı öngörülmüş olmakla birlikte ambalaj, yükleme, boşaltma ve istifleme gönderici ve alıcıya ait olsa bile taşıyıcının basiretli bir tacir gibi davranarak nezaret görevi ve sorumluluğunun bulunduğu yerleşik yargı uygulamasıdır.

Taşınacak emtianın ambalajsız veya ambalajının kifayetsiz olması ya da araca ve güzergaha uygun olmayan şekilde sabitlenmesi halinde taşıyıcı göndereni uyarmadan ve CMR'nin 8 ve 9. Maddelerine uygun olarak taşıma senedine çekince koymadan yükü teslim alır ve yükte bu sebepten hasar meydana gelirse, öncelikle zarara sebep olan hatayı taşıyıcının nezaret borcu esnasında kendi bilgisiyle fark edip edemeyeceğinin tespiti gerekecektir. Fark edebileceği durumlarda, hasar kifayetsiz ambalaj veya istif hatasından ya da yükün usulüne uygun bir şekilde sabitlenmemesinden kaynaklansa da zararın taşıyan ve gönderen arasında paylaştırılması ve taşıyıcıya müterafik kusur atfı gerekmektedir. Yükleme ve istif hatasının açıkça göründüğü hallerde kusurun ağırlıklı bölümü gönderenin üzerinde bırakılır.

17/07/2018 tarihli ekspertiz raporunda emtiaların rulo şeklinde sarıldığı, ruloların çapının ortalama 70 cm olduğu, ruloların ortalama 75X75 cm ölçüsündeki paletlere üst üste olacak şekilde dizilerek etrafının naylon filmle sarılarak ambalajlandığı, toplam 54 paletin, aracın zeminine istiflendiği tespit edilmiştir. Yine 26/10/2018 tarihli ekspertiz raporunda emtia bobinlerinin çap ve metrajlarının standart olmadığı, palet üzerindeki aynı bobin istifi ( kule) içinde birbirinden farklı çap ve metrajda bobinlerin olduğu, bir emtia bobininin ortalama ağırlığının 7-8 kg civarında olduğu, bu şekilde 14 bobinden oluşan bir paletin yaklaşık 100 ila 112 kg olduğu, 14 bobin üst üste konularak oluşturulan bir emtia kulesinin ise palet hariç 2.5 metre yüksekliğe ulaştığı, dolayısıyla bu ağırlık ve yükseklikteki emtia paletlerinin, aralarında oluşan boşluklar da göz önünde alındığında sağa sola kaymasının, paletlerin üzerindeki bobinlerin istiflerinden kayarak birbirini ezmesinin hatta palet formların bozularak bobinlerin serbest hale gelmesinin, sarımlarının gevşemesinin kaçınılmaz olduğu tespit edilmiştir.

Bu durumda hasarın, mahkemece hükme esas alınan 28/04/2021 tarihli bilirkişi raporunda da belirlendiği üzere, emtiaya uygun ölçüde olmayan paletler ve uygun olmayan malzemeler kullanılarak ve gereği gibi ambalajlama, istifleme ve sabitleme yapılmamasına bağlı olarak rulo halindeki emtiaların araç içerisinde savrularak birbirlerini ezmesi ve deforme etmesi sonucunda meydana geldiği açıktır. Yükleme ve istiflemenin davalı taşıyanın sorumluluğunda olduğuna ilişkin bir sözleşme hükmü bulunmadığından, yükleme ve istiflemeden kaynaklı hasar kural olarak göndericinin sorumluluğundadır. Ancak kural olarak taşıma ilişkisinde ambalajlama, yükleme ve sabitleme yükümlülüğü gönderene ait olsa bile davalı taşıyanın tali de olsa yüklemeye nezaret yükümlülüğü bulunmaktadır.

Taşımanın gerçekleşeceği mesafe de dikkate alındığında nakliye sürecinde emtianın hasar görebileceğini taşıyıcının "basit bir değerlendirmeyle" öngörmesi mümkün olup, bu konuda gerekli özenin gösterilmemiş olması nedeniyle taşıyıcının somut olayda "yüke olan özen yükümlülüğünü ihlalden" dolayı müterafik kusurunun bulunduğunun kabulü gerekir (Yargıtay 11. HD'nin 07.03.2016 tarih, 2015/7457 E.,2016/2437 K.-19.11.2013 tarih, 2013/6260 E., 2013/20837 K.-08/01/2018 tarih, 2016/4836 E. 2018/28 K. Sayılı emsal kararları). Taşınan ürünlerin satışı EXW koşullu yapılmış olup alıcı, satıcının işyerinden malları yükleyip istiflemek dahil taşımanın tüm riskini üzerine almıştır. EXW koşulu taşıma senedinde de yazılı ise de taşıma senedinde yükleme, istifleme ve sabitlemenin göndericiye ait olduğu açıkça belirtilmiştir.

Somut olayda emtialar davalı taşıyıcıya satıcı tarafından ambalajlı ve paletli bir şekilde teslim edilmiştir. Bu durumda taşıyıcı istifleme sabitleme gibi hazırlık işlemleri ile bağlı tutulamaz. Buna rağmen CMR 8 ve 9 madde hükümleri gereği gözlem ve nezaret etme yükümlülüğü devam etmektedir. Sunulan deliler incelendiğinde davalı taşıyıcının CMR senedine istiflemenin hatalı veya eksik yapıldığına dair çekince koymamış olmasına göre nezaret görevi yerine getirilmediğinden müterafik kusuru bulunmaktadır. Ancak göndericinin sabitleme ve istifleme hatasını basit bir inceleme ile tespit edebilecek nitelikte olduğu anlaşıldığından davalı taşıyıcının kusurunun daha hafif derecede olduğunun kabulü gerekir.

Bu durumda yetersiz sabitleme ve istiflemenin yol koşulları ile birleşmesi neticesinde meydana gelen hasardan davalı taşıyıcının kusur oranının %25 olarak kabulü ile buna isabet eden tazminata hükmedilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle; mahkemece davanın kısmen kabulüne dair kararında bir isabetsizlik bulunmadığından davalılar vekillerinin yerinde görülmeyen istinaf başvurularının ayrı ayrı reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davalılar vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Davalılardan alınması gereken 1.628,15-TL(... Sigorta AŞ 1.414,36-TLden sorumlu )istinaf karar harcından peşin yatırılan 652+700=1352-TL harcın mahsubu ile bakiye 276,15‬-TL(davalı ... Sigorta AŞ 62,36-TL den sorumlu ) harcın davalılardan müteselsilen tahsiliyle Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan 22-TL istinaf yargı giderinin davalılardan (davalı ... Sigorta AŞ 19-TL'sinden sorumlu )tahsiliyle davacıya verilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.26/10/2023